Phí qua kênh đào Panama lên tới 4 triệu USD do chiến sự Iran, nhu cầu từ châu Á tăng vọt
Chi phí sử dụng các tuyến vận tải nhộn nhịp nhất tại kênh đào Panama đã tăng lên mức kỷ lục khi các bên mua châu Á, trong bối cảnh thiếu hụt dầu và khí đốt, đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung thay thế do các tuyến vận tải toàn cầu bị xáo trộn bởi chiến sự Iran.
Các phiên đấu giá hàng ngày để giành quyền đi qua kênh đào hiện thu hút số lượng hồ sơ gấp 5 lần so với trước xung đột, với chi phí trung bình cho các âu tàu Panamax - loại phổ biến nhất - đạt khoảng 837,500 USD, theo dữ liệu từ Argus Media.
Chiến sự Iran đã tạo ra một trong những cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử, làm suy giảm mạnh sản lượng tại khu vực Vùng Vịnh và siết chặt nguồn cung tới các nhà máy lọc dầu tại châu Á. Việc đóng cửa Eo biển Hormuz cũng làm gián đoạn vận tải toàn cầu và thị trường năng lượng, kéo theo sự gia tăng chuyển hướng hàng hóa và chi phí vận chuyển.
Ông Ross Griffith, Trưởng bộ phận định giá vận tải khu vực châu Mỹ tại Argus, cho biết: "Khoảng 70% tàu đi qua kênh đào Panama sử dụng các âu tàu Panamax, và giá đấu giá tại đây đã tăng gần 10 lần kể từ khi chiến sự Iran bùng phát và Eo biển Hormuz bị đóng”.
Ông nói thêm: "Đây là mức tăng rất lớn, phản ánh việc người mua châu Á đang gấp rút tìm nguồn dầu, nhiên liệu và hàng hóa khô như than, chủ yếu từ khu vực Vịnh Mỹ”.
Lượng dầu và nhiên liệu từ Mỹ đi qua kênh đào - tuyến đường ngắn nhất từ Vịnh Mexico tới châu Á - tăng mạnh đã khiến thời gian chờ của tàu chở dầu lên tới 4.25 ngày, mức cao nhất trong 6 tuần, theo dữ liệu từ Kpler.
Điều này khiến một số công ty sẵn sàng chi số tiền rất lớn để bỏ qua hàng dài chờ đợi, với một số phiên đấu giá cho âu tàu lớn nhất lên tới 4 triệu USD trong tháng 4.
Các hãng vận tải lớn như tàu container hoặc công ty vận chuyển khí hóa lỏng thường đặt trước suất đi qua kênh đào với mức giá cố định thấp hơn nhiều so với giá đấu giá. Tuy nhiên, khoảng 30% lưu lượng tàu vẫn tham gia đấu giá hàng ngày thay vì đặt trước.
Cơ quan quản lý kênh đào Panama cho biết mức giá tăng phản ánh biến động thị trường, không phải do tăng phí. Cơ quan này cho biết: "Kênh đào Panama vẫn đang vận hành ổn định và đáng tin cậy, bất chấp biến động thương mại toàn cầu và căng thẳng địa chính trị”.
Các chuyên gia nhận định nguồn cung dồi dào từ Mỹ là yếu tố chính thúc đẩy lưu lượng vận tải.
Ông Kenneth Medlock, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng tại Đại học Rice, cho biết: "Với sự gián đoạn tại Eo biển Hormuz, nguồn cung trên thị trường trở nên thiếu hụt”.
Ông nói thêm: "Dù Mỹ có nguồn cung dầu và sản phẩm lọc dầu dồi dào, điều này chỉ khiến thị trường châu Á đẩy giá lên cao hơn”.
Cạnh tranh giành nguồn hàng từ Mỹ đã gia tăng đáng kể kể từ trước chiến sự, theo ông Qasim Afghan, chuyên gia phân tích tại Spark Commodities.
Ông cho biết: "Đây là tín hiệu rõ ràng của việc chuyển hướng hàng hóa", đề cập đến cạnh tranh giữa châu Âu và châu Á đối với dầu thô và sản phẩm lọc dầu.
Ông nói thêm: "Dù phần lớn tàu từ Mỹ đi châu Á qua Mũi Hảo Vọng, nhưng đi qua kênh đào Panama có lợi nhuận cao hơn”.
Kể từ khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng 02, đã có 29 tàu chở dầu diesel, LNG và nhiên liệu máy bay thay đổi lộ trình, phần lớn chuyển hướng sang châu Á, theo Kpler.
Ông Andres Rojas, chuyên gia LNG tại S&P Global, cho biết: "Chúng tôi đang chứng kiến nguồn cung từ khu vực Đại Tây Dương được chuyển hướng sang châu Á khi giá tại khu vực Thái Bình Dương tăng nhanh hơn so với châu Âu”.
Vương Đông
