Sau chiến sự Iran, vàng mất dần sức hút
Thông thường, nhà đầu tư kỳ vọng tài sản mình nắm giữ phải tạo ra lợi nhuận, không chỉ nhờ tăng giá. Trái phiếu mang lại lãi suất coupon; cổ phiếu trả cổ tức. Vàng thì khác. Nó không tạo ra dòng tiền. Những ứng dụng thực tế như trong trang sức hay điện tử cũng khó có thể biện minh cho tỷ trọng lớn của vàng trong nhiều danh mục đầu tư.
Lý do chính để nắm giữ vàng là như một dạng bảo hiểm trước các cú sốc, dù là thực hay mang tính ẩn dụ. Niềm tin nằm ở việc hàng ngàn năm lịch sử đã khiến kim loại này khó có thể mất giá hoàn toàn. Vàng cũng từ lâu có đặc tính hữu ích là tăng giá khi các tài sản khác gặp rủi ro.
Cú sốc năng lượng chưa từng có do cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran lẽ ra phải là thời điểm vàng phát huy vai trò. Thực tế, vàng đã tăng mạnh khi Nga xung đột với Ukraine năm 2022, và còn tăng tốt hơn khi Iran làm rung chuyển thị trường dầu mỏ sau cuộc cách mạng năm 1979. Thế nhưng kể từ khi chiến tranh ở Iran bắt đầu ngày 28/02, giá vàng đã giảm khoảng 15%, còn nhiều hơn mức giảm của thị trường cổ phiếu toàn cầu. Một “hàng rào phòng hộ” gây thất vọng.
Một phần nguyên nhân là vàng thường chịu áp lực khi lợi suất trái phiếu chống lạm phát (hay lợi suất thực) tăng. Một khối kim loại không trả lãi, nhưng giống trái phiếu liên kết lạm phát ở chỗ giá trị danh nghĩa được bảo vệ trước lạm phát. Tuy nhiên, khi lợi suất điều chỉnh theo lạm phát của các trái phiếu này tăng, vàng - vốn không sinh lãi - trở nên kém hấp dẫn hơn.
Lợi suất thực đã tăng mạnh kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng thêm 0.3 điểm phần trăm. Điều này phản ánh môi trường toàn cầu rủi ro hơn và lo ngại rằng giá dầu tăng sẽ đẩy lạm phát lên cao, buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất.
Một lời giải thích khác nằm ở hành động của các ngân hàng trung ương. Tại các quốc gia lo ngại nguy cơ bị phương Tây trừng phạt - như Nga, nơi dự trữ ngoại hối bị đóng băng sau cuộc xung đột với Ukraine - vàng là công cụ phòng hộ hữu ích trước việc “vũ khí hóa” đồng USD. Ở những nơi khác, vàng giúp đa dạng hóa dự trữ. Tuy nhiên, khi giá vàng tăng mạnh trong vài năm qua, việc chốt lời trở nên hấp dẫn đối với các ngân hàng trung ương muốn củng cố đồng nội tệ hoặc Chính phủ cần tiền cho các mục đích khác.
Trong hai tuần tính đến ngày 20/03, Thổ Nhĩ Kỳ đã bán 8 tỷ USD vàng để hỗ trợ đồng Lira. Ấn Độ có thể cũng đang làm điều tương tự. Thống đốc ngân hàng trung ương Ba Lan gần đây cũng cân nhắc chốt một phần lợi nhuận từ đà tăng giá để tài trợ chi tiêu quốc phòng. Những đợt bán mang tính cơ hội như vậy góp phần giải thích đà giảm gần đây của vàng.
Tuy nhiên, cả lợi suất thực tăng lẫn việc các ngân hàng trung ương bán ra vẫn chưa giải thích đầy đủ diễn biến của vàng. Một cách nhìn khác là vàng đang dần giống với loại tài sản từng được kỳ vọng thay thế nó. Bitcoin từng được ca ngợi là “vàng kỹ thuật số” - nơi trú ẩn trước lạm phát và Chính phủ chi tiêu quá mức, đồng thời nằm ngoài tầm kiểm soát của Mỹ. Nhưng sau đó, nó lại mang đặc điểm giao dịch theo tâm lý đầu cơ ngắn hạn của thị trường.
Giờ đây, vàng cũng bắt đầu mang dáng dấp của một “giao dịch meme” (meme trade). Đà tăng khoảng 60% từ mùa hè năm ngoái đến cuối tháng 2 trùng với làn sóng bùng nổ của các quỹ ETF vàng, với lượng nắm giữ tăng 25% trong năm qua lên khoảng 4,200 tấn. Đà giảm hiện tại phần nào bị đẩy nhanh khi các vị thế đầu cơ này bị tháo gỡ nhanh chóng.
Những tuần gần đây cho thấy vàng không phải là một hàng rào phòng hộ toàn diện. Tuy vậy, sức hấp dẫn lịch sử của vàng không nằm ở việc bảo vệ trước chiến tranh vùng Vịnh hay cú sốc năng lượng, mà là trước nguy cơ mất giá của tiền tệ. Đây là rủi ro lớn trong bối cảnh nợ công gia tăng, khi các chính phủ có thể tìm cách “lạm phát hóa” gánh nặng nợ.
Thông thường, vàng sẽ tăng khi Mỹ tham gia một cuộc chiến tốn kém hoặc khi các quốc gia khác cân nhắc trợ giá năng lượng cho người dân - nhưng điều đó chỉ đúng khi các yếu tố khác không thay đổi. Khi các nhà đầu cơ ngắn hạn chiếm ưu thế, và khi nhà đầu tư tổ chức bán ra để bù đắp thua lỗ ở tài sản khác, thì “các yếu tố khác” rõ ràng không còn như cũ.
Theo thời gian, những người chạy theo xu hướng sẽ tìm một tài sản khác để kiếm lợi nhuận cao. Khi đó, động lực phòng hộ trước mất giá tiền tệ sẽ quay trở lại và vàng có thể lấy lại phần nào vai trò trú ẩn. Nhưng mức giá nào sẽ đủ để loại bỏ hoàn toàn những nhà đầu tư “theo thời tiết” vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải.
Vũ Hạo
