Sau khủng hoảng, quan niệm sở hữu nhà ở Trung Quốc đang đổi thay
Trong hơn ba thập niên qua, Trung Quốc đã trở thành một quốc gia của những người sở hữu nhà - xu hướng góp phần thúc đẩy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và hiện thực hóa giấc mơ an cư của hàng triệu người dân.
Kể từ khi chính sách nhà ở phúc lợi dần bị xóa bỏ trong thập niên 1990, Chính phủ Trung Quốc đã khuyến khích người dân mua nhà, trong khi văn hóa xã hội cũng xem việc sở hữu nhà là biểu tượng của sự ổn định và thành công. Điều này khiến tỷ lệ người dân sở hữu nhà tại Trung Quốc tăng lên mức rất cao - điều khá hiếm thấy ở nhiều nước phương Tây.
Trong khi hàng chục triệu người Mỹ vẫn phải gánh nợ học phí tới tận tuổi 30 và buộc phải tiếp tục thuê nhà, thì tại Trung Quốc, nhiều người trẻ đã bắt đầu lên kế hoạch mua căn nhà đầu tiên ngay sau khi tốt nghiệp đại học.
Tuy nhiên, giấc mơ sở hữu nhà tại Trung Quốc đang dần trở nên khó khăn hơn khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại và thị trường bất động sản tiếp tục suy yếu.
Theo số liệu chính thức, doanh số bán nhà mới năm ngoái giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2014, chỉ còn khoảng 7.3 ngàn tỷ Nhân dân tệ (1.06 ngàn tỷ USD), thấp hơn rất nhiều so với mức đỉnh 16.2 ngàn tỷ Nhân dân tệ (2.3 ngàn tỷ USD) vào năm 2021.
Xét theo diện tích giao dịch, doanh số bán nhà mới giảm 8.7% trong năm ngoái. Các chuyên gia kinh tế của Macquarie hồi tháng 1 nhận định đà suy giảm này “vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc”.
Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều người Trung Quốc trở nên thận trọng hơn với việc vay tiền mua nhà.
Cai Youcheng, nhà thiết kế đồ họa 36 tuổi sống tại Bắc Kinh, là một trong số đó. Anh cho biết đã tạm gác kế hoạch mua nhà dù vẫn cảm thấy việc thuê nhà khá bất tiện và thiếu cảm giác ổn định vì không thể tự do sửa sang hay trang trí căn hộ theo ý muốn.
Tuy vậy, ở thời điểm hiện tại, anh vẫn chọn tiếp tục thuê nhà thay vì vay nợ để mua bất động sản.
“Với cá nhân tôi, nếu tính toán kỹ thì thuê nhà thực sự hợp lý hơn. Nhưng sâu thẳm bên trong, tôi vẫn rất muốn có một nơi thuộc về riêng mình”, anh nói.
Cảm giác đó rất phổ biến tại Trung Quốc - nơi việc sở hữu nhà mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với chỉ một tài sản hay giấy chứng nhận quyền sở hữu.
Trong văn hóa Trung Quốc, một căn nhà không chỉ thể hiện sự ổn định tài chính và địa vị xã hội mà còn được xem là trách nhiệm đối với gia đình, theo Eric Fong, Giáo sư xã hội học tại Đại học Hồng Kông.
“Giá trị Nho giáo truyền thống đặc biệt coi trọng gia đình và cho rằng mọi thứ đều bắt đầu từ gia đình”, ông nói.
Một môi giới bất động sản tư vấn cho khách hàng tại hội chợ nhà đất ở Thâm Quyến ngày 12/10/2024. Ảnh: Reuters/Nicoco Chan
|
Quan niệm này càng được củng cố từ thập niên 1980, khi Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh cải cách kinh tế và khuyến khích sở hữu nhà tư nhân. Vai trò của nhà ở do cơ quan Nhà nước phân phối dần suy giảm, thay vào đó người dân được tạo điều kiện để mua nhà riêng.
Xu hướng này tăng tốc mạnh trong thập niên 1990 nhờ các chương trình trợ cấp quy mô lớn.
“Chỉ trong thời gian rất ngắn, rất nhiều người đã có thể mua nhà với mức giá cực rẻ”, Huang Youqin, Giáo sư quy hoạch và địa lý tại Đại học Albany, cho biết. “Điều đó khiến hàng loạt người đi thuê trở thành chủ nhà”.
Sự bùng nổ sở hữu nhà cũng phù hợp với thói quen tiết kiệm lâu đời của người Trung Quốc. Khi giá bất động sản liên tục tăng trong nhiều năm, nhà ở dần trở thành kênh đầu tư phổ biến nhất, nhất là khi người dân có khá ít lựa chọn đầu tư khác.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy việc sở hữu nhà tại Trung Quốc mang ý nghĩa xã hội rất lớn. Lao động nhập cư từ nông thôn thường cảm thấy dễ hòa nhập hơn nếu có nhà tại thành phố, trong khi nhiều gia đình sẵn sàng mua nhà cho con cái để tăng cơ hội kết hôn.
Tỷ lệ sở hữu nhà vượt xa phương Tây
Tất cả những yếu tố đó đã giúp Trung Quốc trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ sở hữu nhà cao nhất thế giới. Theo nhiều khảo sát và nghiên cứu học thuật, khoảng 90% hộ gia đình tại Trung Quốc sở hữu nhà riêng.
Trong phần lớn hai thập niên qua, những căn hộ rộng hơn 1,000 ft2 tại các khu chung cư cao tầng ở những quận đắt đỏ thường được bán hết rất nhanh.
Trong khi đó tại Mỹ, nơi nhà ở ngày càng trở nên khó tiếp cận và nhiều sinh viên ra trường vẫn phải gánh nợ học phí, tỷ lệ sở hữu nhà chỉ khoảng 65%, theo dữ liệu của OECD.
Ở nhiều nước phương Tây khác, không ít người đã dần chấp nhận việc thuê nhà cả đời và từ bỏ hy vọng sở hữu nhà như thế hệ cha mẹ hay ông bà trước đây.
Tuy nhiên, giống như mọi thị trường bất động sản khác, giai đoạn bùng nổ của thị trường nhà ở Trung Quốc cuối cùng cũng bắt đầu chững lại.
Trong giai đoạn bùng nổ của thị trường bất động sản, nhiều doanh nghiệp địa ốc Trung Quốc vay nợ khổng lồ để mở rộng dự án. Nguồn cung tăng quá nhanh đến mức nhiều nơi xuất hiện các “thành phố ma” với hàng loạt khu dân cư gần như không có người ở hoặc các dự án bị bỏ hoang.
Tình trạng này càng nghiêm trọng hơn khi nhiều chính quyền địa phương muốn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng xây dựng, đồng thời tìm đầu ra cho lượng thép và xi măng dư thừa khổng lồ.
Đến năm 2020, Chính phủ Trung Quốc buộc phải can thiệp mạnh để siết lại lĩnh vực bất động sản, ngành từng chiếm khoảng 30% nền kinh tế.
Các căn nhà đang được xây dựng tại dự án Sunac Resort do Sunac China Holdings phát triển ở Hải Diêm, Trung Quốc, ngày 25/02/2022. Ảnh: Bloomberg/Getty Images/Qilai Shen
|
Các biện pháp kiểm soát giúp hạn chế tình trạng xây dựng tràn lan, nhưng đồng thời cũng khiến thị trường lao dốc mạnh. Giá nhà giảm sâu, nhiều dự án đình trệ, còn người mua bị mắc kẹt với các căn hộ chưa hoàn thiện sau khi hàng loạt nhà phát triển bất động sản rơi vào khủng hoảng tài chính.
Evergrande, từng là tập đoàn bất động sản lớn nhất Trung Quốc, đã bị tòa án Hồng Kông ra lệnh thanh lý vào năm 2024. Nhiều doanh nghiệp lớn khác cũng gặp khó khăn, trong đó có Country Garden và Vanke. Riêng Vanke hiện đang chờ gói cứu trợ khoảng 11.6 tỷ USD từ chính quyền địa phương.
Khủng hoảng bất động sản diễn ra đúng lúc kinh tế Trung Quốc đối mặt nhiều sức ép khác như tiêu dùng trong nước suy yếu và nguy cơ căng thẳng thương mại với Mỹ gia tăng.
Điều đó khiến ngay cả những người vẫn muốn mua nhà như Cai Youcheng cũng phải chần chừ.
“Tôi vẫn nghĩ một ngày nào đó mình sẽ mua nhà, nhưng có lẽ không phải trong vài năm tới. Hiện tại tôi chưa thấy mình sẽ sớm mua nhà”, anh nói với CNN.
“Không ai dám vay thế chấp”
5 năm sau làn sóng vỡ nợ đầu tiên của các nhà phát triển bất động sản, thị trường nhà ở Trung Quốc vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn.
Giá nhà mới trên toàn quốc tiếp tục giảm trong tháng 3, dù một số thành phố lớn đã bắt đầu ghi nhận mức cải thiện nhẹ theo tháng.
Giới lãnh đạo Trung Quốc hiện xem việc ổn định thị trường bất động sản là ưu tiên quan trọng. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh không còn muốn bất động sản quay trở lại vai trò động lực tăng trưởng chủ chốt như trước đây, trong bối cảnh Chính phủ đang ưu tiên phát triển công nghệ và các ngành công nghiệp chiến lược.
Theo Zhang Xiaoduan, phụ trách phát triển kinh doanh khu vực miền Nam và miền Trung Trung Quốc tại Cushman & Wakefield, vẫn tồn tại khoảng cách khá lớn giữa các chính sách hỗ trợ của Chính phủ và tâm lý thực tế của người mua nhà.
“Các biện pháp hỗ trợ đã có, nhưng sức mua trên thị trường vẫn chưa thực sự phục hồi”, bà nói.
Dù đối mặt nguy cơ căng thẳng thương mại với Mỹ, Trung Quốc vẫn ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.2 ngàn tỷ USD trong năm ngoái và đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế khoảng 5%.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thành công từ xuất khẩu vẫn chưa đủ để cải thiện thu nhập và niềm tin của người dân, qua đó kéo họ quay trở lại thị trường bất động sản.
Các căn hộ cao cấp tại Trung Quốc thường được bán trong tình trạng hoàn thiện đầy đủ nội thất. Khách hàng tham quan một căn hộ mẫu tại Bắc Kinh. Ảnh: China News Service/VCG/Getty Images/Jia Tianyong
|
Mandy Feng, người thuê nhà 30 tuổi sống tại thành phố Côn Minh, cho biết các biện pháp kích thích kinh tế hiện nay vẫn chưa đủ để xoa dịu nỗi lo về tương lai.
“Dù giá nhà đã giảm nhưng kinh tế vẫn chưa thực sự tốt”, cô nói. “Không phải mọi người không muốn mua nhà. Nhưng khi thu nhập thiếu ổn định và kiếm tiền ngày càng khó, rất ít người dám vay thế chấp để mua nhà.”
Với cả một thế hệ người Trung Quốc, cuộc khủng hoảng bất động sản hiện nay cũng là lời nhắc rằng nhà đất không còn là khoản đầu tư “chỉ có tăng”.
“Mọi người đã nhận ra thị trường cũng có thể trải qua những giai đoạn biến động mạnh. Điều đó khiến họ thận trọng hơn rất nhiều với việc mua nhà để đầu tư”, Zhang Xiaoduan nhận định.
Thế hệ trẻ hiện nay cũng bắt đầu có quan điểm khác về chuyện sở hữu nhà so với cha mẹ hay ông bà họ.
Zoe Zhang, một bà mẹ 35 tuổi sống tại Bắc Kinh, cho biết cô “gần như chắc chắn sẽ không” mua nhà cho con trong tương lai, dù chính bản thân từng được cha mẹ hỗ trợ mua căn hộ hiện tại.
“Trung Quốc đang dần giống các nước phương Tây hơn, nơi việc thuê nhà có thể sẽ trở nên phổ biến hơn trong tương lai”, nữ giám đốc quan hệ công chúng nói.
Vũ Hạo
