Sun Group, Becamex, Gemadept đề xuất mở cơ chế đặc thù cho TPHCM, VCRE lưu ý rủi ro pháp lý
Nhiều doanh nghiệp đề xuất TPHCM cần được trao cơ chế thử nghiệm riêng cho công nghệ, đô thị, logistics và hạ tầng để tạo đột phá tăng trưởng. Nếu tiếp tục quản lý theo cách cũ, Thành phố khó cạnh tranh với các trung tâm lớn trong khu vực.
Tại hội thảo góp ý Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt sáng 27/05, đại diện nhiều tập đoàn và hiệp hội doanh nghiệp như Becamex IDC, Sun Group, Gemadept, HoREA, VCRE hay HUBA cùng chung quan điểm rằng TPHCM không chỉ cần thêm quyền phân cấp hành chính, mà cần một “không gian thể chế” đủ mở để thử nghiệm cái mới nhanh hơn phần còn lại của cả nước.
Ông Nguyễn Thế Duy - Phó Chủ tịch HĐQT Becamex IDC (HOSE: BCM) nhận định sau sáp nhập, TPHCM có cơ hội trở thành siêu đô thị lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, nếu vẫn vận hành bằng tư duy quản lý truyền thống, Thành phố sẽ khó bứt lên trong cuộc đua công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo đại diện Becamex, Luật Đô thị đặc biệt nên đóng vai trò như “đạo luật mở khóa nguồn lực phát triển”, cho phép TPHCM trở thành nơi thử nghiệm các mô hình mới trước khi nhân rộng ra toàn quốc. Theo đó, Doanh nghiệp đề xuất xây dựng “Khu thí điểm tự do đổi mới sáng tạo TPHCM” - STI Pilot Zone.
Mô hình được định hướng như một “sandbox” thể chế dành riêng cho khoa học công nghệ, giáo dục quốc tế và sản xuất công nghệ cao. Khu này sẽ có cơ chế một cửa riêng, được phân quyền trong cấp phép đầu tư, xây dựng, môi trường, lao động và nhập khẩu thiết bị R&D.
Hội thảo góp ý Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp và hiệp hội - Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ
|
Becamex đề xuất nhiều thủ tục được xử lý theo cơ chế rút gọn, thậm chí áp dụng nguyên tắc “quá hạn xem như chấp thuận” để giảm thời gian chờ đợi cho doanh nghiệp công nghệ cao. Theo Doanh nghiệp, với các lĩnh vực như AI, bán dẫn hay công nghệ số, chỉ cần chậm vài tuần cũng có thể mất cơ hội cạnh tranh.
Becamex dẫn hàng loạt mô hình quốc tế như Hsinchu của Đài Loan, One-north của Singapore hay Pangyo Techno Valley của Hàn Quốc để cho rằng các trung tâm công nghệ lớn đều đi lên từ cơ chế thử nghiệm đặc biệt thay vì quản lý theo cách thông thường.
Ngoài thủ tục hành chính, Becamex còn đề xuất xây dựng “vùng R&D bảo thuế”, cho phép miễn thuế nhập khẩu với thiết bị nghiên cứu, mẫu thử và vật tư phục vụ phát triển công nghệ. Doanh nghiệp cho rằng hiện một bộ thiết bị nghiên cứu nhập từ châu Âu hay Nhật Bản về Việt Nam có thể mất 3-6 tháng để hoàn tất thủ tục, trong khi tại Singapore hay Đài Loan chỉ kéo dài vài ngày đến vài tuần.
Song song đó là đề xuất “Thẻ vàng chuyên gia” cho nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và trí thức kiều bào, tương tự mô hình Taiwan Employment Gold Card. Becamex cũng muốn TPHCM mở cửa mạnh hơn với các trường đại học quốc tế ở lĩnh vực AI, robotics, bán dẫn, công nghệ sinh học hay năng lượng xanh.
Nhiều doanh nghiệp khác cũng đồng tình, Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA) cho rằng sandbox là bước quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực mới như tài chính số, dữ liệu, công nghệ hay quản trị đô thị.
Tuy nhiên, HUBA lưu ý cơ chế thử nghiệm chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm hàng rào pháp lý rõ ràng. Hiệp hội đề nghị luật cần quy định cụ thể trách nhiệm pháp lý, cơ chế chuyển tiếp và lộ trình hoàn thiện chính sách với các mô hình đã chứng minh hiệu quả thực tế. Ngoài doanh nghiệp, cán bộ thực thi cũng cần được bảo vệ để giảm tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm khi triển khai mô hình mới.
Đề xuất TPHCM được ứng trước tiền giải phóng mặt bằng
Nhiều ý kiến đề xuất TPHCM mở thêm cơ chế riêng cho hạ tầng đô thị, bất động sản và logistics.
Bà Nguyễn Thái Hoài Anh - Phó Tổng Giám đốc Sun Group cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và quy trình triển khai dự án quy mô lớn. Vì vậy, Doanh nghiệp đề xuất Thành phố cho phép nhà đầu tư chiến lược được ứng tiền giải phóng mặt bằng, đo đạc, kiểm đếm trước khi hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư.
Theo đại diện Sun Group, cơ chế tương tự từng được áp dụng tại Vân Phong (Khánh Hòa) và giúp rút ngắn mạnh thời gian giao đất cho các dự án lớn. Doanh nghiệp cũng muốn TPHCM cho phép ký hợp đồng BT theo từng giai đoạn với các dự án hạ tầng quy mô lớn, thay vì phải hoàn thiện toàn bộ hồ sơ kỹ thuật rồi mới triển khai như hiện nay.
Về quy hoạch, Sun Group đề xuất Thành phố được linh hoạt hơn trong điều chỉnh các chỉ tiêu quy hoạch với dự án mang tính biểu tượng hoặc có yêu cầu kiến trúc đặc thù. Doanh nghiệp cũng kiến nghị mở rộng cơ chế cư trú dài hạn cho chuyên gia, nhà khoa học và nhà đầu tư nước ngoài theo mô hình “visa vàng” như một số quốc gia châu Âu.
Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho rằng hàng loạt dự án nhà ở và đô thị đang bị kéo dài do quy trình pháp lý chồng chéo giữa luật đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng và kinh doanh bất động sản.
Theo HoREA, TPHCM cần được trao thêm quyền chủ động để xử lý các vướng mắc phát sinh thay vì phải chờ sửa luật ở cấp trung ương. Hiệp hội cũng đề xuất cho phép xử lý song song nhiều thủ tục để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.
Liên quan mô hình TOD, HoREA cho rằng Thành phố cần có cơ chế đặc thù về giải phóng mặt bằng, tái định cư, chuyển đổi công năng đất và điều chỉnh quy hoạch nếu muốn tái thiết các khu vực cũ quanh metro và các trục giao thông lớn.
Cùng hướng tiếp cận này, Becamex đề xuất mở rộng khái niệm TOD không chỉ quanh ga metro mà còn bao gồm ga đường sắt quốc gia, ICD, trung tâm logistics, cảng biển và các đầu mối giao thông lớn. Theo Doanh nghiệp, TOD cần trở thành công cụ tái thiết đô thị và tạo nguồn lực tài chính cho hạ tầng.
Becamex cũng kiến nghị cho phép chuyển đổi công năng các nhà máy cũ, khu công nghiệp ô nhiễm và chợ truyền thống xuống cấp để tạo quỹ đất phát triển đô thị mới dọc các tuyến giao thông lớn.
Ở lĩnh vực logistics, đại diện Gemadept đề xuất TPHCM xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung cho cảng biển, hải quan, hãng tàu và doanh nghiệp logistics theo mô hình “một cửa - một nền tảng dữ liệu”. Hiện mỗi bên vẫn vận hành bằng hệ thống phần mềm riêng khiến chi phí logistics và thời gian xử lý thủ tục còn cao. Nếu dữ liệu được kết nối đồng bộ, TPHCM có thể rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, đồng thời mở thêm nguồn thu từ dịch vụ số, tài chính và thương mại quốc tế.
Gemadept cũng đề nghị Thành phố nghiên cứu kỹ các dự án điện gió ngoài khơi, cầu vượt biển hay hầm vượt biển để tránh chồng lấn với quy hoạch cảng biển và luồng hàng hải quốc tế.
"Mở" cơ chế nhưng phải có giới hạn
Trong khi nhiều đơn vị đề xuất mở rộng mạnh cơ chế đặc thù cho TPHCM, CTCP Bất động sản Bản Việt (VCRE) lại tập trung vào việc “khóa” rủi ro pháp lý và làm rõ giới hạn áp dụng của các cơ chế vượt trội trong Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
Theo Doanh nghiệp, nhiều cơ chế mới như TOD, điều chỉnh quy hoạch, khai thác không gian ngầm hay các ngoại lệ cho dự án lớn đều có biên độ rất rộng. Nếu không thiết kế đủ chặt về điều kiện áp dụng, hậu kiểm và giới hạn pháp lý thì dễ phát sinh xung đột pháp luật và rủi ro thực thi sau này.
VCRE đề xuất TPHCM cần bổ sung thêm các tiêu chí kỹ thuật với mô hình TOD như trần dân số, hệ số sử dụng đất, tỷ lệ không gian công cộng và đánh giá sức chịu tải hạ tầng để tránh tình trạng “TOD hóa bất động sản” theo hướng chỉ tăng mật độ xây dựng.
Doanh nghiệp cũng kiến nghị làm rõ cơ chế tài chính TOD, quyền khai thác không gian ngầm và giới hạn áp dụng các cơ chế ngoại lệ cho dự án lớn nhằm giúp nhà đầu tư xác định rõ nghĩa vụ tài chính, quyền khai thác và giảm nguy cơ tranh chấp pháp lý.
Ngoài ra, VCRE cho rằng các cơ chế đặc thù chỉ nên áp dụng với một số dự án thật sự chiến lược hoặc cấp bách, có tiêu chí rõ ràng và được giám sát chặt để tránh tình trạng “ngoại lệ hóa” hàng loạt trong đầu tư, quy hoạch và phát triển đô thị.
Kết luận hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho biết Thành phố sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến từ doanh nghiệp, hiệp hội và chuyên gia để hoàn thiện Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
Theo lãnh đạo TPHCM, các đề xuất liên quan đến sandbox công nghệ, khu công nghiệp sinh thái, logistics, TOD, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh hay phát triển hạ tầng sẽ tiếp tục được nghiên cứu để thể chế hóa trong luật.
Tử Kính
