Thanh tra Chính phủ kiến nghị lập Sàn giao dịch vàng
Thị trường vàng vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn về nguồn cung, cơ sở dữ liệu và cơ chế quản lý, trong khi chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới có thời điểm ở mức cao. Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát, hoàn thiện các quy định về kinh doanh vàng, nghiên cứu lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam, xem xét mở rộng nguồn cung vàng nguyên liệu và xây dựng cơ chế xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường.
Nội dung trên được nêu Thanh tra Chính phủ công bố ngày 08/08/2026 về Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng. Theo Thanh tra Chính phủ, thời gian qua, NHNN và các bộ, ngành đã phối hợp triển khai nhiều giải pháp quản lý thị trường vàng theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP, Nghị định 232/2025/NĐ-CP cùng các nghị quyết, văn bản chỉ đạo của Đảng và Chính phủ. Qua đó, hoạt động kinh doanh, mua bán vàng miếng được kiểm soát tương đối chặt chẽ. Người dân và doanh nghiệp chỉ được mua, bán vàng miếng tại những địa điểm được phép kinh doanh.
Vàng miếng gần như không còn được sử dụng làm phương tiện thanh toán. Các tổ chức tín dụng cũng không còn được huy động và cho vay vốn bằng vàng, qua đó góp phần ổn định thị trường ngoại hối và loại bỏ rủi ro về vàng trong hệ thống tổ chức tín dụng.
Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt là mua, bán vàng miếng, được thực hiện thường xuyên hơn. Công tác phòng, chống rửa tiền cũng được tăng cường nhằm bảo đảm thị trường hoạt động minh bạch.
Tuy nhiên, kết quả thanh tra cho thấy hoạt động kinh doanh vàng vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót và vi phạm. Giai đoạn 2023-2025, NHNN chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, làm tăng hạn chế về nguồn cung. Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải mua vào lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng và giá trị giao dịch lớn, có dấu hiệu bất thường theo quy định về phòng, chống rửa tiền.
Theo Thanh tra Chính phủ, việc hạn chế nhập khẩu vàng nguyên liệu trong khi doanh nghiệp vẫn có nhu cầu nguyên liệu sản xuất là một trong những nguyên nhân khiến thị trường vàng trong nước có thời điểm chênh lệch cao so với giá vàng thế giới, đồng thời chưa khuyến khích được sự phát triển của thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.
NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ về thị trường vàng
Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng một cách khoa học, chủ động và hỗ trợ công tác điều hành theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Bên cạnh đó, một số cơ chế, chính sách còn cần được nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện. Cụ thể, chưa có hướng dẫn cụ thể đối với hoạt động kinh doanh vàng khác tại Nghị định 24 và Nghị định 232; quy định về thanh toán mua, bán vàng thông qua tài khoản thanh toán còn hạn chế về hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP.
Pháp luật cũng chưa có quy định xử lý vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng miếng không duy trì điều kiện kinh doanh. Quy định cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu tại Thông tư 34/2025/TT-NHNN còn hạn chế quyền nhập khẩu trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.
Ngoài ra, chưa có quy định pháp luật cụ thể và chế tài xử lý đối với hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng.
Về thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đã phối hợp với NHNN tham mưu trình cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng. Tuy nhiên, theo Thanh tra Chính phủ, quy định hiện nay chưa bao quát đối với thuế thu nhập cá nhân từ giao dịch mua, bán vàng ngoài vàng miếng nhằm hạn chế hoạt động mua bán vàng vì mục đích đầu cơ.
Nguyên nhân từ cả yếu tố thị trường và cơ chế quản lý
Thanh tra Chính phủ cho rằng các yếu tố chính trị quốc tế, giá vàng thế giới tăng cao đã tác động đến giá vàng trong nước. Trong khi đó, nguồn cung vàng trong nước hạn chế nhưng nhu cầu mua vàng của người dân vẫn duy trì, có thời điểm tăng cao.
Những yếu tố này dẫn đến hiện tượng chênh lệch cao giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới tại một số thời điểm. Về nguyên nhân chủ quan, trong thời kỳ thanh tra 2023-2025, cơ chế quản lý thị trường vàng còn một số quy định chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời theo điều kiện thực tiễn và yêu cầu quản lý.
NHNN chưa thực hiện can thiệp, bình ổn thị trường vàng thông qua biện pháp nhập khẩu vàng, tổ chức sản xuất vàng miếng do ưu tiên các mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, các nhu cầu thiết yếu của nền kinh tế, đồng bộ với mục tiêu chính sách tiền tệ, tỷ giá và an toàn dự trữ ngoại hối quốc gia. Điều này dẫn đến hiện tượng khan hiếm nguồn cung, giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra nguyên nhân NHNN chưa có cơ sở dữ liệu thị trường vàng trong nước để hỗ trợ điều hành, quản lý; trong khi chính sách thuế thu nhập cá nhân chưa bao quát các giao dịch mua, bán vàng ngoài vàng miếng để hạn chế mua bán vàng vì mục đích đầu cơ và nâng cao tính minh bạch cho thị trường.
Theo Thanh tra Chính phủ, 6 doanh nghiệp gồm CTCP Bảo Tín Mạnh Hải, CTCP Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, Công ty TNHH Mi Hồng, Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Sài Gòn - SJC, CTCP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) và CTCP Tập đoàn Vàng bạc Đá quý DOJI chịu trách nhiệm về việc chưa thực hiện đầy đủ hoặc vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh vàng và pháp luật liên quan như thương mại điện tử, phòng chống rửa tiền và thuế.
Trong khi đó, NHNN chịu trách nhiệm đối với những hạn chế, thiếu sót trong công tác quản lý thị trường vàng giai đoạn 2023-2025. NHNN và Bộ Tài chính theo thẩm quyền có trách nhiệm tiếp tục rà soát, tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách để quản lý hiệu quả thị trường vàng.
Kiến nghị nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng
Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo NHNN rà soát các quy định tại Nghị định 24 và Nghị định 232 để sớm tham mưu sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về hoạt động kinh doanh vàng.
Trong đó, cần xây dựng cơ chế quản lý tách bạch, xác định rõ phạm vi quản lý vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng; nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế tình trạng mua bán vàng để đầu cơ, đồng thời tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, tập trung vào đáp ứng nhu cầu nguyên liệu đầu vào và xuất khẩu sản phẩm của doanh nghiệp trong nước.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị tham mưu xây dựng quy định pháp luật để xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi thao túng gây bất ổn thị trường vàng, phù hợp lộ trình nghiên cứu thành lập Sàn giao dịch vàng.
NHNN phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập Sàn giao dịch vàng tại Việt Nam nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, qua đó có giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn thị trường vàng.
Kiến nghị cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu
Một trong những kiến nghị đáng chú ý là NHNN xem xét, phê duyệt giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và cấp phép sản xuất vàng miếng đối với doanh nghiệp đủ điều kiện theo quy định, căn cứ tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ.
Theo Thanh tra Chính phủ, việc này nhằm kịp thời đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng nguồn cung, tránh tình trạng khan hiếm không đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh vàng của doanh nghiệp trong nước.
Qua đó, hạn chế việc doanh nghiệp phải mua vàng từ cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, phát sinh rủi ro và tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới.
NHNN cũng được yêu cầu theo dõi, đánh giá thực tiễn cơ chế nhập khẩu vàng nguyên liệu để kịp thời sửa đổi, bổ sung quy định, bảo đảm mục tiêu tăng nguồn cung, đồng thời kiểm soát rủi ro ngoại hối, buôn lậu và rửa tiền.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan liên quan xem xét, kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm về thương mại điện tử, sử dụng công nghệ số để kinh doanh vàng, cũng như hành vi găm hàng, thao túng giá, “đẩy giá, thổi giá” được nêu trong kết luận; rà soát, nghiên cứu, tham mưu bổ sung các quy định về hành vi găm hàng để có cơ sở pháp lý xử lý.
Thu Minh
