Thấy gì qua con số GDP tăng trưởng cao nhất 15 năm
GDP quý 3/2026 tăng 9.95%, vượt xa dự báo của khối ngân hàng nước ngoài, đồng thời số liệu hai quý đầu năm đều được điều chỉnh tăng. Các chỉ báo độc lập như sản xuất công nghiệp và tín dụng đang xác nhận đà tăng tốc, song cấu trúc phía chi tiêu cho thấy tăng trưởng dựa ngày càng nhiều vào tích lũy tài sản và nhập khẩu.
Ngày 03/10, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố GDP quý 3/2026 ước tăng 9.95% so với cùng kỳ, đưa mức tăng 9 tháng lên 9.01%, đây là mức tăng 9 tháng cao nhất trong 15 năm qua.
Con số 9.95% cao hơn 1.25 điểm phần trăm so với dự báo 8.7% mà Standard Chartered đưa ra chỉ bốn ngày trước đó. Mức tăng quý 3 cũng là cao nhất trong bốn năm, chỉ đứng sau mức 13.71% của quý 3/2022, giai đoạn hưởng lợi từ nền so sánh thấp sau Covid-19.
Trong báo cáo mới, GDP quý 1 được ghi nhận tăng 8.15% và quý 2 tăng 8.81%, so với ước tính ban đầu lần lượt 7.83% và 8.39%. Tăng trưởng 6 tháng vì vậy được nâng từ 8.18% lên 8.49%, tức điều chỉnh tăng 0.31 điểm phần trăm chỉ sau một quý.
Để hiểu vì sao số liệu quý có thể thay đổi đáng kể, cần nhìn vào cách GDP được biên soạn. Số liệu quý tại Việt Nam chủ yếu dựa trên phương pháp sản xuất, với đầu vào là báo cáo nhanh và điều tra mẫu; dữ liệu đầy đủ từ điều tra doanh nghiệp và quyết toán thuế chỉ có sau nhiều tháng. Con số công bố tại họp báo vì vậy luôn là phiên bản sơ bộ.
Điều chỉnh số liệu là thông lệ của mọi cơ quan thống kê, và bản thân việc sửa số không phải dấu hiệu bất thường. Điều thu hút sự chú ý là chiều điều chỉnh: quý 1 tăng thêm 0.32 điểm phần trăm, quý 2 tăng thêm 0.42 điểm phần trăm, cả hai cùng hướng lên.
Tháng 4, Cục Thống kê đưa ra kịch bản GDP quý 2 tăng 10.5% và quý 3 tăng khoảng 10.6%. Khoảng chênh của quý 2 đã thu hẹp từ 2.11 điểm phần trăm xuống 1.69 điểm phần trăm sau điều chỉnh, còn quý 3 chỉ thấp hơn kịch bản 0.65 điểm phần trăm.
Tăng trưởng thực bằng GDP danh nghĩa chia cho chỉ số giảm phát, nên nếu chỉ số giảm phát bị ước thấp 1 điểm phần trăm, tăng trưởng thực sẽ tự động bị đẩy cao thêm khoảng 1 điểm phần trăm. Rủi ro này lớn hơn khi lạm phát tăng tốc: CPI tháng 8 tăng 4.89% so với cùng kỳ, còn CPI bình quân 8 tháng tăng 4.45%, sát ngưỡng mục tiêu 4.5%.
Khác với tốc độ tăng trưởng, quy mô GDP từng được điều chỉnh mạnh hơn nhiều. Đợt đánh giá lại giai đoạn 2010-2017 công bố cuối năm 2019 đã nâng quy mô GDP bình quân khoảng 25.4%, trong bối cảnh chuyển đổi sang Hệ thống tài khoản quốc gia SNA 2008. Cơ quan thống kê khi đó khẳng định tốc độ tăng qua các năm gần như không thay đổi, cho thấy quy mô và tốc độ là hai đại lượng có độ tin cậy khác nhau.
Các chỉ số thành phần dường như đang chỉ 2 hướng khác nhau
Khác với nửa đầu năm, các chỉ báo độc lập trong quý 3 đồng pha rõ rệt với GDP. Chỉ số sản xuất công nghiệp IIP 9 tháng tăng 12.3%, mức cao nhất cùng kỳ kể từ năm 2019, trong đó chế biến chế tạo tăng 12.9%. Mức tăng này được ghi nhận tại cả 34 địa phương.
Tín dụng, chỉ báo khó "ước tính" nhất vì được ghi nhận trên bảng cân đối ngân hàng, cũng tăng tốc. Theo báo cáo của một số công ty chứng khoán, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 10.11% tính đến hết tháng 8 so với đầu năm, sau khi tăng tốc mạnh trong tháng. Thu ngân sách 6 tháng tăng 17.4%, phù hợp với mức tăng GDP danh nghĩa trên 13%.
Bức tranh phía chi tiêu lại phức tạp hơn. Trong quý 3, tiêu dùng cuối cùng tăng 8.96%, tích lũy tài sản tăng 21.39%, xuất khẩu tăng 23.27% trong khi nhập khẩu tăng 28.75%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu 5.48 điểm phần trăm đồng nghĩa xuất khẩu ròng tiếp tục kéo lùi tăng trưởng.
Tính chung 9 tháng, tích lũy tài sản tăng 17.88%, gấp hơn hai lần mức tăng 8.51% của tiêu dùng cuối cùng. Như vậy, phần tăng tốc của quý 3 chủ yếu đến từ đầu tư, nhất quán với chiến lược đẩy mạnh hạ tầng và với cơ cấu nhập khẩu thiên về máy móc, linh kiện. Theo chuẩn tài khoản quốc gia, khoản mục tích lũy bao gồm cả thay đổi tồn kho, nên một phần tăng trưởng này có thể là hàng hóa sản xuất ra nhưng chưa được tiêu thụ.
Phía sản xuất cho thấy cùng một xu hướng. Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11.21% trong 9 tháng, đóng góp 49.62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm, trong khi dịch vụ tăng 8.69%, đóng góp 45.03%. Tăng trưởng đang tập trung vào khu vực có quan hệ chặt với đầu tư công và dòng vốn FDI, thay vì lan tỏa đều sang tiêu dùng hộ gia đình.
Ở cấp địa phương, áp lực mục tiêu vẫn hiện hữu. Có 12 địa phương đạt mức tăng GRDP trên 10% trong 9 tháng, dẫn đầu là Quảng Ninh, Hà Tĩnh và Hải Phòng. Ngược lại, Sơn La chỉ tăng 5.59%, Vĩnh Long 7.32% và Cà Mau 7.37%, do sụt giảm sản xuất điện và tỷ trọng nông nghiệp lớn, cho thấy số liệu địa phương không đồng loạt bị đẩy lên.
Mục tiêu 10% đặt toàn bộ áp lực lên quý 4
Dù vượt dự báo, GDP 9 tháng vẫn thấp hơn mục tiêu cả năm khoảng 1 điểm phần trăm. Với giả định quý 4 chiếm khoảng 28% quy mô GDP năm theo mùa vụ thông thường, tăng trưởng quý 4 cần đạt khoảng 12.5% để cả năm chạm mức 10%. Mức này cao hơn bất kỳ quý nào trong chuỗi số liệu gần đây, ngoại trừ giai đoạn nền thấp năm 2022.
Khoảng cách giữa mục tiêu và năng lực thực tế khiến số liệu quý 4 trở thành phép thử lớn nhất đối với tính độc lập thống kê trong năm. Khung pháp lý về công bố thông tin thống kê vừa được bổ sung. Nghị định số 139/2026/NĐ-CP được kỳ vọng hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê quốc gia và nâng cao chất lượng tổng hợp thông tin. Hiệu quả của quy định phụ thuộc vào việc lịch điều chỉnh, biên độ sửa số và phương pháp tính chỉ số giảm phát có được công khai chi tiết hay không.
Đối với thị trường tài chính, cấu trúc tăng trưởng quan trọng không kém tốc độ. Tăng trưởng dựa vào tích lũy tài sản và tín dụng tăng tốc trong khi lạm phát sát ngưỡng mục tiêu, đặt mặt bằng lãi suất trước sức ép đi lên.
Lạm phát là mắt xích nối các vấn đề lại với nhau. Khi tăng trưởng thực tiệm cận 10% và CPI tiệm cận 5%, tăng trưởng danh nghĩa vượt 14%, nhanh hơn đáng kể tốc độ tăng tín dụng. Nếu áp lực giá được phản ánh chưa đầy đủ vào chỉ số giảm phát, một phần tăng trưởng thực công bố sẽ chứa cấu phần lạm phát ẩn, đúng lúc chính sách tiền tệ cần tín hiệu chính xác nhất.
Số liệu quý 3/2026 cho thấy GDP Việt Nam không phải một con số tách rời thực tế: sản xuất công nghiệp, tín dụng và thu ngân sách đều xác nhận nền kinh tế đang tăng tốc. Tuy nhiên, việc các ước tính sơ bộ liên tục được điều chỉnh tăng và tăng trưởng dồn vào đầu tư, nhập khẩu cho thấy một con số duy nhất không còn đủ để mô tả chất lượng tăng trưởng.
Đối với giới đầu tư, câu hỏi là việc tăng trưởng do đầu tư dẫn dắt có chuyển hóa được thành tiêu dùng và năng suất hay không. Số liệu quý 4/2026 và lần điều chỉnh vào năm 2027 sẽ là câu trả lời đầu tiên.
Chu Tuấn Phong
