Thị trường ngoại tệ 6 tháng cuối năm còn nhiều thách thức
Một trong những kết quả nổi bật nhất của thị trường ngoại tệ trong mấy tháng qua là duy trì được sự ổn định. Cùng với sự giảm nhiệt của giao dịch, tỷ giá giao dịch cũng được dần dần hạ xuống. Bắt đầu từ sự “giảm nhiệt” của tỷ giá trên thị trường tự do, làm cho chênh lệch tỷ giá giữa thị trường này so với thị trường chính thức giảm dần xuống, thậm chí có thời điểm còn thấp hơn cả thị trường chính thức - một hiện tượng hiếm thấy trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, cũng chưa thể chủ quan, thỏa mãn, bởi thị trường ngoại tệ còn đứng trước những thách thức không nhỏ.
Trên thị trường chính thức, tỷ giá giao dịch thực tế thường chưa sử dụng hết biên độ giao dịch theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN): ±1% so với tỷ giá trên thị trường liên ngân hàng do NHNN công bố; xen kẽ những ngày tăng đã có nhiều ngày đứng và nhiều ngày giảm, điều hiếm thấy trước đây và mức giảm lớn nhất so với tỷ giá sau điều chỉnh tăng vào ngày 11/2 có lúc lên đến 280 VND/USD.
Khi thị trường tự do bị thu hẹp, chênh lệch tỷ giá giữa thị trường tự do và thị trường chính thức giảm thiểu, tỷ giá cơ bản ổn định và có xu hướng giảm, đã tạo thời cơ để NHNN mua vào ngoại tệ ròng từ đầu năm đến nay. Theo đánh giá gần đây nhất của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã được bổ sung 0,9 tỉ USD, dự trữ ngoại tệ được cải thiện rõ rệt, một động thái mà từ giữa năm 2008 đến trước tháng 5/2011 chưa thực hiện được. Các doanh nghiệp và người dân đã bắt đầu bán ngoại tệ cho ngân hàng; bước đầu chuyển dần việc gửi/vay ngoại tệ sang mua/bán đứt đoạn ngoại tệ với ngân hàng; việc niêm yết giá thanh toán, mua bán trực tiếp bằng ngoại tệ đã được thu hẹp và trở lại theo quy định. Động thái đưa tiền ra mua ngoại tệ của NHNN còn góp phần cải thiện thanh khoản cho các ngân hàng thương mại, tạo tiền đề để giảm lãi suất cho vay. Điều quan trọng là sau động thái mua ngoại tệ, nhưng tỷ giá vẫn ổn định, tốc độ tăng giá tiêu dùng của tháng 5 đã thấp hơn so với tháng 4, báo hiệu xu hướng tiếp tục tăng chậm lại trong các tháng tới.
Một kết quả khác là nhờ thị trường ngoại tệ ổn định, đã góp phần ổn định thị trường vàng. Giá vàng đã giảm từ đỉnh điểm 38,5 triệu đồng/lượng, xuống quanh mức 38 triệu đồng/lượng, mặc dù giá vàng thế giới đã mấy lần liên tiếp vượt hết đỉnh điểm này tới đỉnh điểm khác. Giá vàng trong nước đã chuyển từ chỗ thường xuyên cao hơn giá vàng thế giới sang chỗ thường xuyên thấp hơn giá vàng thế giới. Việt Nam không phải nhập khẩu vàng để ổn định thị trường vàng trong nước, góp phần giảm áp lực nhập siêu.
Kết quả tổng quát của việc ổn định thị trường ngoại tệ là góp phần vào việc chống Đô-la hóa, vàng hóa nền kinh tế, góp phần vào việc ổn định tâm lý, tạo tiền đề thực hiện việc kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, củng cố và nâng cao lòng tin vào đồng tiền quốc gia.
Đạt được những kết quả đáng khích lệ đó có nhiều nguyên nhân. Trước hết, đó là do NHNN đã chọn vấn đề tỷ giá – một trong những vấn đề quan trọng bậc nhất của nền kinh tế vào thời điểm hiện nay. Bởi nó vừa có thể chống tình trạng Đô-la hóa, vàng hóa, liên quan đến xuất nhập khẩu, nợ quốc gia, nhập khẩu lạm phát và khuếch đại lạm phát trong nước và đặc biệt là, đã củng cố lòng tin của công chúng đối với đồng tiền quốc gia.
Trong thời gian qua, NHNN đã liên tục, kiên trì đưa ra nhiều giải pháp của cùng một định hướng. Đây là hiện tượng hiếm thấy lâu nay và hiếm thấy so với các ngành, lĩnh vực khác. Đó là việc NHNN đã phối hợp Bộ Công an, các cơ quan chức năng ở Trung ương và địa phương tiến hành kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm của các điểm giao dịch niêm yết giá bằng ngoại tệ, các điểm mua bán ngoại tệ trái phép.
Tiếp đến là việc NHNN đã hai lần nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với ngoại tệ. Để sau đó hai lần hạ trần lãi suất huy động tiền gửi Đô- la đối với tổ chức, cá nhân, tạo ra chênh lệch lớn hơn giữa lãi suất huy động ngoại tệ và nội tệ, tạo tiền đề để chuyển việc gửi/cho vay bằng ngoại tệ sang việc mua/bán đứt đoạn ngoại tệ, tạo điều kiện cho việc chuyển từ gửi/cho vay bằng ngoại tệ sang việc gửi/ cho vay bằng nội tệ.
Mặt khác, vào ngày 11/2, đứng trước sức ép tăng tỷ giá, do chênh lệch tỷ giá giữa thị trường tự do và thị trường chính thức rất lớn, NHNN đã quyết định điều chỉnh tỷ giá tăng với tốc độ cao nhất so với các lần điều chỉnh trước đây. Kết quả, chênh lệch tỷ giá đã giảm, góp phần kéo thị trường ngoại tệ tự do bị thu hẹp theo. Tháng 5/2011, NHNN đã tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc ngoại tệ, hạ trần lãi suất huy động ngoại tệ, trước khi đưa một lượng tương đối lớn tiền đồng ra để mua ngoại tệ. Động thái này đã tạo điều kiện vừa tranh thủ thời cơ để tăng dự trữ ngoại tệ, cải thiện tính thanh khoản tiền đồng cho các ngân hàng thương mại, tạo điều kiện để hạ lãi suất cho vay, trong khi tỷ giá vẫn cơ bản giữ được ổn định.
Thách thức ở những tháng cuối năm
Đạt được những kết quả tích cực, nhưng cũng chưa thể chủ quan, thỏa mãn, bởi thị trường ngoại tệ còn đứng trước những thách thức không nhỏ.
Nhập siêu liên tục tăng lên trong các tháng đầu năm, tạo sức ép lên tỷ giá về hai mặt. Một mặt, nó làm cho cán cân thương mại, cán cân thanh toán bị mất cân đối. Mặt khác, nguyên nhân nhập siêu có nhiều, chủ yếu do tính gia công, do cơ cấu sản xuất, xuất khẩu chậm chuyển đổi, công nghiệp hỗ trợ chậm phát triển, do hiệu quả và sức cạnh tranh của sản phẩm sản xuất trong nước còn thấp. Để khắc phục nó, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc tăng tỷ giá để chặn lại, mà không thấy phải có giải pháp tác động đến các yếu tố đã nói ở trên.
Theo thống kê từ đầu năm đến nay của trang thông tin điện tử Chinhphu.vn, nguồn cung ngoại tệ vào nước ta từ đầu tư trực tiếp nước ngoài giảm, chỉ từ nguồn kiều hối sẽ khó tăng cao được so với cùng thời điểm của năm trước. Còn từ nguồn đầu tư gián tiếp, nguồn hỗ trợ phát triển chính thức, hoặc chi tiêu của khách quốc tế đến Việt Nam có thể tăng, nhưng không có ý nghĩa quyết định.
Tốc độ tăng CPI tuy đã chậm lại, nhưng vẫn còn cao, nên yếu tố lạm phát vẫn hiện hữu. Người có vốn có thể vẫn chưa hết kỳ vọng vào các nơi “trú ẩn” an toàn, trong đó có ngoại tệ.
SBV
