Thị trường ngoại tệ: Uống thuốc phải uống hết liều

Thị trường ngoại tệ: Uống thuốc phải uống hết liều

Nếu ví hiện trạng hiện nay của thị trường ngoại tệ Việt Nam như một con bệnh, thì nếu những toa thuốc mạnh mà Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước kê vừa qua không được được uống hết liều, con bệnh sẽ nhờn (lờn) thuốc. 

Ngày 31/3 NHNN tiếp tục nâng tỷ giá bình quân liên ngân hàng lên 20.703 đồng/USD, cao nhất so với mức 20.693 VND/USD của ngày 11/2 - ngày điều chỉnh tỷ giá thêm 9,3%. Động thái này của NHNN, cộng thêm thái độ nghiêm khắc ở thị trường chính thức; mạnh tay với thị trường tự do… cho thấy cơ quan quản lý đang quyết tâm đưa hoạt động của thị trường ngoại tệ đi vào khuôn khổ.

Tăng cung, giảm cầu

Ở mức tỷ giá 20.703 đồng/USD sàn này, hầu hết các NHTMCP lớn như Vietcombank, Eximbank, ACB... đã đồng loạt niêm yết tỷ giá ở mức kịch trần cho phép là 20.910 đồng/USD. Tại sao trong lúc cung cầu ngoại tệ căng thẳng mà NHNN lại liên tục tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng? Giải thích hiện tượng này, một chuyên gia ngân hàng cho rằng, thực tế tỷ giá trên thị trường tự do đã ở mức này rồi, nên việc đưa tỷ giá chính thức lên là để thị trường tự do không còn chỗ “cựa”. Vì khi tỷ giá trên hai thị trường sát nhau thì hẳn nhiên người ta sẽ đến giao dịch ở thị trường chính thức để khỏi phải dấm dúi, lo các lực lượng kiểm soát thị trường “chộp” được sẽ mất cả chì lẫn chài.

Để đảm bảo chính sách này có hiệu quả, NHNN đã yêu cầu các NHTM phải chủ động bán ngoại tệ cho doanh nghiệp, người dân có nhu cầu. Từ ngày 23/3, một số NHTM như DongABank (DAB); Oceanbank; Vietinbank... đã thông báo sẽ bán ngoại tệ cho cá nhân có nhu cầu hợp pháp, với mức bán tối đa là 7.000 USD/người (theo quy định hiện hành người dân chỉ được mang tối đa 7.000 USD tiền mặt khi ra nước ngoài). Thêm vào đó, tại buổi họp báo chính phủ hôm 30/3, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu đã công bố thông tin: thống kê ban đầu 78 tập đoàn, tổng công ty nhà nước đang gửi đến 1,61 tỷ USD trong hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối với nhu cầu ngoại tệ của doanh nghiệp, NHNN giảm áp lực cầu bằng cách ban hành Thông tư số 07/2011/TT-NHNN. Theo thông tư này, các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối chỉ cho vay bằng ngoại tệ đối với hai nhóm đối tượng cho vay: 1- Cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để thanh toán ra nước ngoài tiền nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ mà khách hàng vay có ngoại tệ để trả nợ vay từ nguồn thu sản xuất - kinh doanh; 2- Cho vay ngắn hạn để thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh hàng hóa xuất khẩu qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam mà khách hàng vay có đủ ngoại tệ để trả nợ vay từ nguồn thu xuất khẩu. Trường hợp khách hàng vay bằng ngoại tệ đối với nhu cầu vốn này để sử dụng trong nước thì khách hàng vay phải bán số ngoại tệ vay đó cho tổ chức tín dụng cho vay theo hình thức giao dịch hối đoái giao ngay (spot). Việc cho vay các nhu cầu vốn bằng ngoại tệ khác ngoài hai nhóm trên phải được chấp thuận bằng văn bản của Thống đốc NHNN. Như vậy so với trước đây, 3 nhóm đối tượng vay vốn khác đã bị loại khỏi “cuộc chơi”, gồm: Cho vay để trả nợ nước ngoài trước hạn; (2) Cho vay để đầu tư trực tiếp ra nước ngoài; (3) Cho vay trung, dài hạn để thực hiện dự án đầu tư sản xuất, kinh doanh hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu.

Không những thế, NHNN còn quy định: khách hàng vay vốn bằng ngoại tệ để thanh toán tiền nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ phải có đủ nguồn thu ngoại tệ hoặc được tổ chức tín dụng cam kết bán ngoại tệ để trả nợ.

Phải kiên quyết và triệt để

Thông tin xôn xao nhất trong những ngày trung tuần tháng 3 là có hay không việc NHNN cho phép thu phí 2% giao dịch ngoại tệ? Thông tin này, lúc đầu được phát chính thức trên truyền hình. Nhưng vài ngày sau đó, trước những phản ứng trái chiều của thị trường, NHNN lại khẳng định: chưa có văn bản nào về việc này. Nhưng “chưa có” không hẳn có nghĩa là sẽ không có. Thống đốc Nguyễn Văn Giàu cũng bày tỏ quan điểm: việc thu phí giao dịch ngoại tệ là để hạn chế thanh toán bằng tiền mặt và chống đô la hóa. Đây là biện pháp đang được nhiều nước trên thế giới áp dụng. NHNN đang soạn thảo văn bản sửa đổi, bổ sung hình thức xử phạt đối với những hành vi mua bán ngoại tệ bất hợp pháp trên thị trường tự do, chấn chỉnh hoạt động của các đại lý thu đổi ngoại tệ. Đồng thời, cơ quan này cũng dự thảo quy định cá nhân có thể mua bán ngoại tệ tiền mặt, kiều hối với tỷ giá hợp lý thông qua hệ thống ngân hàng thương mại được phép kinh doanh ngoại tệ… Nhưng liệu tất cả những biện pháp mạnh này có giúp đưa thị trường ngoại tệ vào khuôn khổ? Thống kê những năm gần đây cho thấy việc nắm giữ ngoại tệ cũng là một “thói quen” cố hữu của không chỉ người dân mà cả doanh nghiệp Việt Nam. Và con số này là không hề nhỏ (xem bảng).

Trong cuộc họp báo của Chính phủ, Thống đốc NHNN tuyên bố sẽ yêu cầu các doanh nghiệp nói trên bán ngoại tệ lại cho ngân hàng, nhưng sẽ chỉ là phần tiền gửi có kỳ hạn, tức chỉ 376 triệu USD trong tổng số 1,61 tỷ USD nói trên. Song để làm được chuyện này không phải dễ! Kết hối là biện pháp đã từng được đề cập đến trong năm 2010, tuy nhiên hiện Việt Nam đã là thành viên của WTO, nên cơ quan quản lý sẽ phải cân nhắc rất thận trọng việc áp dụng biện pháp này. Vì trong một sân chơi chung, không thể một mình một “kiểu”.

Trở lại với Thông tư 07, việc thu hẹp đối tượng được vay vốn bằng ngoại tệ đã được đưa ra bàn thảo từ giữa năm 2010 - khi thị trường ngoại hối liên tục “có sóng”, thế nên các doanh nghiệp và bản thân tổ chức tín dụng đã lường trước được việc này. Đó là tính xa, nhìn về gần thì hiện chênh lệch lãi suất cho vay bằng VND (theo công bố của NHNN hiện khoảng 17-18%/năm) và USD (7 đến 8%/năm) vẫn lên đến 10%/năm - một  khoảng cách hấp dẫn cho doanh nghiệp hướng đến vay bằng ngoại tệ. Thực tế cho thấy, trong quý I/2011 vẫn có sự chuyển dịch mạnh của tín dụng từ VND sang USD. Đơn cử như ở TP.HCM, dư nợ tín dụng bằng ngoại tệ chiếm 28,9% tổng dư nợ, tăng 41% so với cùng kỳ năm ngoái; trong khi dư nợ tín dụng bằng VND chỉ tăng 27,2%.

Phối hợp với NHNN, ngày 25/3, Bộ Công Thương cũng đã ban hành danh mục hàng hóa hạn chế nhập khẩu. Thế nhưng văn bản này cũng ghi rõ “hạn chế” chứ không phải cấm. Và có vẻ như doanh nghiệp, ngân hàng đã “đi trước một bước”, vì thực tế là nhập siêu trong quý I/2011 không giảm (vẫn bằng 15,7% kim ngạch xuất khẩu, dù xuất khẩu đã tăng 33,7% - gấp 3 lần chỉ tiêu được Quốc hội thông qua); và trong đó có không ít hàng, dù bị liệt vào diện xa xỉ phẩm, đã được nhập về.

Đến ngày 9/5/2011, tức là vẫn còn hơn một tháng nữa, Thông tư 07 mới có hiệu lực thi hành. Thời gian còn lại tuy không nhiều, nhưng lãnh đạo một ngân hàng thương mại cho rằng, sự ổn định hơn của thị trường ngoại hối sẽ giúp giảm bớt rủi ro tỷ giá (vốn là nỗi ám ảnh lớn nhất của doanh nghiệp khi vay ngoại tệ), và do vậy tới đây nhu cầu vay ngoại tệ sẽ còn tăng cao. Khi nhu cầu ngoại tệ cao mà ngân hàng không đáp ứng được thì sức ép lên tỷ giá lại tăng và thị trường có thể sẽ lại biến động.

Thiết nghĩ, nếu các cơ quan quản lý nhà nước không thực hiện các biện pháp đã được đề ra một cách kiên quyết và triệt để thì thị trường sẽ hiểu những chủ trương và chính sách vừa qua chỉ là động thái “rung cây” của nhà nước. Và như vậy, e rằng hiệu quả của những chủ trương này sẽ không thể đạt được như kỳ vọng.

Ngân Hà

Doanh nhân