Thị trường tài sản số và những khoảng trống pháp lý
Tại hội nghị "Tái định hình giao dịch trong kỷ nguyên số" diễn ra ngày 12/08/2026, các chuyên gia phân tích về sự dịch chuyển của hệ thống tài chính truyền thống sang môi trường số, xu hướng phát triển mạnh mẽ và đi kèm với thiếu hụt hành lang pháp lý.
Các chuyên gia thảo luận tại hội nghị - Ảnh: Thanh Trúc
|
Thị trường tài sản số toàn cầu đang mở ra dư địa rất lớn. Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), cho biết tổng quy mô thị trường mã hóa tài sản đạt 340 tỷ USD. Trong đó, mã hóa tiền tệ chiếm tỷ trọng lớn với 300 tỷ USD, phần còn lại thuộc về các tài sản thực phi tiền tệ với 38 tỷ USD. Boston Consulting Group ước tính quy mô thị trường sẽ đạt 16,100 tỷ USD vào năm 2030 và 18,900 tỷ USD vào năm 2033.
Nguồn: BTC
|
Theo ông Trung, Nghị quyết 05 của Chính phủ hiện đang tập trung thúc đẩy mảng mã hóa tài sản tại Việt Nam. Tuy nhiên, Chủ tịch VBA chỉ ra thực trạng pháp lý trong nước đang đi sau thị trường. Khi chưa có luật điều chỉnh chính thức, hầu hết sự kiện hay giao dịch tài sản số phát sinh tại Việt Nam đều kết thúc bằng tranh chấp và xử lý vi phạm pháp luật.
"Các tranh chấp là những câu hỏi về pháp lý, từ lừa đảo đầu tư, lợi dụng nền tảng trung gian tạo ra lợi nhuận ảo", ông Trung chia sẻ.
Nguồn: BTC
|
Đồng tình với góc nhìn về độ trễ của chính sách, bà Hoàng Thị Ngọc Diệp, Luật sư Thành viên Công ty Luật TNHH MTV Di Linh, nhận định: "Pháp luật hiện nay đang đi chậm hơn so với tốc độ đòi hỏi của thị trường và tốc độ phát triển của công nghệ, vẫn chưa có vai trò dẫn dắt được thị trường".
Đánh giá về bức tranh tài chính số tại Việt Nam, bà Diệp cho biết hạ tầng công nghệ và thanh toán số hiện là hai trụ cột đang được triển khai hiệu quả. Tuy nhiên, các phân khúc khác trong hệ sinh thái tài chính số như tín dụng số (cho vay ngang hàng - P2P lending), ngân hàng số, nền tảng đầu tư và bảo hiểm số hiện vẫn đang ở giai đoạn rất sơ khai.
Đặc biệt đối với khối doanh nghiệp, quá trình số hóa các nghiệp vụ vẫn còn nhiều rào cản. Thực tế hiện nay, việc thực hiện các giao dịch quốc tế hay thủ tục mở tài khoản vốn trên nền tảng số vẫn chưa được tối ưu hóa và tiếp tục đòi hỏi nhiều thủ tục giấy tờ theo phương thức truyền thống.
Luật sư Diệp chỉ rõ 4 vấn đề pháp lý chưa được giải quyết. Thứ nhất là sự nghi ngờ về giá trị chứng cứ của hợp đồng điện tử. Thứ hai, định nghĩa pháp lý chưa rõ ràng để xác định tài sản số là tài sản hay chứng khoán. Thứ ba, các quyền dân sự gắn liền với tài sản số như cầm cố, thế chấp hay thừa kế chưa được quy định. Cuối cùng là ranh giới mong manh giữa hoạt động thử nghiệm pháp lý (sandbox) và hoạt động tài chính không phép.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Ông Trung đặt kỳ vọng lớn vào Luật Định danh và Xác thực điện tử, dự kiến được thông qua vào tháng 10. Điểm đột phá của dự luật là việc tích hợp các khái niệm cốt lõi do VBA thúc đẩy, bao gồm danh tính tự chủ (SSI), thông tin xác thực (VC) và bằng chứng xác thực (VP). Cơ chế định danh thế hệ mới này được đánh giá sẽ giải quyết các hạn chế của phương thức chữ ký số truyền thống, tạo nền tảng vững chắc để giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch điện tử.
Ngoài ra, Luật sư Diệp gợi ý Việt Nam có thể học hỏi bài học quản lý từ các quốc gia trong khu vực. Cụ thể, Indonesia đã thiết lập khung pháp lý chính thức cho mô hình huy động vốn cộng đồng, cho phép các doanh nghiệp có thể vay hạn mức lên tới 15 tỷ đồng trên môi trường số. Trong khi đó, Nhật Bản thiết lập cơ chế quản lý linh hoạt, phân loại theo mức độ rủi ro của từng giao dịch thay vì đánh đồng tất cả doanh nghiệp tham gia, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ tài chính quy mô nhỏ dễ dàng tiếp cận thị trường.
Thanh Trúc
