Thời hoàng kim của kinh tế Trung Quốc sắp kết thúc
(Vietstock) - Trong các năm qua, nền kinh tế Trung Quốc lần lượt đạt được những thành tựu hết sức to lớn: trở thành thị trường ô tô lớn nhất, nước sử dụng năng lượng nhiều nhất, nhà xuất khẩu số 1 và nhà sản xuất hàng đầu trên thế giới.
Năm 2010, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc cũng đã vượt Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới. Một số người cho rằng việc Trung Quốc vượt Mỹ để trở thành quán quân kinh tế thế giới chỉ còn là vấn đề thời gian.
Tất cả những điều này đều xuất phát từ tăng trưởng GDP thần kỳ của Trung Quốc với tốc độ 10% trong vòng 3 thập kỷ qua, điều chưa từng xảy ra trong lịch sử.
Tuy nhiên, hiện Trung Quốc đang đứng trước nguy cơ suy giảm mạnh khi các nhà lãnh đạo và các ngân hàng nước này thắt chặt dòng thanh khoản, yếu tố từng liên tục tạo ra bong bóng tài sản trong các năm gần đây. Chắc chắn điều này sẽ tác động đến thị trường chứng khoán và khiến cổ phiếu Trung Quốc ít hấp dẫn hơn so với các năm qua.
Xuất hiện một số dấu hiệu cho thấy những thay đổi to lớn từ các cấp cao nhất trong Chính phủ Trung Quốc. Trong bài diễn văn trước Quốc hội hôm 05/03, Thủ tướng Ôn Gia Bảo trình bày rõ kế hoạch 5 năm tới.
Ông cho biết hai ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Trung Quốc duy trì sự ổn định của giá cả và tăng cường chi tiêu.
Ưu tiên thứ hai, dĩ nhiên là mối lo ngại lớn nhất đối với Mỹ và các quốc gia phát triển khác. Do thâm hụt thương mại cao với Trung Quốc, các quốc gia này đã thúc giục Bắc Kinh cho phép đồng Nhân dân tệ tăng giá.
Đó là một thay đổi lớn. Ông Michael Pettis, chuyên gia người Trung Quốc tại Quỹ Carnegie Endowment for International Peace của Mỹ cho biết trong kế hoạch 5 năm lần trước, tăng trưởng kinh tế thường là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ. Đáng chú ý, các nhà lãnh đạo cũng hạ chỉ tiêu tăng trưởng GDP hàng năm từ 7.5% xuống 7%.
Dĩ nhiên, Trung Quốc đã dễ dàng đạt được tốc độ tăng trưởng hai con số lần lượt qua các năm. Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn, ông Pettis cho rằng những người tươi đẹp này có thể sắp kết thúc. Ông cho biết: “Theo một số người, tốc độ tăng trưởng 7% là khá lạc quan”
Trên thực tế, chính Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã từng nhận định trước các phóng viên rằng: “Không dễ dàng để chúng tôi có thể đạt được mức tăng trưởng GDP 7% có chất lượng và hiệu quả”.
Vậy nguyên nhân nằm ở đâu? Vì Trung Quốc đã phát triển nhanh quá mức bình thường trong nhiều năm. Nước này đã bùng nổ nhờ hoạt động đầu tư kể từ khi Đặng Tiểu Bình chấp nhận thị trường tự do vào cuối thập kỷ 1970.
“Dĩ nhiên, các quốc gia đã tăng trưởng nhanh chóng trong quá khứ nhưng tốc độ tăng trưởng như vậy thường suy yếu qua thời gian; khoảng thời gian 30 năm là quá dài”, nhận định của ông David Beim, cựu giám đốc ngân hàng đầu tư và hiện là giáo sư của Đại học Kinh doanh Columbia.
Trong một nghiên cứu mới mang tên “Tương lai tăng trưởng kinh tế Trung Quốc”, ông cho rằng Trung Quốc sẽ không thể duy trì được tốc độ tăng trưởng cao. Ông cho biết Nhật Bản cũng từng đạt được mức tăng trưởng hai con số trong giai đoạn từ giữa 1950 đến giữa 1970, sau đó suy yếu lần và dao động trong phạm vi từ 5-7% vào giữa 1980. Đây là đà tăng trưởng tương đối mạnh nhưng không ngoạn mục. Hàn Quốc cũng đã trải qua một quá trình tương tự.
Tuy nhiên, đà tăng trưởng của Nhật Bản là nhờ việc cho vay quá mức của các ngân hàng, dẫn đến bong bóng bất động sản và chứng khoán vào cuối thập kỷ 1980, khi đó chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản gần chạm mức 40,000 điểm. Trong tuần này, tức 20 năm sau, chỉ số này được giao dịch dưới 10,000 điểm.
Tương tự, Trung Quốc cũng đang cho vay quá mức để duy trì động cơ tăng trưởng cho nền kinh tế.
Cả Beim và Pettis đều đồng ý rằng tăng trưởng kinh tế Trung Quốc được tiếp sức bởi hoạt động đầu tư cơ bản như sân vận động Olympic khổng lồ, đường sắt cao tốc, đường cao tốc, sân bay, tàu điện ngầm siêu hiện đại và các tòa nhà trong suốt mà chúng ta thấy tại Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu trong năm ngoái.
Bên cạnh đó, ông Pettis cho biết Chính phủ còn làm sạch sổ sách kế toán của các ngân hàng trong nước vào đầu thập kỷ vừa qua, khiến hàng trăm tỷ USD nợ xấu “biến mất” một cách thần kỳ. Chi tiêu tiêu dùng giảm mạnh từ mức 46% trong năm 2000 xuống 36% trong năm nay.
Ông Pettis bày tỏ lo ngại về sự xuất hiện của một làn sóng nợ xấu mới xuất phát việc tài trợ cho hoạt động mở rộng nhưng vẫn chưa được kết toán. Ai sẽ chịu trách nhiệm cho số tiền này? Tầng lớp trung lưu Trung Quốc? Các công nhân nhập cư? Nông dân? Hay Trung Quốc phải sử dụng đến kho dự trữ ngoại hối khổng lồ để giải cứu các ngân hàng?
Điều này sẽ khiến ưu tiên thứ 2 của Chính phủ - thúc đẩy chi tiêu - có thể trở nên khó khăn hơn. Thủ tướng Ôn Gia Bảo và thế hệ các nhà lãnh đạo mới có thể nhận thức được rằng không thể thúc đẩy chi tiêu cùng lúc với thúc đẩy đầu tư.
Bên cạnh đó, với mức lạm phát sát 5% như hiện nay, Trung Quốc dễ bị tác động bởi đà tăng giá thực phẩm và năng lượng. Hơn nữa, đà tăng lương ngày càng nhanh có thể làm giảm sức cạnh tranh của Trung Quốc so với một số quốc gia có chi phí lao động rẻ như Indonesia và Việt Nam.
Trong hoàn cảnh như trên và với tốc độ tăng trưởng kinh tế ngày càng chậm trong thời gian tới, các chuyên gia kỳ vọng không nhiều vào thị trường chứng khoán Trung Quốc trong các năm tới. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn có cách để nhà đầu tư kiếm tiền dù nền kinh tế Trung Quốc giảm tốc.
Cũng như đà tăng trưởng gần đây, sự suy giảm của nền kinh tế Trung Quốc có thể khiến thế giới “chao đảo”.
Phạm Thị Phước (Theo MarketWatch)
