Cuộc chiến ngoại hối Mỹ-Trung:
Thương mại công bằng hay lo ghế?
Trong không khí vốn đã căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc, tuần trước 29/9, Hạ viện Mỹ biểu quyết đạo luật yêu cầu Bộ Thương mại Hoa Kỳ nghiên cứu xem tỷ giá quá thấp của đồng Nhân dân tệ có phải là biện pháp trợ giá xuất khẩu của Bắc Kinh hay không.
Trước đó hai ngày, Bộ Thương mại Trung Quốc quyết định tăng thuế suất nhập nội hơn gấp đôi trên một số thịt gà của Mỹ. Dư luận nêu vấn đề rằng, liệu đây là mở đầu cho cuộc chiến thương mại giữa hai nước Mỹ - Trung hay chăng?
Cuộc chiến ngoại hối không chỉ ở Mỹ
Một trận đấu ngoại hối đang xảy ra không chỉ ở Mỹ mà cả trên thị trường châu Á vì vấn đề lâu nay là trị giá quá thấp của đồng Nhân dân tệ. Trong khi Mỹ đang gây sức ép để Trung Quốc nâng giá đồng bạc thì các nước châu Á đã can thiệp vào thị trường ngoại hối để đồng bạc khỏi lên giá, làm hàng hóa của họ mất thế cạnh tranh.
Từ ngày 15/9, Nhật Bản đã bán ra một số lượng tiền Yên trị giá khoảng 21 tỷ USD. Đây là một vụ can thiệp mạnh vào thị trường ngoại hối. Lần đầu tiên kể từ sáu năm nay, nhằm hạ giá đồng Yen sau khi tiền Nhật tăng giá mạnh nhất kể từ 15 năm nay.
Các thị trường tài chính thế giới đều kết luận là Nhật Bản đã phải nhảy vào cuộc như nhiều xứ châu Á khác để giảm giá đồng bạc của họ khi mà đồng Nhân dân tệ vẫn được Trung Quốc định giá quá thấp để chiếm lợi thế cạnh tranh nhờ hàng rẻ. Cùng lúc ấy, Chính phủ Mỹ lên tiếng đòi Bắc Kinh điều chỉnh lại trị giá đồng bạc, nếu không, Quốc hội Mỹ sẽ có biện pháp trả đũa.
Vì những chuyển động ấy, giới quan sát cho rằng các nước đang có một trận đấu về ngoại hối.
Trung Quốc với chính sách ràng giá đồng Nhân dân tệ vào đô la Mỹ theo tỷ giá giả tạo và quá thấp, trong biên độ hẹp lại điều chỉnh rất ít vì tăng vỏn vẹn có 1,5% kể từ 19/6 khi Bắc Kinh tuyên bố để trị giá đồng bạc được chuyển dịch linh động hơn. Vì vậy, Mỹ than phiền là Trung Quốc chủ động can thiệp vào thị trường ngoại hối để chiếm lợi thế cạnh tranh bất chính nhờ đồng bạc quá rẻ. Quốc hội Mỹ đang gây sức ép với chính quyền của Tổng thống Barack Obama để phải có biện pháp mạnh hơn với Trung Quốc.
Trong khi ấy, các nền kinh tế châu Á ngoài Trung Quốc, như của Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan và Singapore, cũng thấy đồng bạc của họ lên giá so với đồng nguyên của Trung Quốc, bình quân là 3% kể từ tháng 6 vừa qua. E ngại hàng lên giá sẽ khó cạnh tranh hơn với Trung Quốc nên họ đã lặng lẽ can thiệp, bằng cách mua vào đồng đôla để đồng nội tệ của mình khỏi lên giá. Chuyện ấy khiến ta để ý thấy rằng nếu Trung Quốc đang có lượng dự trữ ngoại tệ trị giá gần 2.500 tỷ đô la thì dự trữ của các nước châu Á còn lớn hơn, tương đương với 2.900 tỷ.
Nhìn chung lại, chế độ ngoại hối của Trung Quốc bị các nước phê phán là có chủ đích cạnh tranh, trong khi đó Mỹ đang cần xuất khẩu để tạo thêm công việc làm và tiết giảm nhập khẩu để bảo vệ thị trường lao động èo uột của mình nên không chấp nhận lối cạnh tranh bất chính đó. Ở giữa, các nước châu Á cố xoay trở giữa hai thị trường Mỹ-Trung, giữa đô-la và đồng nhân dân tệ, và cuối cùng thì cũng phải nhảy vào thị trường ngoại hối để điều chỉnh hối suất.
Lo giành ghế hơn là đối phó với Trung Quốc
Thật ra, đạo luật "Cải cách Ngoại hối cho Thương mại Bình đẳng" do Hạ viện Mỹ vừa biểu quyết nhằm yêu cầu Bộ Thương mại Mỹ gây áp lực với Trung Quốc về tỷ giá quá thấp của đồng Nhân dân tệ. Khi Hạ viện Mỹ đang chuẩn bị dự luật thì Bộ Thương mại Trung Quốc cũng quyết định tăng thuế suất nhập nội trên loại gà ăn thịt của Mỹ bán vào thị trường Trung Quốc. Vì vậy, dư luận thế giới mới cho rằng một trận chiến về mậu dịch đang bùng nổ giữa hai quốc gia này.
Cách đây sáu tháng, Hạ viện Mỹ cũng đã yêu cầu Bộ Thương mại Mỹ nghiên cứu xem rằng tỷ giá quá thấp của đồng bạc Trung Quốc có thể coi là biện pháp trợ giá xuất khẩu hay không. Và nếu đúng như vậy thì Bộ Thương mại phải đề nghị việc trừng phạt để trả đũa. Hôm 23/4, Bộ Thương mại đã xin hoãn câu trả lời thêm ba tháng, sau đó lại hoãn tiếp nữa.
Đạo luật của Hạ viện sẽ không hiệu nghiệm trừ một kết quả biểu kiến về chính trị cho nhu cầu tranh cử, giành thêm ghế cho các đảng ở nước MỹCùng với áp lực của Hạ viện, Thượng viện Hoa Kỳ cũng yêu cầu Bộ Tài chính của Hoa Kỳ nghiên cứu và trả lời xem là chế độ ngoại hối của Trung Quốc có là một hình thức lũng đoạn hay không. Bộ Tài chính Mỹ cũng lại tìm cách trì hoãn câu trả lời.
Lý do trì hoãn từ phía hành pháp là vì chính quyền của Tổng thống Barack Obama muốn làm áp lực một cách gián tiếp và kín đáo hơn, như tại Thượng đỉnh của nhóm G-20 vào tháng 7 hay kỳ họp song phương giữa hai nước trong khuôn khổ thảo luận của cơ chế gọi là Đối thoại về An ninh và Kinh tế. Một lý do khác là chính quyền Obama cũng còn muốn Bắc Kinh hợp tác để giải quyết các hồ sơ nóng như kế hoạch vũ khí hạt nhân của Iran hay hồ sơ liên quan đến bán đảo Triều Tiên.
Chuyện hợp tác ấy diễn ra như thế nào bên ngoài ít thông tin, chỉ biết bây giờ Hạ viện Mỹ lại gây áp lực tiếp tục.
Tuy nhiên, khi Hạ viện biểu quyết xong đạo luật thì vẫn phải chờ Ủy ban Tài chính Thượng viện nghiên cứu đề nghị, rồi thông qua để khoáng đại Thượng viện biểu quyết. Trong hoàn cảnh hiện tại, chưa chắc Thượng viện có đủ số phiếu để lo nổi việc đó, chưa kể nhiều trở ngại về nghị trình quá eo hẹp ngay trước ngày bầu cử là 2/11 tới.
Thuần về pháp lý, phán quyết gọi là Trung Quốc có "trợ giá xuất khẩu" qua tỷ giá quá thấp của đồng Nhân dân tệ chưa chắc đã được Tổ chức Thương mại Thế giới WTO cứu xét và phân xử. Lý do là theo quy định của WTO, biện pháp trợ giá phải nhắm vào một số mặt hàng nhất định với lợi thế nhất định chứ việc định giá hối suất quá thấp lại là biện pháp quá tổng quát.
Hạ viện Mỹ tất nhiên biết rằng việc nộp hồ sơ đi kiện Trung Quốc là tiến trình lâu dài chứ không thể có kết quả lập tức. Nhưng họ vẫn làm vì nhiều dân biểu đang cần tái đắc cử vào tháng 11 này nên phải cho thấy là họ quan tâm đến quyền lợi của cử tri, thí dụ như công ăn việc làm bị mất vì sự cạnh tranh không công bằng của Trung Quốc. Kết cục dẫn tới tình hình kinh tế khó khăn, thất nghiệp quá cao, bội chi ngân sách quá lớn khiến đảng Dân chủ có thể thất cử nặng vào ngày 2/11 tới đây. Và nói chung, sự bất mãn của cử tri Mỹ đang hướng vào các dân biểu nghị sĩ đương nhiệm, thuộc cả hai đảng. Vì vậy mà các ứng cử viên đều cần chứng tỏ là họ quan tâm và bảo vệ quyền lợi cử tri.
Riêng trong đảng Dân chủ thì các nghiệp đoàn và thành phần đề xướng bảo hộ mậu dịch thường nêu vấn đề về tỷ giá đồng Nhân dân tệ để gây sức ép với giới dân cử. Nói ngắn gọn: đạo luật của Hạ viện sẽ không hiệu nghiệm trừ một kết quả biểu kiến về chính trị cho nhu cầu tranh cử, giành thêm ghế cho các đảng ở nước Mỹ.
Nguyễn Hoàng
TUẦN VIỆT NAM
