Tìm lời giải cho bài toán “thiếu điện”: Vẫn bế tắc vì sự độc quyền?
Điện cho sản xuất, điện cho sinh hoạt thời gian qua là chủ đề luôn làm nóng các cuộc hội thảo chuyên ngành, nóng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Bàn thảo nhiều, song những biện pháp để khắc phục vấn đề thiếu điện dường như vẫn là một sự bế tắc.
Cung ứng điện sẽ khả quan hơn?
Theo các dự báo, từ nay đến năm 2020, kinh tế Việt Nam tiếp tục tăng trưởng nhanh với dân số đạt nguỡng 100 triệu người. Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng điện thời gian tới, ngành điện trong nước sẽ phải phát triển với tốc độ trên 12%/năm.
Tại Hội nghị quốc tế về điện năng Việt Nam (22 và 23-6 tại Hà Nội), ông Trịnh Ngọc Khánh, Trưởng ban kinh doanh của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đưa ra một con số khá lạc quan: Trong những năm vừa qua, lượng điện năng thiếu hụt chỉ khoảng 3% và chủ yếu xảy ra vào mùa khô, tức là 6 tháng đầu năm. Ở các tỉnh, thành, thiếu hụt hơn một chút nhưng chỉ ở mức 5 – 6%. Song, nhiều người lại hoài nghi về con số đó khi các doanh nghiệp, nhà sản xuất và người dân vẫn bị ngành điện cắt điện luân phiên, nhất là hồi năm 2010. Ở khu vực đô thị còn nhẹ, ở các địa phương và đặc biệt là vùng nông thôn, việc cắt điện một tuần một đến hai lần là chuyện vẫn xảy ra. "Có cơ sở sản xuất phải đóng cửa 1 ngày/tuần vì thiếu điện” - ông Tomaso Andreatta, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp châu Âu (Eurocham) thắc mắc. Mặc dù vậy, nhiều ý kiến vẫn thừa nhận, việc cung ứng điện cho sinh hoạt và sản xuất cũng bớt căng thẳng hơn so với những tháng mùa khô năm 2010. Con số từ EVN cho hay, sản lượng điện thương phẩm ước thực hiện sáu tháng đầu năm 2011 là 4,3 tỷ kWh, tăng 7,53% so với cùng kỳ năm 2010. Trong đó, điện cung cấp cho các ngành công nghiệp chiếm tỷ trọng 42,52%, tăng 13,3% so với cùng kỳ 2010. EVN dự báo 5 năm tới nhu cầu điện sẽ tăng bình quân khoảng 15% mỗi năm và mức cung tương ứng tăng khoảng 14,5%. Nhu cầu tăng lên nhưng những tín hiệu từ "nhà đèn” cho thấy, việc đáp ứng điện cho sinh hoạt và sản xuất sẽ khả quan hơn khi mà đang có 38 dự án nguồn điện trong quá trình xây dựng và sẽ hoàn thành trước 2015. Tất nhiên, đưa ra con số này, EVN không quên nêu ra một vấn đề "muôn thuở” đó là: vốn cho các dự án.
Vẫn "bài ca đói vốn”
Theo EVN, nhu cầu vốn đầu tư vào điện rất lớn, ước tính mỗi năm, Tập đoàn cần khoảng 3 tỷ USD. Hiện nay, phần lớn nguồn vốn này là huy động trong nước, thứ hai là nguồn tài trợ quốc tế và thứ ba là tín dụng xuất khẩu của các nước, chẳng hạn như nhà thầu Trung Quốc vào xây dựng thì họ lo luôn phần vốn. Và ngành này lại đưa ra lý do của việc thu hút đầu tư đang rất khó khăn khi giá điện vẫn thấp so với nhiều nước trên thế giới. Tại hội thảo, những người đại diện đến từ "nhà đèn” cho rằng: "Vướng mắc là trong khi giá điện của Việt Nam còn khá thấp so với khu vực và thế giới, thì các nhà đầu tư nước ngoài theo hình thức BOT thường đưa ra giá "trên trời”. Còn ông Nguyễn Minh Sơn, Chủ tịch - Tổng giám đốc Tập đoàn Tài chính SVA cũng cho rằng, giá điện thu mua của ta đang khá thấp, khoảng hơn 7 cent/kWh, trong khi giá ở nước ngoài như Trung Quốc, Hà Lan, Singapore vào khoảng 10 - 11 cent. Điều này cũng hạn chế phần nào sức hấp dẫn với nhà đầu tư tư nhân.
Tuy nhiên, dường như ngành điện vẫn đang có cái nhìn phiến diện khi chỉ thấy cái khó của ngành mình mà không nhìn xa hơn. Bởi trước hội nghị quốc tế về điện năng chỉ vài ngày, cũng đã có một cuộc hội thảo liên quan đến ngành điện đã diễn ra tại Hà Nội: Hội thảo bàn giải pháp đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng do Hiệp hội Năng lượng tổ chức. Và tại Hội nghị này, nhiều ý kiến đưa ra rằng, nguyên nhân khiến các dự án điện chậm tiến độ dẫn đến thiếu điện lại chính là lỗi từ phía EVN, đặc biệt là trong các cuộc thương thảo, đàm phán về giá. Cụ thể, theo ông Vũ Mạnh Hùng, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), Tập đoàn này cùng hợp tác với EVN trong các dự án điện Hải Phòng 1 và 2, nhiệt điện Quảng Ninh 1 và 2. Tuy nhiên, những dự án này đều bị kéo dài và chậm tiến độ do việc đàm phán giá với EVN vô cùng khó khăn. Một số dự án sắp đưa vào vận hành nhưng vẫn chưa đàm phán giá điện xong như Sơn Động, Cẩm Phả. Nhiều dự án làm 5 -6 năm trời cũng không xong chỉ vì... khâu đàm phán.
Chậm tiến độ các dự án chỉ vì thiếu vốn! Thiếu vốn thì thiếu nhà đầu tư! Thiếu nhà đầu tư vì giá thấp!... "bài ca” đó của EVN lâu nay dư luận vẫn được nghe, song liệu ngành này có nghĩ rằng, giá đâu phải là nguyên nhân chủ yếu, khi mà ngành này vẫn ở thế độc quyền trong tất cả các khâu: phát điện, mua điện và bán điện...
Tại hội nghị quốc tế về điện năng lần này, một nhà đầu tư đến từ Canada đã phải thốt lên rằng: "Lạm phát cao, giá bán thấp, những rủi ro về tỷ giá và... sự độc quyền của EVN khiến chúng tôi lo ngại đầu tư vào điện ở Việt Nam”. Liệu câu nói này có khiến EVN suy nghĩ?
Phương Thảo
đại đoàn kết
