Tín hiệu đáng lo ngại từ thị trường trái phiếu
Những tín hiệu cảnh báo đang nhấp nháy trên thị trường quan trọng nhất hành tinh: Thị trường trái phiếu Mỹ.
Biến động trên thị trường này là kết quả của nhiều yếu tố riêng biệt nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau. Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đang nóng trở lại, kéo theo chi tiêu quốc phòng của Mỹ tăng lên, đồng thời đẩy giá dầu, xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay tăng cao.
Cú sốc năng lượng này càng củng cố lo ngại lạm phát trong bối cảnh thị trường trái phiếu vốn đã bất an trước “núi” nợ 40 ngàn tỷ USD của Mỹ. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, một thước đo cho thấy Chính phủ Mỹ phải trả bao nhiêu để vay thêm tiền, đã tăng lên mức cao nhất trong gần 3 năm trong ngày 02/09.
Căng thẳng trên thị trường trái phiếu sẽ khiến người tiêu dùng phải trả nhiều hơn khi vay thế chấp, doanh nghiệp chịu chi phí vay cao hơn và Washington phải tốn nhiều tiền hơn để thanh toán các khoản nợ.
Rủi ro nằm ở chỗ tình trạng này có thể biến thành một vòng xoáy tiêu cực: Chiến tranh càng kéo dài, thị trường trái phiếu càng hoảng sợ, qua đó làm chậm nền kinh tế và gây sức ép lên thị trường chứng khoán.
“Có cảm giác như trong ngắn hạn, không có hồi kết cho vấn đề lạm phát, chiến tranh hay thâm hụt ngân sách”, Hardika Singh, Chiến lược gia kinh tế tại công ty nghiên cứu đầu tư Fundstrat, nhận định.
Hiện tượng mang tính toàn cầu
Thị trường chứng khoán thường chiếm phần lớn sự chú ý, nhưng quyền lực thực sự lại nằm ở thị trường trái phiếu. Và các nhà đầu tư trái phiếu trên toàn cầu đã không ngần ngại thể hiện sức mạnh của mình trong mùa hè này.
Tại Đức, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm gần đây lên mức chưa từng thấy kể từ năm 2011. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm của Anh lên mức cao nhất kể từ năm 1998. Tại Nhật Bản, quốc gia vốn bất ngờ phải đối mặt với lạm phát tăng trở lại sau nhiều thập kỷ gần như không có lạm phát, lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm đã vượt 3% lần đầu tiên kể từ năm 1996.
Lợi suất trái phiếu cao đang lấy đi sức hấp dẫn của cổ phiếu khi mang đến một lựa chọn thay thế gần như không có rủi ro. Vì Chính phủ Mỹ luôn trả đầy đủ các khoản nợ, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm càng tiến gần 5%, nhà đầu tư càng khó biện minh cho việc mua các cổ phiếu công nghệ đang được định giá ở mức cao trong lịch sử.
Khi Tổng thống Donald Trump khiến thế giới chấn động vào cuối tháng 2/2026 bằng việc tấn công Iran, các quan chức Mỹ nhấn mạnh rằng cuộc xung đột sẽ chỉ kéo dài vài tuần, chứ không phải vài tháng.
Nhưng giờ đây, chiến tranh đã kéo dài hơn 6 tháng, làm gián đoạn dòng chảy năng lượng từ khu vực cung ứng quan trọng bậc nhất thế giới. Điều này buộc nhà đầu tư phải định giá lại rủi ro đối với năng lượng, lạm phát và trái phiếu.
Cú sốc năng lượng đẩy lạm phát tăng
Các biện pháp ứng phó, bao gồm việc tìm cách đưa các tàu chở dầu ra khỏi Vịnh Ba Tư và Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu, đã giúp hạn chế thiệt hại. Nhưng thiệt hại vẫn tồn tại.
Theo AAA, tháng trước là tháng 8 có giá xăng đắt nhất trong lịch sử Mỹ. Dầu diesel, loại nhiên liệu thiết yếu đối với nền kinh tế, đã tăng 51% kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Chiến tranh càng kéo dài, áp lực lên lạm phát vốn đã ở mức cao và lợi suất trái phiếu càng lớn.
“Đây sẽ trở thành một vòng luẩn quẩn cho đến khi xuất hiện một con đường đáng tin cậy để thoát khỏi cuộc chiến này”, Art Hogan, Chiến lược gia trưởng thị trường tại B. Riley Wealth Management, nói.
Các nhà đầu tư cho rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ phải nghiêm túc cân nhắc việc tăng lãi suất tại cuộc họp chính sách vào cuối tháng này. Ngay cả Chủ tịch Fed Kevin Warsh cũng tỏ ra cởi mở hơn với khả năng hành động sớm.
“Thị trường trái phiếu có thể ngừng hoảng loạn khi Fed bắt đầu hoảng loạn”, Hogan nói. “Nếu Fed cho thấy họ sẵn sàng bắt đầu cuộc chiến chống lạm phát, có lẽ lợi suất trái phiếu kho bạc sẽ hạ nhiệt”.
|
lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm
 |
Vì sao lợi suất trái phiếu cao lại đáng lo?
Một sức ép khác lên thị trường trái phiếu đến từ chi phí chiến tranh. Các cuộc xung đột thường kéo theo những khoản chi quốc phòng phát sinh ngoài dự toán, buộc chính phủ phải vay thêm tiền.
Mỹ đang phải tăng chi tiêu quốc phòng trong xung đột với Iran, trong khi châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đẩy mạnh ngân sách quốc phòng trước những rủi ro địa chính trị gia tăng.
“Đáng buồn là có vẻ thế giới đã bước vào một kỷ nguyên mới của những cuộc chiến kéo dài bất tận và điều đó rất tốn kém”, David Kelly, Chiến lược gia trưởng toàn cầu tại JPMorgan Asset Management, nhận định.
Lợi suất trái phiếu cao cũng gây sức ép lên nền kinh tế bởi chi phí vay vốn tăng. Doanh nghiệp phải trả nhiều tiền lãi hơn khi xây dựng nhà máy hoặc mở rộng hoạt động, trong khi các hộ gia đình cũng đối mặt với chi phí tín dụng cao hơn.
Chính phủ Mỹ cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Chi phí lãi vay tăng sẽ khiến gánh nặng phục vụ khoản nợ quốc gia lớn hơn, trong bối cảnh tổng nợ của Washington lần đầu vượt 40 ngàn tỷ USD vào tháng trước.
|
Nợ công của Mỹ
 |
Theo Bộ Tài chính Mỹ, nước này đã chi 931 tỷ USD cho lãi ròng trong năm tài khóa hiện tại, vượt xa 804 tỷ USD chi cho quốc phòng.
Trong 10 năm tới, chi tiêu ròng cho lãi vay của Mỹ được dự báo vượt 16 ngàn tỷ USD, theo Viện Peter G. Peterson. Con số này tương đương khoảng 3 lần tổng dư nợ thẻ tín dụng, khoản vay sinh viên và vay mua ô tô của người Mỹ.
“Đây là một ước tính thận trọng, và chi phí có thể còn cao hơn nếu lãi suất tiếp tục tăng”, Viện Peterson Foundation viết trong một báo cáo ngày 02/09.
Nước Mỹ còn phải đối mặt với một đối thủ mới trong cuộc cạnh tranh vay vốn: Các doanh nghiệp đang đổ tiền vào cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo.
Các công ty công nghệ đang chi hàng ngàn tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng cho cơn sốt AI, với các trung tâm dữ liệu mọc lên trên khắp thế giới. Phần lớn khoản đầu tư này được tài trợ thông qua thị trường trái phiếu, qua đó cạnh tranh trực tiếp với nhu cầu vay vốn của Washington.
"Đợt can thiệp thất bại hoàn toàn”
Lãi suất trái phiếu tăng cao đến mức Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phải khiến thị trường bất ngờ vào tháng trước bằng một biện pháp can thiệp gây tranh cãi.
Việc ông cam kết ít nhất tăng gấp đôi quy mô chương trình mua lại trái phiếu Kho bạc đã phát huy tác dụng, nhưng chỉ trong vài giờ. Làn sóng bán tháo nhanh chóng trở lại, đẩy lợi suất thậm chí vượt mức trước khi can thiệp.
“Đó là một thất bại hoàn toàn”, Singh của Fundstrat nói. “Nếu có gì, biện pháp này còn khiến vấn đề tệ hơn. Bessent đã để lộ ý định của mình. Đối với nhà đầu tư, thông điệp giống như: ‘Ôi trời, ông ấy đang lo lắng. Chúng ta cũng nên lo lắng’”.
Theo David Kelly, Chiến lược gia trưởng toàn cầu tại JPMorgan Asset Management, biện pháp của ông Bessent không hiệu quả vì không giải quyết được vấn đề mang tính cơ cấu là thâm hụt ngân sách quá lớn.
“Đó chỉ là việc dịch chuyển một đống tiền đi vay từ chỗ này sang chỗ khác. Nó sẽ không tạo ra khác biệt”, ông Kelly nói. “Nếu không tìm được cách thực sự thay đổi quỹ đạo nợ, Chính phủ sẽ bất lực trong việc ngăn chặn tình trạng này. Chúng ta đã sử dụng hết hạn mức thẻ tín dụng”.
Ông Kelly cũng nghi ngờ ngay cả khi giá dầu giảm vừa phải, thị trường trái phiếu vẫn khó đảo chiều, bởi nhu cầu vay của Chính phủ quá lớn.
“Cách chắc chắn duy nhất để thị trường trái phiếu tăng mạnh là một cuộc suy thoái nghiêm trọng”, ông nói. “Điều đó sẽ làm được”.
Vũ Hạo
