TP.HCM - Thành phố Đồng Nai: Khi cả hai cùng tiến!
Tối ngày 18/05, tại quảng trường Long Hưng nằm trên đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, phường Long Hưng diễn ra lễ công bố nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai cùng nghi thức trao nghị quyết.
Với nội lực kinh tế, năng lực tự chủ, nguồn lực tài chính, cột mốc mới này sẽ là cơ hội cho TP Đồng Nai tăng tốc phát triển. Quan trọng hơn, sẽ không chỉ là điểm son cho Đồng Nai mà còn là cơ hội cho TP.HCM và cả vùng Đông Nam Bộ bước vào giai đoạn phát triển cả về diện rộng lẫn chiều sâu.
Quyết định 615/QĐ-TTg đã phân vai rất rõ trong tiểu vùng trung tâm vùng Đông Nam Bộ: TP.HCM là trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước; Đồng Nai là trung tâm giáo dục cấp vùng và quốc gia, đô thị sân bay cửa ngõ quốc tế Long Thành, khu thương mại tự do với cơ chế vượt trội.
Điều cần được nhận diện rõ và thống nhất từ đầu: đó là TP.HCM và Đồng Nai phát triển trong tư thế tương sinh chứ không tương khắc, cộng sinh chứ không phải cạnh tranh, thay thế. Điển hình là hai cụm cảng sân bay, nếu sân bay Long Thành một mặt “giải phóng” cho sân bay Tân Sơn Nhất; mặt khác đảm nhiệm trung chuyển quốc tế thì sân bay Tân Sơn Nhất tập trung cho chiến lược phát triển bay nội địa và vận chuyển hàng không trọn gói (charter).
Cộng hai cảng hàng không này lại, Việt Nam sẽ có cụm cảng hàng không kép tầm châu Á - Thái Bình Dương - trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế của khu vực phía Nam, động lực phát triển kinh tế hàng không, dịch vụ tài chính và công nghiệp công nghệ cao.
Tất nhiên, bài toán cần giải là sự kết nối giữa chúng như thế nào. Cũng như, không chỉ kết nối về hàng không mà còn đường bộ - với tuyến kết nối Tân Sơn Nhất – Thủ Thiêm – Long Thành. Bao gồm hoàn thành tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên (tuyến 1) và khởi công ngay đoạn kéo dài Suối Tiên – Long Thành, bảo đảm kết nối hai đầu đô thị. Tiếp đến hoàn thiện tuyến đường sắt nhẹ Thủ Thiêm – Long Thành, hình thành hành lang đường sắt đô thị xuyên suốt từ trung tâm TP.HCM qua Long Thành.
Kết nối đường thủy, đặc biệt là đường biển với tổ hợp cảng biển Cái Mép – Thị Vải gắn với Khu thương mại tự do Long Thành (FTZ): hệ thống cảng Phước An, Gò Dầu, Nhơn Trạch của Đồng Nai kết nối liên hoàn với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, cửa ngõ hàng hải quốc tế giữ vai trò trung chuyển chiến lược. Đây chính là tiền đề để cả hai thành phố phát triển kinh tế hướng biển, kinh tế cảng biển.
Từ chiến lược phát triển hạ tầng - giao thông, việc tạo lập hành lang logistics Đồng Nai - TP.HCM chỉ còn là vấn đề thời gian. Rõ ràng, tổ hợp cảng hàng không – cảng biển – FTZ chính là nền tảng để Việt Nam — mà trực tiếp là Đồng Nai, TP.HCM, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm logistics khu vực.
Với tầm nhìn và cách thức định vị nói trên, TP Đồng Nai cần có một cơ chế đặc thù để gia tăng tốc độ kết nối, khơi thông và phát triển. Nếu TP.HCM đang trong quá trình chuẩn bị trình Quốc hội để sớm thông qua Luật Đô thị đặc biệt (vào cuối năm 2026) thì TP Đồng Nai cũng cần bắt tay ngay xây dựng dự thảo Nghị quyết đặc thù (mà TP.HCM vốn có nhiều kinh nghiệm từ Nghị quyết đặc thù 54, 98, 260).
Những nội dung trọng tâm của TP Đồng Nai (theo nghị quyết đại hội của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai trước đây) cùng những đề xuất kết nối với TP.HCM (mới) cần được xem xét thấu đáo để đưa ngay vào dự thảo. Trong đó từ cơ chế mở đến đầu tư chiến lược hạ tầng - giao thông - hành lang logistics; có cơ chế điều phối vùng một cách cụ thể, thực chất cho đến bảo vệ tài nguyên môi trường (sông Đồng Nai, sông Sài Gòn), kiến nghị chuyển Vườn quốc gia Cát Tiên về cho TP Đồng Nai quản lý, điều chỉnh quy hoạch phía Bắc Thành phố sau khi đã có phương án giảm diện tích quy hoạch Bô xít (từ 75.957 ha xuống 50.099 ha, giảm 34%)…
Làm sao để trong tiến trình phát triển mới, chiến lược tái cấu trúc kinh tế Đồng Nai phải giảm sự chênh lệch giữa sản xuất công nghiệp gia công (hiện khối FDI chiếm đến 75-85% kim ngạch xuất khẩu) với khu vực dịch vụ (chỉ chiếm 26.42% GRDP). Tức đang tồn tại khoảng cách thực chất giữa "điều kiện công nghiệp" và "đặc trưng đô thị" mà thành phố Đồng Nai cần vượt qua sau khi được thành lập.
Cũng như bằng mọi giá phải nâng cao “chất lượng đô thị”, trong đó chú trọng đến chất lượng thụ hưởng của người dân, năng lực phục vụ của bộ máy công ở một thành phố trung ương.
…
“Nhà Bè nước chảy chia hai/Ai về Gia Định, Đồng Nai thì về”. Đứng từ cầu Phú Mỹ, Sài Gòn nhìn xuống ngã ba sông Đèn Đỏ, ngoái về xứ Trấn Biên xưa - Đồng Nai ngày nay để thấy một sự gắn kết hai vùng đất này như một định mệnh của lịch sử.
Vì vậy, không phải vô cớ khi mọi tiền đề phát triển kinh tế vùng đều nhằm đến kết nối hai vùng đất trù phú, năng động này đi cùng nhau bởi đó là sự tác động sức mạnh, đồng đẳng trách nhiệm để tạo nên sức sống mới, sức mạnh tổng hợp.
Như cam kết của lãnh đạo Đồng Nai, thành phố “không chỉ đi cùng TP.HCM, mà còn chia sẻ, bổ trợ và cùng tạo thành trục động lực phát triển mới của toàn vùng". Còn TP.HCM từ lâu đã xem như “người hàng xóm” này là một cực tăng trưởng quan trọng, cả hai cùng vận hành như một cơ thể kinh tế - xã hội thống nhất: dòng dịch chuyển lao động, dân cư, hàng hóa diễn ra hàng ngày với cường độ rất lớn; hành lang sông Đồng Nai là trục sinh thái - văn hóa kết nối liền mạch; các chuỗi sản xuất công nghiệp - dịch vụ đã đan xen chặt chẽ qua nhiều thập kỷ.
Quốc Học
