Tránh để các dự án BOT giao thông biến dạng
“Cần phải hài hòa lợi ích giữa các chủ thể trong quá trình triển khai các dự án cơ sở hạ tầng giao thông đầu tư theo hình thức xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT), xây dựng - chuyển giao (BT)” là ý kiến của TS. Nguyễn Ngọc Long, Phó chủ tịch Hội Khoa học - kỹ thuật cầu đường Việt Nam.
Thưa ông, việc tồn tại một khoảng cách khá lớn giữa mục tiêu ban đầu của nhà đầu tư với kết quả cuối cùng đã ảnh hưởng như thế nào với các dự án hạ tầng giao thông triển khai theo hình thức BOT, BT?
Thực tế cho thấy, có tới 70-80 % dự án BOT hoặc BT về giao thông có quy mô lớn, sau một thời gian triển khai bị biến dạng, không còn là dự án BOT hay BT nữa. Một số dự án BOT, BT quan trọng lại chuyển sang sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Có những dự án BOT làm xong rồi, nhưng khi cân đối lại lợi ích, chính quyền địa phương hoặc cơ quan quản lý nhà nước lại yêu cầu thay đổi phương thức. Như vậy là biến dạng mục đích và dự án không thể nói là thành công.
Hiện có tình trạng khi lựa chọn hồ sơ, nhiều nhà đầu tư cố chứng minh là đủ năng lực hoặc bằng cách nào đó vẫn nhận được dự án. Song đến lúc làm, nhà đầu tư dự án BOT lại viện các lý do khác nhau để ép cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phải sửa lại hợp đồng BOT...
Về lý thuyết, một trong những ý nghĩa quan trọng nhất của hình thức BOT là huy động được nguồn vốn, nhưng nhà đầu tư phải chia sẻ rủi ro (nếu có), chứ không phải là Nhà nước.
Có ý kiến cho rằng, các nhà đầu tư BOT, BT đang được “ưu ái”, nên xảy ra tình trạng công trình chưa hoàn thiện cũng thu phí hoặc hiệu quả của công trình thấp hơn so với dự tính ban đầu?
Trong điều kiện thiếu vốn hiện nay, chủ trương huy động nguồn vốn ngoài ngân sách để xây dựng các công trình hạ tầng theo hình thức BOT, BT là đúng đắn. Tuy nhiên, khi xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông - vận tải, phải hết sức chú ý về hiệu quả xã hội, bởi đây là các công trình có đặc thù phục vụ trực tiếp, phát huy hiệu quả lợi ích kinh tế - xã hội ngay lập tức và cũng có ảnh hưởng xã hội rất lớn.
Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải đặc biệt quan tâm đến phát triển bền vững, trong đó có chất lượng công trình BOT. Bởi vì các nhà đầu tư BOT có tâm lý muốn có được công trình một cách nhanh nhất, còn chất lượng có thể không được như ý muốn hoặc các tiêu chí phát triển bền vững không được đề cập.
Bài toán lợi ích nhóm cần được xử lý như thế nào tại các dự án BOT, BT giao thông, thưa ông?
Khi phê duyệt dự án BOT, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải xem xét thận trọng, khách quan. Việc nhà đầu tư luôn mong muốn lợi nhuận tối đa là nhu cầu chính đáng, còn Nhà nước phải có vai trò điều phối hài hoà lợi ích giữa các nhóm chủ thể tại các dự án BOT, BT, trong đó có người dân.
Theo tôi, đã đến lúc cần có phải thống kê cụ thể bao nhiêu dự án đạt yêu cầu và tìm các nguyên nhân, tồn tại. Việc thống kê, tổng kết đánh giá này sẽ giúp hoàn thiện cơ chế về các công trình BOT, BT.
Anh Minh
Đầu tư
