Trung Quốc điêu đứng với các tập đoàn bán lẻ xuyên quốc gia

Trung Quốc điêu đứng với các tập đoàn bán lẻ xuyên quốc gia

Từ năm 1978 đến năm 2009, tổng kim ngạch bán lẻ các mặt hàng tiêu dùng của Trung Quốc tăng khoảng 38 lần. Ước tính, đến năm 2020, tổng kim ngạch bán lẻ các mặt hàng tiêu dùng của Trung Quốc sẽ vượt trên 20 nghìn tỉ USD. Đó là lý do khiến các “đại gia” bán lẻ xuyên quốc gia đang tranh giành quyết liệt “miếng bánh” tại thị trường lớn nhất hành tinh này.

Theo cam kết sau khi gia nhập WTO, từ tháng 12/2004, Trung Quốc cho phép các tập đoàn bán lẻ của nước ngoài vào kinh doanh tại Trung Quốc. Với tư duy kinh doanh táo bạo, trình độ quản lý hiện đại và vốn kinh nghiệm dày dạn trong thương trường, cuộc “tiến quân” ồ ạt của các đại gia bán lẻ nổi tiếng thế giới Wal Mart (Mỹ), Carrefour (Pháp), Metro (Đức), Parkson (Malaysia)…vào Trung Quốc đã khiến các công ty bán lẻ của đất nước hơn tỉ dân phải điêu đứng vì đối mặt với nguy cơ phá sản.

Những “chiêu bài” câu khách

Tại hầu hết các siêu thị của các tập đoàn bán lẻ nổi tiếng thế giới ở Trung Quốc, khách hàng luôn được coi là thượng đế thực thụ. Theo quy định của Wal Mart, trước những câu hỏi của “thượng đế”, nhân viên không bao giờ được phép nói “tôi không biết”. Dù bận đến đâu, nhân viên cũng phải dừng công việc để giúp khách hàng tìm sản phẩm mà họ muốn mua. Wal Mart cũng yêu cầu, trong vòng 3 mét, các nhiên viên bán hàng luôn phải mỉm cười với khách hàng của mình. Một trong những cách mà các đại gia siêu thị này tìm đủ mọi biện pháp để làm đẹp lòng thượng đế Trung Quốc, đó là khi người dân ở đây không thích mua trứng gà đựng trong khay có ngăn, không thích mua rau đã nhặt sạch rễ, các “đại gia” này liền thay đổi ngay cách đóng gói nhằm phù hợp với nhu cầu và sở thích của thượng đế. Các quả trứng gà đã nhanh chóng được đóng gói đẹp đẽ trong giỏ đan bằng nứa; rau xanh được rửa sạch rễ và bày lên giá hàng...Và điều thú vị nhất là, đến mua sắm ở các đại siêu thị này, khách hàng có thể được mua các mặt hàng với giá rẻ hơn các siêu thị quốc doanh khác.

Những cuộc “tiến quân” ồ ạt

Trong khoảng thời gian ngắn, với thế mạnh về kinh tế, các tập đoàn bán lẻ xuyên quốc gia đã đua nhau xây dựng các đại siêu thị tại các thành phố lớn, nhỏ ở Trung Quốc nhằm giành bằng được thị phần ở thị trường lớn nhất thế giới này. Mặt khác, họ cũng mong muốn trong khoảng thời gian nhất định sẽ nhanh chóng mua đứt các doanh nghiệp ở đây, chiếm lĩnh thị trường ở Trung Quốc. Theo thống kê, từ giữa năm 2006 đến cuối năm 2009, Trung Quốc đã có gần 200 siêu thị nhà nước bị phá sản. Một số doanh nghiệp nhà nước đã lần lượt sáp nhập với các tập đoàn bán lẻ của nước ngoài.

Theo thống kê, đến năm 2009, đã có hơn 100 tập đoàn bán lẻ lớn nhất toàn cầu ồ ạt tiến quân vào Trung Quốc, xây dựng trên 500 đại siêu thị, chiếm hơn 80% thị phần bán lẻ ở quốc gia có hơn tỉ dân này. Hiện nay, xu thế mở rộng của các tập đoàn này vẫn không ngừng gia tăng, năm 2009, tốc tộ tăng trưởng của ngành bán lẻ do nước ngoài đầu tư ở Trung Quốc đạt trên 50 %. Đến cuối năm 2009, bốn tập đoàn bán lẻ lớn nhất đầu tư vào Trung Quốc là Wal Mart (Mỹ), Carrefour (Pháp), Metro (Đức), Parkson (Malaysia) đã mở hơn 300 siêu thị ở 70 thành phố trên toàn Trung Quốc. Năm 1995, Carrefour bắt đầu nhòm ngó thị trường Trung Quốc, cho đến nay, số lượng đại siêu thị do tập đoàn này mở ra ở Trung Quốc đã lên tới hơn 100, chiếm gần 1/5 kế hoạch mở rộng trên phạm vi toàn cầu của tập đoàn này.

Công nghiệp nhẹ, bán lẻ khốn đốn

Các tập đoàn bán lẻ lớn trên thế giới xuất hiện đã thúc đẩy nền kinh tế Trung Quốc phát triển mạnh mẽ, song sự lớn mạnh của các đại gia này đã khiến ngành bán lẻ và ngành công nghiệp nhẹ của Trung Quốc phải khốn đốn.

Các tập đoàn bán lẻ nước ngoài xuất hiện đã ảnh hưởng trực tiếp đến ngành công nghiệp bán lẻ truyền thống của Trung Quốc, khiến các công ty này phải đối mặt với nguy cơ phá sản, tỷ lệ công nhân thất nghiệp không ngừng tăng. Theo thống kê, hiện nay chỉ có khoảng 10 tập đoàn bán lẻ nhà nước của Trung Quốc đạt doanh thu trên 10 tỉ NDT/ năm, trong khi doanh thu của 11 hệ thống siêu thị có vốn đầu tư nước ngoài ở Trung Quốc đều đạt 20 tỷ NDT/năm. Nhờ có thương hiệu và khả năng kinh doanh tốt, các tập đoàn bán lẻ này luôn tìm cách ép giá, bán phá giá, kéo dài thời gian thanh toán cho nhà sản xuất để quay vòng vốn, hạ giá thành sản phẩm…Ngoài ra, chính quyền địa phương các tỉnh ở Trung Quốc vì muốn thu hút đầu tư nên đã đề ra nhiều chính sách ưu đãi trong vấn đề cho thuê đất, vay vốn…, khiến các tập đoàn bán lẻ này càng có cơ hội “tung hoành”.

Theo tính toán, một siêu thị lớn với diện tích 10.000 m2 có thể thay thế 300 cửa hàng bán lẻ với quy mô nhỏ. Như vậy, khi hàng ngàn siêu thị lớn của nước ngoài được mở ra, đồng nghĩa với việc hàng trăm ngàn cửa hàng nhỏ ở Trung Quốc bị đóng cửa và hàng vạn người bị thất nghiệp. Một ví dụ điển hình, sau khi tập đoàn Carrefour mở siêu thị tại Thượng Hải, trong bán kính 5 km, ba siêu thị quốc doanh của Trung Quốc đã lần lượt phá sản.

Phương châm kinh doanh “không kiếm lợi nhuận từ người tiêu dùng mà kiếm lời từ nhà sản xuất” đã được các tập đoàn bán lẻ xuyên quốc gia tận dụng một cách triệt để. Một thực tế hiện nay ở Trung Quốc cho thấy, các tập đoàn khổng lồ này đã ép các nhà sản xuất phải ký các hợp đồng cung cấp hàng hóa gây bất lợi cho nhà sản xuất… Nhân dịp kỷ niệm ngày khai trương hoặc các ngày lễ lớn, các tập đoàn khổng lồ này đều thu lệ phí từ các nhà sản xuất, khiến ngành công nghiệp nhẹ của Trung Quốc rơi vào tình trạng khó khăn, lợi nhuận của nhà sản xuất và mức lương của người công nhân ngày càng giảm. Kết quả điều tra một công ty sản xuất hàng điện gia dụng ở Quảng Đông năm 2009 cho thấy, giá bán buôn các mặt hàng quạt điện, máy ép hoa quả, lò nướng… trung bình giảm 40% so với 10 năm trước. Trước năm 1996, nguồn lợi nhuận thu từ xuất khẩu quạt điện chiếm 20%, nay chưa đầy 5%, số công nhân đã giảm đi một nửa, sản lượng không thay đổi, một ngày công nhân phải làm việc gần 20 tiếng…

Voi và kiến

Hiện nay, một số phương tiện truyền thông đại chúng ở Trung Quốc đã ví rằng: mối quan hệ giữa các tập đoàn bán lẻ xuyên quốc gia như Wal Mart (Mỹ), Carrefour (Pháp), Metro (Đức), Parkson (Malaysia)… với hàng ngàn nhà sản xuất ở Trung Quốc giống như sự hợp tác giữa chú voi và đàn kiến, hay nói chính xác hơn là hàng nghìn con kiến gồng mình khiêng một chú voi béo tốt, đàn kiến khom lưng oằn mình, miệng thở hổn hển, mồ hôi vã ra như suối… Trước sức ép “giá rẻ tàn khốc” này, các doanh nghiệp Trung Quốc vốn quen với cảnh ngậm bồ hòn làm ngọt đã phải chủ động nói “không” với các chú voi Wal Mart (Mỹ), Carrefour (Pháp)...

Tháng 10/2006, Chính phủ Trung Quốc đã đề ra Biện pháp quản lý hoạt động buôn bán công bằng giữa nhà bán lẻ và nhà sản xuất, nghiêm cấm tình trạng thu phí bừa bãi và cố tình kéo dài thời gian nợ của nhà bán lẻ đối với nhà sản xuất trong nước. Đồng thời, Chính phủ Trung Quốc cũng đã yêu cầu các nhà chức trách cần phải kiểm soát chặt chẽ những hành vi kinh doanh không đúng đắn của các tập đoàn xuyên quốc gia và đề nghị các nhà sản xuất trong nước cần phải nâng cao khả năng cạnh tranh, tự lực tự chủ mới có thể đứng vững trước sự “hoành hành” của các đại gia bán lẻ lớn trên thế giới.

Thành Huy Long

Diễn đàn doanh nghiệp