Trung Quốc: Kích cầu bị lao động cản
Trong lúc kích cầu để giảm bớt phụ thuộc vào xuất khẩu, Trung Quốc gặp không ít vật cản, trong đó có vấn đề cải cách thị trường lao động và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.
Được xem là "xưởng máy của thế giới", trong mấy thập niên qua Trung Quốc tập trung ưu tiên vào xuất khẩu, nên nền kinh tế của họ quá lệ thuộc vào thị trường bên ngoài. Trước sự đe doạ của nạn khủng hoảng kinh tế thế giới, nhà cầm quyền Trung Quốc đã sớm đầu tư đến 400 tỉ USD vào kế hoạch đẩy mạnh kinh tế để kích thích tiêu dùng của các hộ gia đình và ồ ạt xây dựng các cơ sở hạ tầng. Kết quả là vào đầu năm 2010, mức tăng trưởng của Trung Quốc đạt đến khoảng 12%/năm.
Nhân công không còn rẻ
Nhiều nhà kinh tế cho rằng Trung Quốc đã ở vào “bước ngoặt Lewis”, thời kỳ theo nhà kinh tế được giải Nobel Arthur Lewis, khu vực công nghiệp phải bắt đầu tăng lương nhanh cho công nhân vì không còn được khu vực nông nghiệp cung cấp thêm lao động. Theo đó, khi được tăng lương, người Trung Quốc chắc sẽ tiêu dùng nhiều hơn, và điều đó sẽ góp phần kích thích sự tăng trưởng.
Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay 90% dân Trung Quốc được bảo hiểm xã hội nhưng ở mức rất thấp, nên người dân phải đảm nhận phần lớn chi phí y tế và nhất là phải lo chuẩn bị cho hưu trí. Vì thế mà họ vẫn giữ cách ứng xử rất thận trọng về tiết kiệm.
Ở Trung Quốc, lương bổng chỉ chiếm 40% GDP (so với 60%, thậm chí 70 %, ở phần lớn các nước khác), nhưng do ít tiêu dùng (chỉ chiếm 36% GDP vào năm 2008, so với 63% ở Brazil), dân Trung Quốc tiết kiệm được đến 30% thu nhập.
Vì vậy, để thực hiện chiến lược kích cầu, Trung Quốc phải tăng thu nhập của các hộ gia đình bằng cách thay đổi các chính sách về bảo hộ xã hội và thị trường lao động. Tuy nhiên, cải cách thị trường lao động là một chủ đề rất nhạy cảm về mặt chính trị, bởi vì nó đòi hỏi phải hủy bỏ hệ thống hộ khẩu, tăng lương cho các công nhân viên, và tăng thêm quyền hạn của các công đoàn để chúng có thể thực sự bảo vệ quyền lợi của người lao động .
Những người bị tăng trưởng lãng quên
Chưa kể phân hoá giàu nghèo cũng là một cản trở lớn cho kích cầu. Theo ước tính của công ty tư vấn Mc Kinsey, vào năm 2009 Trung Quốc có khoảng 105 triệu hộ gia đình thị dân, chủ yếu sống ở các vùng duyên hải, có thu nhập trên 2.500 USD/năm. Nhưng hiện nay Trung Quốc vẫn còn 120 triệu người sống với 1 USD/ngày.
Những người bị tăng trưởng lãng quên chủ yếu sống ở nông thôn: trong khi thu ngập bình quân hàng năm ở thành thị là khoảng 2.800 USD vào năm 2009, thu nhập ở nông thôn chỉ bằng một phần ba: 750 USD/năm.
Sự tăng thu nhập và sự dồi dào của tín dụng kéo theo các bong bóng đầu cơ trên thị trường chứng khoán, và nhất là nhà đất. Giá nhà ở càng lúc càng quá đắt, khiến cho các tầng lớp trung lưu bất mãn vì không mua nổi. Trả lời phỏng vấn của đài truyền hình Bloomberg ở Hong Kong, giáo sư Kenneth Rogoff ở trường đại học Harvard và là cựu kinh tế trưởng của quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), nhận định là thị trường nhà đất Trung Quốc đang bắt đầu suy sụp và có thể sẽ tác động mạnh đến hệ thống ngân hàng của nước này.
Nguyên Thanh (Le Monde)
SÀI GÒN TIẾP THỊ
