Trung Quốc siết quyền xuất cảnh, mở rộng kiểm soát sang cả khu vực tư nhân
Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp kiểm soát mới trên diện rộng đối với việc công dân ra nước ngoài, trong bối cảnh Chủ tịch Tập Cận Bình đẩy mạnh các nỗ lực bảo vệ bí mật nhà nước, công nghệ tiên tiến và nguồn nhân lực có trình độ cao, theo nguồn tin từ Financial Times.
Ảnh: FT
|
Các quy định có hiệu lực từ ngày 15/09 sẽ tăng cường hạn chế với việc xuất cảnh của công chức cấp trung và cao, cán bộ Đảng và nhân viên doanh nghiệp Nhà nước, theo các nhà phân tích.
Theo các chuyên gia về xuất nhập cảnh, quy định mới cũng áp dụng với công dân làm việc trong những lĩnh vực nhạy cảm thuộc khu vực tư nhân. Người vi phạm có thể đối mặt với mức phạt nặng và lệnh cấm xuất cảnh từ 3 tháng đến vô thời hạn.
Các nhà phân tích cho rằng những quy định này đang đưa Trung Quốc trở lại mô hình từng tồn tại trong nhiều thập niên dưới thời Mao Trạch Đông, khi việc ra nước ngoài bị kiểm soát nghiêm ngặt. Những hạn chế này dần được nới lỏng khi Bắc Kinh mở cửa nền kinh tế và thúc đẩy thương mại quốc tế.
“Kết quả có thể là sự dịch chuyển dần trở lại mô hình trước những năm 1990, khi việc đi lại quốc tế không được xem là một quyền cá nhân mà là một đặc quyền phụ thuộc vào sự phê duyệt của cơ quan hành chính”, ông Henry Gao, giáo sư luật tại Singapore Management University, nói.
“Ngoài việc hạn chế quyền đi lại, cách tiếp cận này còn giúp giữ con người và nguồn vốn nằm chặt hơn trong phạm vi kiểm soát của chính quyền”, ông nói thêm.
Thủ tướng Lý Cường đã ký sắc lệnh này vào tháng 7/2026. Khi đó, Quốc vụ viện Trung Quốc do ông Lý đứng đầu cho biết các quy định nhằm chuẩn hóa thủ tục xuất nhập cảnh và “bảo vệ chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển quốc gia”.
Các quy định mới được đưa ra trong bối cảnh Bắc Kinh đang xây dựng một mạng lưới quy định nhằm đối phó với các lệnh trừng phạt của nước ngoài và cạnh tranh với Mỹ về vị thế dẫn đầu công nghệ.
Trong quá trình này, Trung Quốc đã tăng cường các hạn chế đi lại, đặc biệt đối với công chức nhưng cũng mở rộng sang những lĩnh vực khác. Một trong những trường hợp đáng chú ý gần đây là Xiao Hong, CEO của nền tảng AI agent Manus, cùng các thành viên cấp cao khác trong ban lãnh đạo, đã bị cấm xuất cảnh liên quan đến thương vụ bán công ty khởi nghiệp này cho tập đoàn công nghệ Mỹ Meta.
Hãng luật DLA Piper nhận định các quy định mới “là một trong những quy định hành chính quan trọng nhất trong lĩnh vực quản lý xuất nhập cảnh” trong hơn một thập niên qua. “Vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hiện được liên kết rõ ràng với lệnh cấm xuất cảnh”.
Điều 4 của Quy định của Quốc vụ viện về quản lý xuất nhập cảnh nêu rằng nếu một công dân Trung Quốc “vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc nhập khẩu và xuất khẩu công nghệ, có thể gây nguy hiểm cho an ninh công nghiệp hoặc công nghệ quốc gia”, các cơ quan Chính phủ có thể “cấm người đó rời khỏi đất nước”.
Các quy định không nhắm trực tiếp vào khu vực tư nhân, nhưng vẫn tạo ra “một cơ chế rõ ràng hơn để chính quyền áp dụng lệnh cấm xuất cảnh đối với những người làm việc tại các công ty tư nhân, bao gồm lãnh đạo công nghệ và các nhà nghiên cứu”, ông Dai Menghao, đối tác phụ trách tuân thủ thương mại tại hãng luật King & Wood, nói.
“Cụm từ ‘có thể gây nguy hiểm’ cũng trao cho chính quyền khả năng tùy nghi đáng kể”, ông nói.
Điều 10 khuyến khích các công ty tư vấn xuất nhập cảnh trong khu vực tư nhân - một ngành từng phát triển mạnh với các công ty môi giới hỗ trợ gia đình xin quyền cư trú ở nước ngoài - báo cáo những “cán bộ Nhà nước, quân nhân hoặc những cá nhân khác” tìm cách ra nước ngoài “vi phạm các quy định”.
Ông Gao của Đại học Quản lý Singapore cho rằng ngay cả khi chính quyền không chính thức cấm đi lại, khả năng hồ sơ bị từ chối cũng có thể khiến người dân tự kiểm duyệt và không muốn nộp đơn xin ra nước ngoài ngay từ đầu.
Trong khi các quy định mới nêu rõ những rủi ro hoặc hành vi vi phạm có thể dẫn đến lệnh cấm, ông Dai của King & Wood cho rằng “cách diễn đạt rộng của quy định” có thể khiến người dân e ngại việc ra nước ngoài, ngay cả khi chưa thuộc trường hợp bị cấm.
Các nhà quản lý chịu trách nhiệm phê duyệt việc đi lại của nhân viên cũng có thể thận trọng hơn khi xét duyệt đơn. Công chức Trung Quốc thường phải giao hộ chiếu cho cơ quan nơi họ làm việc và xin lại khi có kế hoạch ra nước ngoài.
Các công ty tư vấn dịch vụ xuất nhập cảnh cho biết họ đã bắt đầu cảm nhận tác động của những thay đổi này đối với hoạt động kinh doanh.
Tổng giám đốc một công ty tư vấn xuất nhập cảnh tại Thượng Hải cho biết công ty đặc biệt thận trọng khi hỗ trợ “nhân viên khu vực công, nhân viên kỹ thuật tại các công ty công nghệ hàng đầu cũng như thành viên gia đình của những người này”.
Theo vị này, chính quyền cũng đang mở rộng định nghĩa về công chức, bao gồm những người làm việc tại các trường công, viện nghiên cứu, bệnh viện công, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức khác. Vợ hoặc chồng và con cái của những người này cũng thường chịu các hạn chế.
“Chính quyền sẽ không ghi trên giấy tờ rằng không ai thuộc nhóm nhạy cảm... được phép nộp đơn xin thường trú ở nước ngoài”, chủ một công ty tư vấn xuất nhập cảnh khác nói. “Nhưng sẽ có quá nhiều tầng xét duyệt đến mức về cơ bản khiến những hồ sơ như vậy không thể thực hiện được”.
Ngay cả những người dân Trung Quốc bình thường cũng cho biết họ thường phải đối mặt với những hạn chế đi lại không được quy định chính thức.
Sau căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản, một số người cho biết họ gặp khó khăn khi xin phép đến Nhật Bản. “Nhật Bản là điểm đến mới bị cấm trong năm nay,” một nhân viên ngân hàng tại Ngân hàng Trung Quốc ở Bắc Kinh nói.
Một số người khác cho biết họ nhận được các cuộc điện thoại từ những người tự xưng là cơ quan xuất nhập cảnh, yêu cầu họ không đi đến những điểm đến như Mỹ.
Zhao, một giảng viên đại học tại thành phố Quảng Châu, miền Nam Trung Quốc, cho biết ông đã mua vé khứ hồi sang Mỹ để thăm một người bạn. Tuy nhiên, chỉ vài giờ trước chuyến bay vào tháng 5 năm ngoái, ông nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là “cơ quan xuất nhập cảnh”, khuyên ông không nên đi.
“Họ nói Mỹ không phải là nơi phù hợp để đến. Họ nói cơ quan xuất nhập cảnh Mỹ có thể kiểm tra máy tính xách tay và điện thoại của tôi”, Zhao kể.
Ông cho biết mình không hiểu tại sao lại nhận được cảnh báo như vậy. “Tôi đâu phải người nắm giữ bí mật cấp cao. Tôi cũng không làm việc gì mà tôi cho rằng có thể gây rủi ro cho an ninh quốc gia”.
Cuối cùng, Zhao hủy chuyến đi và mất khoảng 2,000 USD do thời gian báo trước quá ngắn. “Tôi chỉ muốn đến thăm một người bạn thân sắp làm mẹ. Tôi không có kế hoạch nào khác”, ông nói.
Vương Đông
