Từ bán cho thương lái đến livestream chốt đơn
Nhiều nông dân Việt Nam đang quen dần với việc livestream bán hàng, nhận đơn trực tuyến và xây dựng thương hiệu trên các nền tảng số. Thương mại điện tử không chỉ mở thêm đầu ra cho nông sản mà còn thúc đẩy sự thay đổi trong cách sản xuất, đóng gói và tiếp cận thị trường.
Nhiều năm qua, câu chuyện "được mùa mất giá" gần như trở thành nỗi trăn trở quen thuộc của người làm nông. Khi đầu ra phụ thuộc vào thương lái hoặc chợ đầu mối, chỉ cần thị trường biến động hay khâu tiêu thụ gặp trục trặc, giá nông sản có thể giảm mạnh dù sản lượng vẫn dồi dào.
Nhưng vài năm gần đây, đặc biệt sau giai đoạn dịch COVID-19, một kênh bán hàng mới đang dần thay đổi cách nông sản đến tay người tiêu dùng. Thay vì chờ thương lái tới thu mua, nhiều nông dân bắt đầu tự giới thiệu sản phẩm qua livestream, nhận đơn trên điện thoại và bán hàng trực tiếp cho khách ở khắp cả nước.
Từ vải thiều Bắc Giang, xoài Sơn La, sầu riêng Tây Nguyên đến nhiều sản phẩm OCOP địa phương, ngày càng nhiều mặt hàng xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng bán hàng trực tuyến.
Người tiêu dùng ở Hà Nội hay TPHCM giờ có thể đặt mua đặc sản vùng cao chỉ sau vài thao tác trên điện thoại. Ở chiều ngược lại, người sản xuất cũng có cơ hội tiếp cận trực tiếp khách hàng thay vì phải đi qua nhiều tầng nấc trung gian như trước.
Livestream và bán hàng trực tuyến đang trở thành công cụ quen thuộc với nhiều hộ sản xuất nông nghiệp - Ảnh: Báo Chính phủ
|
Sự thay đổi này đang được thúc đẩy mạnh hơn thông qua mô hình "xã thương mại điện tử".
Tại sự kiện CSR Day 2026, TikTok Shop cho biết đặt mục tiêu hỗ trợ hơn 3,000 xã thương mại điện tử trên cả nước. Nền tảng này cũng dự kiến dành khoảng 100 tỷ đồng trong 6 tháng cuối năm để hỗ trợ các địa phương, hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ tham gia kinh tế số.
Điều đáng chú ý là thương mại điện tử không đơn thuần tạo thêm một kênh bán hàng. Khi đưa sản phẩm lên môi trường số, người bán buộc phải thay đổi cách làm.
Nếu trước đây nông sản chủ yếu được bán dưới dạng thô và ít chú trọng thương hiệu, thì nay mỗi sản phẩm cần có hình ảnh rõ ràng, câu chuyện riêng, thông tin nguồn gốc và khả năng truy xuất. Bao bì, đóng gói, bảo quản cũng phải đáp ứng yêu cầu vận chuyển tới khách hàng ở nhiều tỉnh thành khác nhau.
Chính những yêu cầu đó đang tạo ra áp lực nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.
Tại xã Bình Lư của tỉnh Lai Châu, mô hình xã thương mại điện tử đang được triển khai như một hướng đi mới cho kinh tế nông thôn. Theo ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư, địa phương hiện có 12 sản phẩm OCOP, trong đó 8 sản phẩm đã được đưa lên TikTok Shop.
Riêng làng nghề miến dong của xã có khoảng 80 hộ tham gia sản xuất với sản lượng khoảng 1,000 tấn mỗi năm.
Khi sản phẩm được đưa lên nền tảng số, người dân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chất lượng hình ảnh, quy trình đóng gói, xây dựng thương hiệu và đăng ký nhãn hiệu. Nhiều hợp tác xã cũng chủ động chuẩn hóa vùng nguyên liệu để đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Theo các chuyên gia, đây chính là bước chuyển từ tư duy "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất theo nhu cầu thị trường".
Nông dân không chỉ sản xuất mà còn phải biết kinh doanh
Một trong những thay đổi lớn nhất mà thương mại điện tử mang lại là rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng.
Thông qua các phiên livestream, người nông dân có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, giải đáp thắc mắc và nhận phản hồi từ khách hàng gần như ngay lập tức. Điều này không chỉ giúp tăng niềm tin mà còn giảm bớt các khâu trung gian vốn làm giảm giá trị mà người sản xuất nhận được.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, định hướng của ngành nông nghiệp hiện nay là chuyển từ "tư duy sản xuất" sang "tư duy kinh tế", phát triển nền nông nghiệp đa giá trị gắn với chuyển đổi xanh, kinh tế xanh và chuyển đổi số.
Trong cách tiếp cận này, thương mại điện tử không còn là công cụ hỗ trợ bán hàng mà trở thành một mắt xích trong toàn bộ chuỗi giá trị, kết nối sản xuất với chế biến, logistics, thị trường và xuất khẩu.
Các chuyên gia kinh tế số cũng cho rằng mô hình xã thương mại điện tử thực chất là xây dựng hệ sinh thái số ở nông thôn. Để vận hành hiệu quả, mô hình này cần sự tham gia đồng bộ của chính quyền địa phương, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị logistics, ngân hàng số, hợp tác xã và cộng đồng sản xuất.
Nhiều địa phương hiện đã tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng livestream, quản lý gian hàng trực tuyến và bán hàng số cho nông dân. Nếu trước đây đường sá là điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn, thì nay hạ tầng số đang trở thành yếu tố không kém phần quan trọng.
Thực tế cho thấy nhiều đặc sản vốn chỉ tiêu thụ trong phạm vi địa phương nay đã tiếp cận khách hàng trên toàn quốc. Một số sản phẩm thậm chí đã được người tiêu dùng quốc tế biết tới thông qua các nền tảng xuyên biên giới.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này vẫn còn nhiều thách thức. Không ít hộ sản xuất thiếu kỹ năng số, thiếu nhân lực làm nội dung, trong khi logistics và tiêu chuẩn chất lượng vẫn là rào cản đối với nhiều địa phương.
Ngoài ra, việc bán hàng trên môi trường trực tuyến đòi hỏi nguồn cung ổn định, thông tin minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đây là những yêu cầu không phải nơi nào cũng đáp ứng được khi sản xuất vẫn còn manh mún và nhỏ lẻ.
Dù vậy, giới chuyên môn cho rằng thương mại điện tử đang mở ra cơ hội tái cấu trúc chuỗi giá trị nông nghiệp theo hướng hiện đại hơn. Không chỉ thay đổi cách bán hàng, quá trình này còn thúc đẩy sự chuyển biến từ sản xuất, chế biến, vận chuyển đến marketing và chăm sóc khách hàng.
Nếu tận dụng tốt cơ hội, Việt Nam có thể hình thành một lớp "nông dân số" mới - những người không chỉ biết trồng trọt, chăn nuôi mà còn biết xây dựng thương hiệu, phân tích nhu cầu thị trường và trực tiếp đưa sản phẩm của mình tới người tiêu dùng.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
