USD có bị... "làm giá"?
Chuyện khó mua USD "chợ đen" và ngân hàng đang "nóng" trong thời gian gần đây. Nhưng có ý kiến cho rằng, USD chẳng qua đang bị... làm giá?
"DN không khó để mua được USD" - đó là khẳng định của giám đốc một DN chuyên nhập khẩu ôtô tải nhẹ của Hải Phòng. Căn cứ để vị giám đốc này khẳng định như vậy không chỉ vì DN của ông vẫn kiếm được đủ USD cho hợp đồng nhập khẩu, mà còn vì thực tế, như ông này "lý sự": USD vẫn (phải) có đủ cho nhu cầu của người dân và DN. Và câu chuyện sẽ là thế này: mua USD ở đâu, như thế nào và giá bao nhiêu mà thôi ?
Về lý thuyết, nơi duy nhất có thể tìm USD một cách hợp pháp là ngân hàng. Do vậy, cũng có thể hiểu, nếu USD "chợ đen" tìm được "đường" vào ngân hàng, thì nó hoàn toàn có đủ điều kiện hợp pháp để "bơm" cho người có nhu cầu qua kênh ngân hàng. Vậy thì USD "chợ đen" có thể tự giác vào ngân hàng ? Câu trả lời là có. Vì Nhà nước khuyến khích người dân, DN gửi USD về ngân hàng. Vấn đề còn lại là đường đi của USD từ ngân hàng tới người dân và DN có là đường thẳng, tức là đúng với tỉ giá Nhà nước quy định ? Một giám đốc DN nói rằng, đó là con đường thẳng hình chữ... Z.
Trước đây, khi thực hiện hợp đồng nhập khẩu có sử dụng USD, không ít DN ghi giá nhập thấp hơn giá thực. Lý do ghi là để trốn thuế. Đương nhiên nhà nhập khẩu sẽ thiếu một khoản USD thực trả cho phía nước ngoài. Phần thiếu hụt này DN huy động nguồn USD "chợ đen", chi trả qua kênh ngoài ngân hàng. Và thực tế, không phải ngân hàng nào cũng cung ứng đủ USD cho nhu cầu vay để nhập khẩu của DN. Do vậy, USD "chợ đen" vẫn là lời giải để DN có đủ số ngoại tệ thực hiện hợp đồng.
Khi USD "chợ đen" bị cấm gắt gao hơn, những điểm cung ứng USD "chợ đen" rút vào hoạt động "bí mật", hoặc tạm dừng hoạt động. Đương nhiên ngân hàng phải là nơi đáp ứng toàn bộ nhu cầu USD của DN. Một DN Hải Phòng chuyên nhập khẩu nguyên liệu từ Nam Mỹ cho biết, họ ký hợp đồng mua ngoại tệ với ngân hàng, nhưng thay vì ký mua trực tiếp USD, DN này phải mua thông qua ngoại tệ thứ 3. Chênh lệch tỉ giá giữa 2 loại ngoại tệ này là lợi nhuận hợp pháp mà ngân hàng được hưởng.
Còn một DN chuyên nhập khẩu ôtô đã qua sử dụng từ Hàn Quốc lại cho biết cách làm khác của ngân hàng. Theo đó, khi ký hợp đồng cung ứng ngoại tệ, bên cạnh việc áp dụng các loại phí mà Ngân hàng nhà nước không cấm, ngân hàng cung ứng ngoại tệ yêu cầu DN ký và trả ngay một khoản phạt... sớm trả nợ. Đó cũng lại là một khoản thu khác rất hợp pháp của ngân hàng.
Mặt khác, hiện nhiều ngân hàng vẫn cho DN vay vốn, nhưng chỉ thực giải ngân không quá 90% số tiền cho vay. Phần còn lại các DN phải ký các loại quỹ đảm bảo giao dịch. Như vậy, DN dù không nhận được toàn bộ giá trị vay, nhưng vẫn phải chịu đủ 100% lãi suất cho toàn bộ khoản vay.
"Không thiếu cách để ngân hàng làm giá USD ngay trên khoản vay của DN" - đó là "kết luận" của một DN về thực tế sử dụng USD sau khi lệnh cấm ngoại tệ "chợ đen" có hiệu lực. DN này ước tính, tỉ giá thực tế mua USD (sau khi tính tất cả các loại phí mà DN phải chịu) từ ngân hàng hiện chỉ thấp hơn USD "chợ đen" 20 - 30 điểm/USD.
Quốc Dũng
diễn đàn doanh nghiệp
