Ưu tiên nào cho cú nước rút cuối năm?
Phát biểu tại phiên họp đánh giá tình hình kinh tế - xã hội tháng 8, 8 tháng đầu năm và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm tháng 9-2026 (tổ chức ngày 04/09), Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh “giai đoạn nước rút” trong những tháng cuối năm, với các nhiệm vụ nặng nề về phát triển kinh tế - xã hội, giải ngân vốn đầu tư công, thu ngân sách, cải cách hành chính và đặc biệt là triển khai Luật Phát triển đô thị.
Nếu điểm sáng của quý 3 vừa rồi, trước hết là thể chế với sự ra đời của Luật Phát triển Đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 cùng 4 nghị quyết nền tảng ( NQ 260, NQ 09, NQ 222 và NQ 570) đã hình thành chuỗi công cụ hoàn chỉnh từ tầm nhìn đến thực thi thì liệu, từ đây có là đòn bẩy cho việc triển khai trong thực tế?
Điển hình là từ NQ 260 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98 đã cho thấy hiệu quả sức hút đối với các nhà đầu tư chiến lược, đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI ( 8 tháng qua đạt hơn 30 tỷ USD vốn dự án Rạch Chiếc, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ… ); hơn 10 tỷ USD vốn FDI (tính đến cuối tháng 8 năm 2026).
Bên cạnh đó là việc tái khởi động các dự án đình trệ ( Thủ Thiêm, chống ngập 10,000 tỷ đồng, Rạch Xuyên Tâm, Bình Quới – Thanh Đa…) với điểm mới rất đáng ghi nhận là tách giải phóng mặt bằng thành tiểu dự án đi trước một bước, ưu tiên tái định cư đồng bộ, giao lãnh đạo chuyên trách.
Hình thành các không gian công cộng với nguyên tắc không gian xanh là ưu tiên hàng đầu trong sắp xếp quỹ đất, chỉ sau trường học và bệnh viện. Cũng như triển khai quyết liệt chương trình di dời nhà ven kênh rạch, nhà ở xã hội. Điển hình chỉnh trang khu Mả Lạng - chợ Gà, chợ Gạo gắn tái định cư tại chỗ; chuyển cách tiếp cận từ “tái định cư” sang “khu định cư mới”. Rút ngắn thủ tục đất đai từ 30 xuống 15 ngày; tổng đài phục vụ người dân 24/7…
Song, những thách thức còn tồn tại là không hề nhỏ - nhẹ, nhất là đặt trong quỹ thời gian chỉ còn 3 tháng cuối năm. Đó là nhóm “đơn hàng” đang phải tiếp tục đợi sản phẩm cụ thể: Quy hoạch TP.HCM mới chưa phê duyệt; chủ trương giảm cao tầng lõi trung tâm chưa có công cụ quy hoạch; chuyển đổi chức năng 5/17 khu công nghiệp – khu chế xuất mới ở bước chuẩn bị. Đặc biệt 4 tuyến metro trọng tâm chưa chốt được phương án vốn…
Hay nhóm “đơn hàng” có tính phụ thuộc chu kỳ dài và yếu tố khách quan như ngập nước, kẹt xe, ô nhiễm không khí; mục tiêu tăng trưởng hai con số và thu ngân sách 1 triệu tỷ đồng (cùng các năm tiếp theo); Trung tâm Tài chính quốc tế; chuyển dịch cơ cấu nguồn thu từ đất đai sang dịch vụ và sản xuất.
Đành rằng không dùng thước đo từng năm cho chiến lược 10 – 20 năm, nhưng vẫn phải có mốc tiến độ trong năm đối với các nội dung nói trên.
Hoặc nhóm “đơn hàng” bắt đầu khởi động như cải cách doanh nghiệp nhà nước; thúc đẩy công nghiệp văn hóa; chương trình thu hút nhân tài; chuyển dịch công nghiệp - mô hình tăng trưởng… thì nút thắt vẫn là ở con người, cách làm chứ không phải nguồn vốn. Trong đó, năng lực thực thi của cấp sở, xã, phường chưa theo kịp tốc độ chỉ đạo, dẫn tới rủi ro “việt vị” khi chỉ đạo đi trước năng lực thực hiện.
Vì vậy, để cú nước rút tiếp đích thực chất thì cần đặt lên hàng đầu giải ngay bài toán vốn cho bốn tuyến đường sắt đô thị. Trong đó 2 tuyến đường sắt đô thị Bình Dương có tổng mức đầu tư công 200,000 tỷ đồng (khoảng 7.7 tỷ USD), tuyến 1 bố trí vốn đủ đến 2028, thiếu 17,675 tỷ đồng giai đoạn 2029 - 2030; tuyến 2 thiếu 84,200 tỷ đồng giai đoạn 2027 - 2030.
Tuyến số 2 TP.HCM theo hợp đồng BT (Bến Thành – Thủ Thiêm; Thủ Thiêm – Long Thành) có tổng mức 193,000 tỷ đồng (7.64 tỷ USD). Do Nhà Nhà nước thanh toán sau khi hoàn thành nên áp lực dòng tiền 5 năm dồn về chủ đầu tư, cao điểm năm thứ tư với khoảng 57,900 tỷ đồng. Hơn nữa, đoạn Thủ Thiêm – Long Thành chưa xác định quỹ đất thanh toán.
Như vậy, nguồn vốn hiện tại chỉ mới đạt 30 - 40% nhu cầu (1 – 2 tỷ USD/năm) chưa có nguồn ổn định, vượt khả năng hấp thụ của tín dụng ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp trong nước. Chỉ cần 1 năm hụt vốn là tiến độ đình trệ và chi phí đội lên. Rủi ro lớn nhất với nhóm dự án đã tái khởi động là rơi vào đình trệ lần thứ hai, gây tổn thất niềm tin lớn hơn nhiều so với chưa từng khởi công.
Giải pháp hữu hiệu nhất có thể là vận dụng ngay Luật Phát triển Đô thị, cho phép TP.HCM phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình trong nước và tại Trung tâm Tài chính Quốc tế. Cần thống nhất chủ trương huy động vốn qua VIFC theo hướng thiết kế “trái phiếu kèm quyền TOD” - lợi ích kép giữa lãi trái phiếu và giá trị gia tăng quỹ đất giúp nhà đầu tư chấp nhận lãi suất thấp hơn lãi vay ngân hàng, qua đó giảm chi phí vốn cho Thành phố.
Cụ thể: gói trái phiếu chính quyền địa phương phát hành tại VIFC có quy mô mục tiêu 10 tỷ USD theo lộ trình 5 năm, lãi suất tham chiếu trái phiếu Chính phủ cộng biên độ, thiết kế gói “trái phiếu kèm quyền TOD”. Có thể chốt nguồn thu từng tuyến: tuyến 1 Bình Dương khai thác hơn 30,000 tỷ đồng từ TOD; tuyến 2 Bình Dương phải xác định được nguồn thu; Xác lập ranh và pháp lý quỹ đất TOD quanh nhà ga trước khi phát hành.
Quan trọng không kém là xử lý dứt điểm việc chưa xác định quỹ đất thanh toán đoạn Thủ Thiêm – Long Thành. Cần giao một đầu mối chỉ huy duy nhất cho toàn bộ chương trình vốn metro, có thẩm quyền điều phối liên ngành.
Kế đến, với “hồ sơ sức khỏe” doanh nghiệp như hiện nay, dù số doanh nghiệp mới thành lập và vốn đăng ký đều tăng song số doanh nghiệp giải thể cũng tăng mạnh thì cần có ngay hướng xử lý.
Cụ thể, cần làm rõ cơ cấu 7,483 doanh nghiệp giải thể, phân biệt doanh nghiệp mới chấm dứt hoạt động với hồ sơ tồn đọng từ các năm. Hỗ trợ tín dụng và dòng tiền; kiến nghị tổ chức tín dụng bố trí kỳ hạn vay phù hợp vòng quay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Giảm chi phí tuân thủ, tăng tỷ lệ trực tuyến thực chất; rà soát hồ sơ thuế theo hướng hỗ trợ, hướng dẫn, giảm trừng phạt. Hỗ trợ thị trường, chi phí logistics và mặt bằng theo từng ngành, phối hợp hiệp hội ngành nghề, thay vì hỗ trợ dàn trải.
Tiếp theo, sớm thông qua và chốt phương án cải cách doanh nghiệp nhà nước, nhanh chóng triển khai các bước đi để đưa Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ vào hoạt động. Tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và cơ chế vận hành VIFC-HCMC nhằm đạt nhiệm vụ trọng tâm giải bài toán huy động vốn đã nêu.
Quốc Học
