Xuất khẩu dệt may, da giày, gỗ, thủy sản: Tăng trưởng có nhưng chưa vững
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần thứ 3 ngày 26/09, các hiệp hội ngành hàng đã đưa ra bức tranh xuất khẩu 8 tháng đầu năm 2025 với nhiều tín hiệu trái chiều, vừa có tăng trưởng, vừa đối mặt những thách thức lớn từ thuế đối ứng, tiêu chuẩn xanh và rào cản kỹ thuật.
Dệt may tăng trưởng chậm lại, áp lực chuyển đổi xanh và số
Ông Trần Như Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), cho biết 8 tháng qua, xuất khẩu dệt may đạt 30.7 tỷ USD. Nếu duy trì tối thiểu 4 tỷ USD/tháng, cả năm ngành có thể đạt mục tiêu 48 tỷ USD. Tuy nhiên, đà tăng trưởng đã chậm lại: từ mức tăng 10% trong nửa đầu năm giảm còn 7% đến hết tháng 8.
Nguyên nhân chính đến từ chính sách thuế mới của Mỹ khiến khách hàng dồn đơn trước ngày 01/04 để hưởng mức thuế cũ, dẫn đến tồn kho cao và nhu cầu giảm từ tháng 6-7. Dù vậy, Việt Nam vẫn nổi lên ở thị trường Mỹ khi 7 tháng đạt 9.5 tỷ USD, vượt Trung Quốc với 7 tỷ USD. Thị phần Việt Nam tại Mỹ hiện là 20%, cao hơn Trung Quốc (15%).
Ông Trần Như Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS)
|
Ông Tùng nhấn mạnh thách thức lớn hơn nằm ở yêu cầu chuyển đổi xanh và số. Chỉ 20-25% doanh nghiệp có khả năng đầu tư công nghệ xanh, trong khi phần lớn còn hạn chế. Châu Âu yêu cầu tiêu chuẩn rất cao, còn Mỹ siết chặt truy xuất nguồn gốc, nếu không ứng dụng công nghệ, doanh nghiệp dễ mất lợi thế. Bên cạnh đó, ngành chưa tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do do vướng quy tắc xuất xứ từ sợi, vải.
Các chuyên gia cho rằng cần khuyến khích sản xuất nguyên liệu trong nước, hình thành chuỗi khép kín giống mô hình Ninh Ba (Trung Quốc). Tuy nhiên, điều này đòi hỏi có chính sách điều phối tập trung và giải tỏa tâm lý e ngại ô nhiễm tại địa phương.
Da giày phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu
Theo ông Nguyễn Văn Khánh - Phó Chủ tịch Hội Da giày TPHCM, năm 2024, ngành xuất khẩu 30 tỷ USD, chủ yếu sang EU, xuất sang Mỹ không nhiều. Thuế đối ứng của Mỹ là cơ hội thúc đẩy nội địa hóa, nhưng khó khăn lớn vẫn nằm ở nguyên phụ liệu khi 70-80% nhập từ Trung Quốc.
Ngành thuộc da gặp nhiều vướng mắc trong cấp phép, cộng thêm đặc thù sản xuất khó "sạch" tuyệt đối khiến việc xây dựng cụm công nghiệp tập trung gặp trở ngại. Ông Khánh đề xuất TPHCM bố trí các cụm công nghiệp nhỏ để sản xuất đế, da và phụ liệu nhằm chủ động nguồn cung.
Ông Nguyễn Văn Khánh, Phó Chủ tịch Hội Da giày TPHCM
|
Gỗ tăng trưởng tích cực nhưng lo ngại thuế mới của Mỹ
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA), cho biết 8 tháng, xuất khẩu gỗ đạt 11.1 tỷ USD, tăng 6.5% so với cùng kỳ 2024. Thị trường chính là Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và EU.
Tuy vậy, ngành đang đối diện nhiều rào cản: thuế đối ứng, điều tra Mục 232 của Mỹ, quy định chống phá rừng của châu Âu. Đáng chú ý, thông tin từ Tổng thống Mỹ sáng 26/09 về khả năng tăng 30-50% thuế nhập khẩu gỗ (chủ yếu với tủ bếp, đồ nội thất) đã làm dấy lên lo ngại lớn.
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA)
|
Theo ông Mẫn, ngành gỗ cần đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc Mỹ, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng qua thiết kế, chuyển sang mô hình ODM và khai thác thương mại điện tử xuyên biên giới. Việc gia tăng xuất khẩu đồ nội thất thay vì dăm gỗ, viên nén sẽ là chìa khóa nâng giá trị cho ngành.
Thủy sản tăng trưởng 2 chữ số nhưng nhiều rào cản
Theo bà Tô Thị Tường Lan - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội VASEP, trong 8 tháng 2025, xuất khẩu thủy sản đạt 7.3 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ. Cả năm dự kiến đạt 10 tỷ USD, tăng khoảng 10%.
Bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP)
|
Điểm đáng chú ý là Trung Quốc đã vượt Mỹ trở thành thị trường lớn nhất. Ngành vẫn đối diện nhiều rào cản: Mỹ áp thuế cao, từ 2026 sẽ ngừng nhập các mặt hàng khai thác như ghẹ, cá ngừ, cá thu; tôm bị áp thuế chống bán phá giá hơn 55%. Thị trường EU tiếp tục vướng "thẻ vàng" IUU kéo dài 8 năm.
Trong khi đó, sản phẩm giá trị gia tăng ngày càng chiếm ưu thế, giúp Việt Nam đứng thứ 3 toàn cầu. Ngành định hướng trở thành công xưởng chế biến thủy sản GTGT, tận dụng xu hướng tiêu dùng mới. Bên cạnh xuất khẩu, thị trường nội địa với quy mô 100 triệu dân cũng được đánh giá giàu tiềm năng, dù còn nhiều thách thức về giá và phân phối.
Thế Mạnh
