Đô thị đặc biệt cần đo bằng chất lượng sống của người dân
Một đạo luật có thể trao thêm quyền cho chính quyền, mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp hay tạo thêm nguồn lực cho ngân sách. Nhưng với một số nguyên lãnh đạo TPHCM, thước đo cuối cùng của Luật Đô thị đặc biệt không nằm ở số lượng thẩm quyền được giao hay quy mô nguồn lực huy động, mà ở việc người dân có sống tốt hơn hay không.
|
Góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chiều 28/05, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Cương cho biết điều ông trăn trở nhất là liệu người dân có thực sự thấy mình là một phần của quá trình xây dựng đạo luật này hay không. Theo ông, hơn 14 triệu người dân mới là đối tượng mà luật hướng tới phục vụ. Vì vậy, bên cạnh việc thiết kế các cơ chế quản trị mới, thành phố cũng cần trả lời được những câu hỏi rất thực tế: người dân có biết về dự luật này hay không, họ kỳ vọng điều gì và liệu họ có tin rằng cuộc sống của mình sẽ tốt hơn khi luật được ban hành.
Lịch sử phát triển của TPHCM cho thấy mọi thành tựu lớn đều gắn với sự đồng hành của người dân. Từ những năm tháng đấu tranh cách mạng, giai đoạn vượt khó sau giải phóng đến thời kỳ đổi mới và tăng trưởng mạnh mẽ, sức dân luôn là nền tảng tạo nên những bước chuyển của thành phố. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt không nên chỉ được nhìn nhận như một công cụ quản lý của chính quyền hay một cơ chế dành cho bộ máy hành chính, mà cần trở thành nền tảng để huy động sự tham gia, đồng thuận và đóng góp của toàn xã hội.
Nguyên lãnh đạo Thành phố cũng lưu ý các tổ chức chính trị - xã hội, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và các tổ chức tôn giáo là những lực lượng có khả năng phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân và cần được lắng nghe nhiều hơn để bảo đảm đạo luật thực sự xuất phát từ nhu cầu của xã hội.
Ông nhấn mạnh giá trị cuối cùng của Luật Đô thị đặc biệt không nằm ở số lượng cơ chế mới được trao cho thành phố, mà ở việc những cơ chế đó có giúp người dân có thêm cơ hội phát triển, tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, sống trong môi trường văn minh, an toàn và chất lượng hơn hay không. Khi người dân nhìn thấy lợi ích cụ thể và cảm nhận được sự thay đổi trong đời sống hằng ngày, họ sẽ trở thành lực lượng đồng hành quan trọng nhất với quá trình phát triển của thành phố.
Nguyên Phó Bí thư Thành ủy TPHCM Võ Thị Dung cho rằng dự thảo hiện dành nhiều dung lượng cho các mục tiêu kinh tế nhưng cần nhấn mạnh hơn những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân.
Theo bà, chống ngập, giảm ô nhiễm môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng y tế, giáo dục và an sinh xã hội không nên được xem là những nội dung bổ trợ mà phải trở thành các mục tiêu trung tâm của quá trình phát triển. Một đô thị đặc biệt ngoài đánh giá bằng quy mô GDP, tốc độ tăng trưởng hay số lượng dự án đầu tư, còn bằng việc người dân có được sống khỏe mạnh hơn, học tập tốt hơn, di chuyển thuận tiện hơn và cảm thấy hạnh phúc hơn hay không.
Với nhiều đại biểu, khi nói đến phát triển đô thị đặc biệt, cần nhìn rộng đến hạ tầng hay kinh tế để tập trung vào yếu tố con người. Thành phố có thể xây thêm nhiều công trình lớn, thu hút thêm nhiều nguồn vốn, nhưng nếu áp lực giao thông, ô nhiễm, ngập nước, quá tải trường học và bệnh viện vẫn kéo dài thì chất lượng sống khó được cải thiện tương xứng.
Với những quan điểm đó, Luật Đô thị đặc biệt vừa là công cụ thúc đẩy tăng trưởng, vừa phải tạo nền tảng cho một môi trường sống tốt hơn. Người dân cần được hưởng lợi từ không gian xanh nhiều hơn, dịch vụ công hiệu quả hơn, hệ thống giáo dục và y tế chất lượng hơn, có thêm cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp trong một nền kinh tế năng động.
Các nguyên lãnh đạo Trung ương và TPHCM góp ý cho dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chiều 28/05 - Ảnh: Trung tâm báo chí TPHCM
|
Tại hội thảo, nhiều ý kiến đề cập tới thực trạng khối lượng công việc ngày càng lớn trong khi bộ máy cơ sở đang chịu áp lực rất cao. Không ít cán bộ phải xử lý lượng hồ sơ lớn hơn nhiều so với trước đây, trong khi yêu cầu phục vụ người dân ngày càng cao. Nếu chỉ trao thêm thẩm quyền mà không đi kèm cơ chế nhân sự phù hợp thì hiệu quả thực thi khó cải thiện.
Theo các nguyên lãnh đạo, thành phố cần được trao quyền chủ động hơn trong tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ nhân lực. Bên cạnh đó phải xây dựng được môi trường làm việc đủ hấp dẫn để giữ chân người có năng lực, thu hút chuyên gia giỏi và khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo trong khu vực công.
Một số ý kiến đề xuất việc cho phép tuyển dụng chuyên gia theo hợp đồng, mở rộng cơ chế thu hút nhân tài trong và ngoài nước; tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ, công chức được phát huy năng lực nhiều hơn. Trước bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, đây được xem là điều kiện quan trọng để TPHCM duy trì vai trò đầu tàu phát triển.
Nhiều đại biểu cho rằng cần một khung thể chế đủ mạnh và ổn định trong dài hạn. TPHCM đã có không ít cơ chế đặc thù trong nhiều năm qua nhưng phần lớn vẫn mang tính thí điểm hoặc có thời hạn. Khi một cơ chế hết hiệu lực, địa phương lại phải xin gia hạn hoặc đề xuất cơ chế mới.
Nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Phương Thảo nhấn mạnh tinh thần của luật phải là tăng thẩm quyền cho thành phố, tạo thêm nguồn lực và giúp địa phương chủ động hơn trong xử lý công việc. Những nội dung pháp luật hiện hành đã quy định đầy đủ thì không cần lặp lại, các điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển mới là nội dung cần tập trung tháo gỡ.
Từ kinh nghiệm nhiều năm tham gia điều hành bộ máy, bà cho rằng khi đã phân quyền thì cần phân quyền đầy đủ và rõ ràng. Thành phố cần có thêm quyền chủ động trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của mình, đồng thời chịu trách nhiệm rõ ràng đối với các quyết định được ban hành.
Nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm đánh giá điểm cốt lõi của dự luật là tạo ra một khung pháp lý đủ mạnh để TPHCM phát huy năng lực, tiềm năng và lợi thế cạnh tranh vốn có.
Việc đề xuất thêm quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi tương xứng. Không gian phát triển mới sau khi mở rộng địa giới, quy mô dân số lớn, vai trò trung tâm kinh tế của cả nước cùng khả năng thu hút nguồn lực xã hội là những cơ sở để TPHCM đề xuất cơ chế vượt trội hơn các địa phương khác.
Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm quyền lực hành chính, mà là những quyền hạn mới phải giúp giải phóng các nguồn lực đang bị kìm hãm, từ nguồn nhân lực, nguồn vốn đến sức sáng tạo trong xã hội.
Không đánh đổi môi trường sống cho việc tăng trưởng ngắn hạn
Bàn về năng lực cạnh tranh của TPHCM trong tương lai và cách thành phố thích ứng với các xu hướng mới của thế giới, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Nguyễn Ngọc Trân cho rằng TPHCM cần tận dụng cơ hội xây dựng Luật Đô thị đặc biệt để chuẩn bị cho những chuyển biến lớn trong nhiều thập niên tới. Theo ông, dự thảo đã đề cập đến khoa học công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo nhưng vẫn cần quan tâm nhiều hơn tới trí tuệ nhân tạo (AI).
Ông nhận định AI sẽ tác động mạnh tới mọi lĩnh vực từ quản trị đô thị, cung cấp dịch vụ công cho đến phát triển kinh tế. Vì vậy, thành phố cần có định hướng rõ ràng về phát triển và quản trị AI ngay từ bây giờ thay vì chờ đến khi công nghệ phát triển quá nhanh mới tìm cách điều chỉnh.
Theo nguyên lãnh đạo Trung ương, khi hàng trăm thẩm quyền mới được giao về địa phương, bộ máy sẽ khó vận hành hiệu quả nếu tiếp tục dựa vào phương thức quản lý thủ công. Một hệ thống dữ liệu dùng chung, được cập nhật theo thời gian thực, sẽ giúp nâng cao chất lượng điều hành và phục vụ người dân tốt hơn.
Một ý kiến khác đề xuất xây dựng cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát (sandbox), cho phép thành phố thử nghiệm những mô hình mới trước khi áp dụng rộng rãi. Đề xuất cũng hướng tới việc thu hút chuyên gia quốc tế, nhân tài công nghệ cao, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và các công cụ tài chính hiện đại nhằm nâng cao sức cạnh tranh của thành phố trong khu vực.
Tại buổi góp ý, ông Trân cũng dành thời gian phân tích các rủi ro liên quan tới những dự án lấn biển quy mô lớn tại khu vực Cần Giờ. Theo ông, việc phát triển đô thị ven biển cần được đánh giá thận trọng vì không chỉ ảnh hưởng đến phạm vi dự án mà còn có thể tác động tới hệ sinh thái, thủy văn và khả năng chống ngập của toàn vùng.
Nhiều ý kiến đồng tình rằng phát triển nhanh là cần thiết nhưng không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn. Một đô thị đáng sống phải bảo đảm được sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ hệ sinh thái và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tử Kính
