Việt Nam muốn thành điểm trung chuyển hàng hóa ASEAN đi Nga
Ngành đường sắt và logistics cho rằng Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm gom hàng của ASEAN để vận chuyển sang Nga và các nước BRICS+ bằng đường sắt. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng Á - Âu đang tái cấu trúc, vận tải đường sắt được đánh giá có nhiều dư địa phát triển nhờ thời gian vận chuyển ổn định và chi phí cạnh tranh.
Nếu trước đây hàng hóa từ Việt Nam sang Nga chủ yếu đi bằng đường biển hoặc đường hàng không, ngành đường sắt đang kỳ vọng mở ra một hướng đi mới.
Theo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng Á - Âu đang tạo cơ hội lớn cho vận tải hàng hóa bằng đường sắt giữa Việt Nam và Nga. Xa hơn, Việt Nam có thể trở thành điểm trung chuyển hàng hóa của khu vực Đông Nam Á để kết nối với thị trường Nga và các nước BRICS+.
Ý tưởng này được đặt trên nền tảng các tuyến vận tải liên vận quốc tế đã hình thành trong những năm qua. Hiện hàng hóa từ Việt Nam có thể đi Nga qua nhiều hành lang như Việt Nam - Trung Quốc - Kazakhstan - Nga, Việt Nam - Trung Quốc - Mông Cổ - Nga hoặc Việt Nam - Trung Quốc - Nga.
Thông qua các tuyến này, hàng hóa được đưa tới các trung tâm logistics lớn của Nga như Moscow, Yekaterinburg và Novosibirsk trước khi tiếp tục phân phối tới các địa phương khác hoặc kết nối sang thị trường thứ ba.
Theo VNR, các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu hiện nay gồm dệt may, điện tử, nông sản và thực phẩm. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu hóa chất, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Một đoàn tàu chạy từ Ga Yên Viên đi Nga. Ảnh: Ratraco
|
Những năm gần đây, vận tải đường sắt giữa hai nước ghi nhận tốc độ tăng trưởng khá cao.
VNR cho biết năm 2025, tổng lượng hàng hóa vận chuyển giữa Việt Nam và Nga đạt 688.3 ngàn tấn, tăng 38% so với năm trước. Trong đó, riêng lượng hàng vận chuyển bằng đường sắt từ Việt Nam sang Nga đạt khoảng 77.9 ngàn tấn, còn chiều nhập khẩu đạt khoảng 51.9 ngàn tấn.
Tuy vậy, quy mô hiện nay vẫn còn khá nhỏ so với tiềm năng thương mại giữa hai nước. Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nga hiện duy trì quanh mức 5 tỷ USD mỗi năm. Theo VNR, một trong những rào cản lớn là tác động từ xung đột Nga - Ukraine khiến hoạt động thanh toán quốc tế gặp nhiều khó khăn sau khi nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống SWIFT.
Ngoài ra, khác biệt về khổ đường sắt cũng đang làm tăng chi phí vận chuyển. Trong khi Việt Nam sử dụng khổ đường 1,000 mm, Trung Quốc dùng 1,435 mm và Nga sử dụng khổ 1,520 mm. Điều này khiến hàng hóa phải chuyển tải nhiều lần khi đi qua các cửa khẩu quốc tế.
Đường sắt được xem là phương án trung gian giữa tàu biển và máy bay
Theo đánh giá của ngành đường sắt, lợi thế lớn nhất của vận tải đường sắt nằm ở việc cân bằng giữa thời gian và chi phí. So với vận tải biển, thời gian giao hàng sang Nga nhanh hơn đáng kể. Trong khi đó, chi phí thấp hơn nhiều so với vận tải hàng không.
Đây là lý do các mặt hàng như điện tử, mỹ phẩm, hàng may mặc hay nông sản chế biến được đánh giá phù hợp với loại hình vận tải này, bởi vừa cần thời gian giao hàng ổn định vừa đòi hỏi điều kiện bảo quản tốt.
Để tăng sức cạnh tranh, VNR đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa Việt Nam, Trung Quốc và Nga nhằm hài hòa thủ tục hải quan, giảm thời gian chờ đợi tại các ga cửa khẩu. Doanh nghiệp cũng kiến nghị tổ chức các đoàn tàu container chuyên tuyến với lịch trình cố định và chính sách giá cước ưu đãi để tạo tính ổn định cho hoạt động vận tải.
Theo ông Nguyễn Hoàng Thanh, Phó Tổng Giám đốc Ratraco, việc nâng cấp hạ tầng tại các ga biên giới, mở rộng bãi hàng, tăng năng lực xếp dỡ và đẩy mạnh số hóa thủ tục thông quan sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hàng hóa.
Tuyến đường sắt hơn 2,200km đang được thúc đẩy
Một động lực khác cho vận tải hàng hóa Việt Nam - Nga là dự án tuyến đường sắt kết nối hai nước qua lãnh thổ Trung Quốc và Mông Cổ. Tháng 10/2025, Việt Nam và Nga thống nhất triển khai dự án này nhằm tăng cường kết nối giao thông và mở rộng hợp tác kinh tế khu vực.
Theo kế hoạch, các doanh nghiệp vận tải của Nga, Việt Nam và Trung Quốc sẽ phối hợp triển khai các bước chuẩn bị. Tập đoàn vận tải FESCO của Nga dự kiến nâng tần suất tàu vận tải trực tiếp lên 6 chuyến mỗi tháng, gồm 4 chuyến xuất khẩu và 2 chuyến nhập khẩu.
Tuyến đường mới có chiều dài hơn 2,200km, chủ yếu phục vụ vận chuyển hàng hóa từ Tuva của Nga, Mông Cổ và miền Nam Trung Quốc. Theo các chuyên gia, nếu được triển khai đúng tiến độ, tuyến đường này có thể tạo thêm một hành lang logistics quan trọng giữa châu Á và châu Âu, đồng thời mở rộng cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải khu vực.
Trong dài hạn, ngành logistics kỳ vọng Việt Nam không chỉ là điểm xuất phát của hàng hóa trong nước mà còn trở thành nơi tập kết hàng từ Lào, Campuchia, Thái Lan và các nước tiểu vùng Mekong trước khi vận chuyển sang Nga và các thị trường BRICS+.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
