Bạo lực bùng phát làm đứt gãy dòng chảy bạc từ quốc gia sản xuất lớn nhất thế giới
Một chiến dịch quân sự tại vùng núi Sinaloa của Mexico đang làm rung chuyển thị trường hàng hóa. Sự kiện trùm ma túy "El Mencho" bị quân đội Mexico với sự trợ giúp của tình báo Mỹ tiêu diệt hôm 22/02/2026 đã kích hoạt một khoảng trống quyền lực hỗn loạn, trực tiếp cắt đứt các tuyến vận tải huyết mạch đưa bạc từ Mexico sang Mỹ.
Ảnh minh họa
|
Vị thế độc tôn của Mexico trên thị trường bạc toàn cầu
Mexico đóng vai trò thiết yếu đối với toàn bộ hệ sinh thái bạc thế giới, giống như vai trò của trái tim đối với cơ thể sống.
Theo số liệu từ Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) và Silver Institute, Mexico duy trì vị thế nhà sản xuất bạc lớn nhất thế giới trong nhiều thập kỷ qua. Cụ thể, USGS ước tính trong năm 2024, Mexico đã khai thác khoảng 6,300 tấn bạc, chiếm 25% tổng nguồn cung toàn cầu, gần gấp đôi sản lượng của quốc gia đứng thứ hai là Trung Quốc (với khoảng 3,300 tấn).
Còn theo Silver Institute, sản lượng bạc của Mexico năm 2024 là xấp xỉ 5,800 tấn, tương đương 23% tổng nguồn cung thế giới và cao hơn 69% so với Trung Quốc.
Sự khác biệt của Mexico nằm ở chất lượng và cơ cấu mỏ. Trong khi phần lớn bạc trên thế giới được khai thác như một sản phẩm phụ (by-product) từ các mỏ đồng, kẽm hay chì, Mexico lại sở hữu những dải mỏ bạc sơ cấp khổng lồ tập trung tại các bang Zacatecas, Durango và Sinaloa. Những cái tên như Fresnillo plc - nhà sản xuất bạc sơ cấp lớn nhất thế giới, hay các mỏ khổng lồ như Peñasquito (với sản lượng 33 triệu ounce năm 2024) là những trụ cột không thể thay thế của thị trường bạc thế giới.
Đối với Mỹ, Mexico vừa là đối tác thương mại hàng đầu, vừa là nhân tố thiết yếu liên quan tới an ninh quốc gia. Mỹ nhập khẩu tới 70% nhu cầu bạc tiêu thụ nội địa, và 44% lượng nhập khẩu này đến từ Mexico.
Từ các tấm pin năng lượng mặt trời phủ kín mái nhà California đến các vi mạch dẫn đường trong tên lửa Tomahawk, hầu hết đều phụ thuộc vào dòng chảy kim loại từ Mexico. Chính điều này, vào tháng 11/2025, USGS đã phải đưa bạc vào danh sách khoáng sản thiết yếu, thừa nhận rằng bất kỳ sự gián đoạn nào từ nguồn cung Mexico cũng sẽ gây ra suy giảm GDP đủ lớn để đe dọa an ninh quốc gia Mỹ.
Bạo lực lan rộng ở Mexico, tháng 2/2026 - Ảnh: Reuters.
|
Từ "thuế bảo kê" đến "vùng chiến sự": Bạo lực leo thang đầu năm 2026
Trước năm 2026, mối quan hệ giữa các công ty khai thác mỏ và các băng đảng tội phạm (cartel) tại Mexico tồn tại dưới dạng một thỏa thuận ngầm đầy rủi ro nhưng vẫn cho phép dòng chảy thương mại diễn ra. Các cartel, đặc biệt là Sinaloa Cartel và Jalisco New Generation Cartel (CJNG), đã thiết lập một hệ thống "thuế song song".
Các công ty mỏ buộc phải trả phí bảo kê (dao động từ 200,000 đến 2,000,000 peso tùy quy mô mỏ), thuê các công ty vận tải do băng đảng chỉ định và chấp nhận thất thoát một lượng quặng nhất định để đổi lấy sự an toàn tương đối.
Theo báo cáo thường niên năm 2025 của Phòng Khai thác mỏ Mexico (CAMIMEX), các sự cố liên quan đến tội phạm (trộm cắp, tấn công) chiếm tới 5% tổng chi phí hoạt động của các công ty mỏ và gây ra mức thất thoát vật liệu lên tới 7%.
Các công ty khai thác mỏ tại Mexico đã chi khoảng 106 triệu USD cho dịch vụ an ninh tư nhân vào năm 2024 và con số này ước tính đã tăng lên 109 triệu USD vào năm 2025. Tất cả những chi phí và thất thoát này là khá cao, nhưng vẫn có thể coi là một khoản "chi phí kinh doanh" chấp nhận được.
Tuy nhiên, bước sang đầu năm 2026, bản chất của bạo lực đã thay đổi hoàn toàn, chuyển từ tình trạng "ký sinh kinh tế" sang mô hình "khủng bố trực diện".
Sự kiện châm ngòi cho sự leo thang này là vụ bắt cóc gây chấn động tại dự án Panuco của công ty khai thác bạc Vizsla Silver (Canada) ở bang Sinaloa vào ngày 23/01/2026. 10 nhân sự cốt cán, bao gồm các chuyên gia địa chất, kỹ sư và nhân viên an ninh, đã bị các tay súng bắt đi ngay từ khu nhà ở được bảo vệ nghiêm ngặt của công ty.
Vụ việc nhanh chóng trở thành thảm kịch khi yêu cầu tiền chuộc 10 triệu peso cho mỗi người không được đáp ứng kịp thời. Các nhà chức trách Mexico sau đó đã tìm thấy thi thể của 5 nạn nhân, trong khi 5 người còn lại vẫn mất tích. Sự kiện này đã gửi một thông điệp ớn lạnh đến toàn bộ ngành khai thác bạc nói riêng và công nghiệp khai khoáng nói chung: không còn vùng an toàn, và các thỏa thuận ngầm trước đây đã vô hiệu.
Ngay lập tức, cổ phiếu của Vizsla Silver bốc hơi 50% giá trị, và quan trọng hơn, thảm kịch này kích hoạt một làn sóng tháo chạy của lực lượng lao động kỹ thuật cao - những người nắm giữ tri thức vận hành mỏ mà tiền bạc không thể thay thế trong một sớm một chiều.
Tình hình trở nên tồi tệ hơn vào ngày 22/02/2026, khi quân đội Mexico, với sự hỗ trợ tình báo từ Mỹ, thực hiện chiến dịch tiêu diệt Nemesio Oseguera Cervantes (biệt danh "El Mencho"), thủ lĩnh tối cao của CJNG. Thay vì làm suy yếu hoạt động của băng đảng tội phạm, cái chết của El Mencho trong bối cảnh con trai "El Menchito" đã bị giam giữ tại Mỹ, đã tạo ra một khoảng trống quyền lực khổng lồ.
Sự trả đũa diễn ra ngay lập tức và trên diện rộng. Các băng đảng đã dựng chốt chặn trên đường và đốt phá xe cộ trên các tuyến cao tốc huyết mạch qua gần 20 bang. Những con đường này chính là các "động mạch" vận chuyển bạc từ các mỏ ở vùng núi ra cảng biển và biên giới Mỹ. Hoạt động logistics bị tê liệt hoàn toàn.
Các công ty khai thác không còn mua được bảo hiểm vận chuyển cho bạc thỏi vì rủi ro bị cướp quá cao. Để đối phó, một số mỏ buộc phải ngừng đúc thỏi và chuyển sang vận chuyển quặng thô (trông giống đất đá) để ngụy trang, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian chế biến thêm nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.
Cú sốc nguồn cung và phản ứng của thị trường toàn cầu
Sự đứt gãy chuỗi cung ứng từ Mexico diễn ra vào thời điểm tồi tệ nhất đối với thị trường bạc toàn cầu, vốn đã ở trong trạng thái thâm hụt nguồn cung năm thứ 6 liên tiếp (từ 2021 đến 2026). Các kho dự trữ trên mặt đất đóng vai trò là bộ đệm giúp thị trường cân bằng trong suốt 5 năm thâm hụt vừa qua đã cạn kiệt đến mức báo động.
Tác động nhãn tiền nhất được ghi nhận tại sàn giao dịch Comex ở New York, nơi định hình giá bạc thế giới. Dữ liệu tồn kho cho thấy một hiện tượng "chảy máu" bạc vật chất nghiêm trọng: Từ ngày cuối năm 2025 đến 20/02/2026, lượng tồn kho bạc đã đăng ký (registered) sẵn sàng để giao nhận tại Comex giảm 39 triệu ounce, trong khi tổng tồn kho giảm 86 triệu ounce.
Thông thường, dòng bạc từ Mexico sẽ chảy về để bù đắp cho lượng rút ra khỏi Comex. Nhưng với việc các tuyến đường cao tốc tại Sinaloa và Zacatecas bị phong tỏa, dòng chảy bổ sung đã bị chặn đứng. Khi những người nắm giữ hợp đồng giấy tại Comex yêu cầu giao nhận vật chất cho hợp đồng tương lai kỳ hạn tháng 3 nhưng trong kho lại không có đủ hàng, phe Bán sẽ rơi vào tình trạng bị ép mua (short squeeze) để đóng vị thế, đẩy giá bạc đi lên.
Thị trường bạc đầu năm 2026 không còn vận hành theo các quy luật cung cầu thông thường của kinh tế học, mà đang bị chi phối bởi các biến số như chiến tranh và hỗn loạn. Với 24% nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn vì bạo lực ở Mexico và không có nguồn thay thế trong ngắn hạn, thế giới đang tiến sâu hơn vào thời kỳ khan hiếm bạc mang tính cấu trúc.
Đức Quyền
