Cà Mau đẩy mạnh liên kết để nâng giá trị hạt gạo
Ngành lúa gạo tại Cà Mau đang chuyển hướng rõ rệt sang sản xuất chất lượng cao, giảm phát thải và tăng liên kết tiêu thụ, với mục tiêu nâng giá trị hạt gạo trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe.
Ngày 26/04, UBND tỉnh tổ chức hội thảo kết nối sản xuất - tiêu thụ lúa gạo, quy tụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Đây được xem là bước rà soát lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến đầu ra, để tìm cách vận hành hiệu quả hơn.
Theo số liệu địa phương, toàn tỉnh có hơn 185,000ha diện tích canh tác lúa mỗi năm, với tổng diện tích gieo trồng trên 311,000 ha, trải đều các vụ và mô hình lúa - tôm. Sản lượng bình quân đạt trên 1.8 triệu tấn/năm, cho thấy lúa gạo vẫn là trụ cột trong kinh tế nông nghiệp.
Điểm đáng chú ý là mô hình liên kết đang mở rộng nhanh. Đến năm 2025, đã có 27 doanh nghiệp liên kết với 50 hợp tác xã trên diện tích hơn 53,000 ha, tiêu thụ trên 320,000 tấn lúa. Nhờ đó, đầu ra ổn định hơn, chi phí giảm và giá trị hạt lúa được cải thiện, tăng khoảng 200 đồng/kg với lúa an toàn và 500-1,000 đồng/kg với lúa hữu cơ.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử thăm gian hàng Công ty MISUN với thương hiệu "Gạo ông Điển", đạt giải Nhì cuộc thi "Gạo ngon Đồng bằng sông Cửu Long" lần thứ I năm 2026 - Ảnh: VGP/LS
|
Cùng với liên kết, việc ứng dụng công nghệ đang thay đổi cách làm của nông dân. Máy sạ hàng, drone và quy trình tưới ngập khô xen kẽ giúp giảm đáng kể lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Khi triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao vùng Đồng bằng sông Cửu Long, lượng giống gieo giảm 20-40%, phân đạm giảm khoảng 20%, số lần phun thuốc giảm 2-4 lần.
Những thay đổi này kéo chi phí sản xuất giảm 2-3.5 triệu đồng/ha, trong khi năng suất tăng 0.3-0.5 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn 2-8 triệu đồng/ha so với cách làm truyền thống.
Thực tế sản xuất cho thấy nông dân bắt đầu thay đổi tư duy, chấp nhận giảm lượng giống gieo sạ và đầu vào để tối ưu chi phí. Ngay cả khi giá lúa có thời điểm giảm, lợi nhuận vẫn được giữ nhờ tiết kiệm chi phí và giảm phát thải.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử cho rằng lúa gạo không chỉ là ngành sản xuất chủ lực mà còn gắn với sinh kế của người dân, đặc biệt ở các vùng tôm - lúa. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần tổ chức lại chuỗi giá trị theo hướng liên kết chặt chẽ hơn.
Ở góc nhìn chuyên gia, TS. Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn nhấn mạnh vai trò của hợp tác xã như cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp. Khi hợp tác xã đủ mạnh, vùng nguyên liệu mới ổn định và doanh nghiệp mới dám đầu tư dài hạn.
Tuy vậy, nhiều điểm nghẽn vẫn tồn tại. Hợp tác xã quy mô nhỏ, năng lực hạn chế, khó đáp ứng yêu cầu đối ứng vốn tới 60% khi tham gia dự án. Thiếu hướng dẫn sử dụng vốn cũng khiến việc triển khai gặp vướng. Ngoài ra, tình trạng “bẻ kèo” khi giá thị trường biến động khiến doanh nghiệp e ngại ký hợp đồng dài hạn 3-5 năm.
Việc phân cấp phê duyệt dự án xuống cấp xã cũng đặt ra bài toán về năng lực thực thi. Từ đó, chuyên gia đề xuất hoàn thiện cơ chế chính sách, tháo gỡ vướng mắc về vốn, quy hoạch lại vùng liên kết, nâng năng lực hợp tác xã và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Ở góc độ công nghệ, ông Huỳnh Hùng Dũng - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cà Mau cho rằng yêu cầu từ thị trường xuất khẩu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc và yếu tố môi trường buộc ngành lúa gạo phải nâng cấp toàn diện. Tỉnh đang triển khai khảo nghiệm giống lúa chịu mặn CAMAU3 với kinh phí gần 3.9 tỷ đồng, đồng thời xây dựng tài sản trí tuệ cho sản phẩm.
Hiện địa phương đã có chỉ dẫn địa lý “Gạo một bụi đỏ Hồng Dân” cùng hai nhãn hiệu “Lúa sạch Thới Bình” và “Lúa sinh thái Cà Mau”, bước đầu giúp nâng giá trị và nhận diện sản phẩm trên thị trường.
Từ phía hợp tác xã, ông Nông Văn Thạch, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc HTX Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình cho biết việc ứng dụng drone, máy sạ cụm và phần mềm truy xuất nguồn gốc giúp giảm chi phí, hạn chế sâu bệnh và kiểm soát tốt đầu ra. Tuy nhiên, liên kết tiêu thụ vẫn chưa ổn định do thị trường biến động.
Hội thảo cũng ghi nhận các biên bản ghi nhớ, hợp đồng bao tiêu được ký kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã, góp phần mở rộng vùng nguyên liệu và ổn định đầu ra.
Những chuyển động từ sản xuất, công nghệ đến tổ chức liên kết cho thấy ngành lúa gạo Cà Mau đang từng bước thay đổi cách làm, hướng tới mô hình hiện đại, bền vững và có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
