Doanh nghiệp FDI: Chống chuyển giá cách nào?
Không chỉ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chuyển giá mà gần đây, nhiều doanh nghiệp trong nước cũng khai lỗ giả để né thuế
Trước đây, trên dưới 60% doanh nghiệp (DN) FDI tại TPHCM khai lỗ, nay mặc dù tình hình kinh tế khó khăn nhưng lượng DN khai lỗ giả giảm đáng kể. Sáu tháng đầu năm, số thu ngành thuế TPHCM đạt 63% - 64% kế hoạch cả năm, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ. Số tăng chủ yếu do nguồn thu từ các DN FDI thông qua việc “siết” khai lỗ giả.
Đủ chiêu khai lỗ giả
Theo ông Nguyễn Trọng Hạnh, Cục phó Cục Thuế TPHCM, trên địa bàn TPHCM, rất nhiều DN có dấu hiệu gian lận thuế. Cơ quan thuế phải phân loại DN, xác định cấp độ rủi ro để kiểm tra, kiểm soát. Nếu xếp các DN này theo cấp độ rủi ro ít, rủi ro cao, rủi ro rất cao thì có khoảng 10% trong tổng số gần 170.000 DN thuộc nhóm rủi ro rất cao.
Đặc biệt gần đây, hiện tượng chuyển giá đã “lây” sang các DN trong nước. DN tối thiểu hóa nghĩa vụ nộp thuế bằng cách lập một nhóm nhiều DN, trong đó có DN đặt ở TPHCM, có DN đặt ở các tỉnh, thành khác được ưu đãi thuế. Những DN trong nhóm chuyển lãi qua DN đang được hưởng ưu đãi thuế, những DN còn lại thì không phải đóng thuế do… không có lãi.
Không chỉ chuyển giá lỗ mà nhiều DN còn chuyển giá lãi. Cũng với hình thức lập một nhóm DN, trong đó có một DN chuẩn bị đưa lên sàn giao dịch: Năm đầu, nhóm sẽ “hy sinh” một DN bằng cách mua cổ phiếu của DN sắp lên sàn rồi bán ra với giá rẻ hơn giá mua vào và luân phiên 3-4 năm sau những DN khác trong nhóm cũng sẽ mua đắt, bán rẻ như vậy.
Cuối cùng, báo cáo tài chính của DN chuẩn bị lên sàn có đường biểu diễn lợi nhuận tăng liên tục; nhà đầu tư nhỏ lẻ thấy lợi nhuận DN đó tăng đều thì đổ vào mua, đẩy giá cổ phiếu tăng cao so với giá gốc. Sau một thời gian giao dịch bằng giá trị ảo, cổ phiếu của DN trở về giá trị thật thì DN đã gom được một khoản tiền không nhỏ từ các nhà đầu tư.
Chủ yếu đấu tranh “tình cảm”?
Cũng theo ông Nguyễn Trọng Hạnh, việc kiểm tra, thanh tra chuyển giá rất khó. Cục Thuế TPHCM chọn giải pháp đấu tranh trực diện với các DN này, yêu cầu giải trình vì sao DN lỗ liên tục trong khi doanh thu tăng cao theo từng năm. Chẳng hạn, DN mới đầu tư vào Việt Nam có doanh thu trên dưới 100 tỉ đồng/năm, 10 năm sau lên đến vài ngàn tỉ đồng/năm nhưng vẫn báo lỗ.
Năm 2009-2010, Cục Thuế trực tiếp làm việc với khoảng 40 DN dạng này thì đến báo cáo năm 2010 và 6 tháng đầu năm 2011 đa số đều có lãi, cá biệt có DN lãi trên 100 tỉ đồng. Cục Thuế cũng đã chuyển một số hồ sơ lỗ giả nhiều năm liền cho công an điều tra.
Hiện Việt Nam đang chuẩn bị sửa đổi luật quản lý thuế, dự kiến giữa năm 2012 sẽ thông qua Quốc hội. Bên cạnh hoàn thiện hệ thống pháp lý để có biện pháp chế tài đủ mạnh, Việt Nam cũng có thể áp dụng kinh nghiệm chống chuyển giá của một số nước.
Việt Nam đã ký hiệp định thương mại song phương với khoảng 40 quốc gia, hoàn toàn có điều kiện để bàn bạc, ứng dụng hình thức thỏa thuận giá. Chẳng hạn, một DN FDI có công ty mẹ ở Hàn Quốc, sản xuất sản phẩm để xuất về Hàn Quốc, thuế thu nhập DN ở Hàn Quốc thấp hơn ở Việt Nam, có khả năng công ty sẽ làm cho giá ở Việt Nam cao lên để không còn thu nhập chịu thuế, tiền lãi thì chuyển về công ty mẹ. Cơ quan thuế Việt Nam và Hàn Quốc sẽ phối hợp cùng DN thỏa thuận giá để chia tỉ lệ lợi nhuận cho hai nước.
Thanh Nhân
người lao động
