Đóng cửa doanh nghiệp FDI lỗ?
Một trong các mối quan tâm của doanh nghiệp vào những ngày cuối năm là hoạt động báo cáo thuế.
Cứ tưởng rằng đây là một câu chuyện khá êm đềm vì nó có gì đâu để bàn? Bản chất của công việc này là báo cáo rằng hoạt động của doanh nghiệp thu được bao nhiêu và phải bỏ ra bao nhiêu chi phí để có được doanh thu đó. Nếu như doanh thu nhiều hơn chi phí phải bỏ ra, người ta nói rằng doanh nghiệp này làm ăn tốt có lãi. Nếu như con số này là một số âm, người ta sẽ kết luận doanh nghiệp này làm ăn không tốt, bị thua lỗ! Về lý thuyết ít ra là như vậy.
Tuy nhiên, trên thực tế câu chuyện này lại không êm đềm tí nào. Vì một khi doanh nghiệp làm ăn có lãi, doanh nghiệp phải chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Ở đây xuất hiện một mối mâu thuẫn. Bản thân doanh nghiệp không muốn đóng thuế quá nhiều. Trong khi đó nhà nước thì lại muốn thu một cách đầy đủ (theo ý chí và những căn cứ mà cơ quan thuế căn cứ trên các quy định của pháp luật thuế). Kết quả là phát sinh “cuộc chiến” giữa trốn thuế và truy thu thuế. Nhưng liệu rằng có phải mọi doanh nghiệp báo cáo lỗ đều là những doanh nghiệp trốn thuế?
Hàng năm, cứ vào cuối năm, điệp khúc “doanh nghiệp FDI thua lỗ” lại cất lên và lâu dần, trở nên phổ biến. Hiện tượng lạ đến mức người ta phải đặt câu hỏi bởi thật khó lý giải khi trong một thời gian dài các doanh nghiệp FDI luôn báo lỗ, mặc dù hầu hết trong số đó là những “ông lớn” trong làng doanh nghiệp.
Với những gì mà báo chí đăng tải thì có vẻ như hành vi trốn thuế đang được thực hiện thông qua các thủ thuật “chuyển giá” một cách tinh vi. Câu chuyện trở nên gay gắt đến mức trong một trả lời phỏng vấn báo chí ngày 26.1, một cán bộ cấp cao của ngành thuế đưa ra quan điểm: “Anh mang vốn vào đây có 1 triệu USD nhưng sau vài năm anh lại khai lỗ đến 2 – 3 triệu USD. Lỗ mà vẫn hoạt động thì phải xem lại. Nếu lỗ thật thì chúng ta phải yêu cầu doanh nghiệp này hoặc là phải bỏ thêm vốn vào, hoặc không thêm vốn thì ta phải thu hồi giấy phép!”
Vấn đề căn bản trong câu chuyện này là phải xác định liệu có hành vi trốn thuế hay không?
Có hai cách để trả lời câu hỏi trên:
Một, pháp luật về doanh nghiệp và pháp luật thuế quy định doanh nghiệp phải có nghĩa vụ lập sổ sách kế toán ghi nhận các khoản thu chi và phải báo cáo thuế với cơ quan quản lý nhà nước về thuế.
Hai, pháp luật thừa nhận cho cơ quan thuế có quyền thanh kiểm tra về thuế đối với các doanh nghiệp.
|
Quyền được “lỗ” không phải là “đặc quyền” dành cho các doanh nghiệp nhỏ mà nó có thể xảy ra với bất kỳ doanh nghiệp nào, không kể đến quy mô của doanh nghiệp (...) Chỉ vì đây là một doanh nghiệp có vốn đầu tư của nước ngoài hay đây là một doanh nghiệp có quy mô lớn mà khẳng định doanh nghiệp trốn thuế là chưa thoả đáng. |
Nói một cách dễ hiểu, về nguyên tắc, nhà nước để cho các doanh nghiệp “tự nguyện” nói với nhà nước về các khoản thu chi của mình. Tất nhiên bản thân các doanh nghiệp phải thật thà theo nguyên tắc “nói có sách, mách có chứng”. Các khoản chi nào mà không có “chứng từ” sẽ bị bác không được chấp nhận. Tuy vậy, cũng có thể có khả năng trong rất nhiều doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam sẽ có những doanh nghiệp “không thật thà”. Do đó, rất hợp lý khi dành cho cơ quan thuế quyền được kiểm tra những điều mà doanh nghiệp đã “nói” trong báo cáo thuế.
Một khi phát hiện ra có điều gian dối, có thể kết luận doanh nghiệp trốn thuế và nhà nước có quyền xử lý theo quy định của pháp luật thuế.
Việc xác định một doanh nghiệp có trốn thuế hay không là nhiệm vụ của nhà nước. Quyền được “lỗ” không dành cho các doanh nghiệp nhỏ mà nó xảy ra với bất kỳ doanh nghiệp nào, không kể đến quy mô của doanh nghiệp. Tài chính của doanh nghiệp không chỉ có phần vốn tự có của chính doanh nghiệp mà có thể thông qua các kênh khác như vốn tín dụng. Hơn ai hết chính doanh nghiệp mới là người phải lo lắng và cân đối nguồn ngân sách mà mình cần để có thể hoạt động được. Một khi đến hạn mà doanh nghiệp không trả được các khoản nợ, pháp luật phá sản nói rằng doanh nghiệp này đang ở trong tình trạng phá sản. Do đó, chỉ vì đây là một doanh nghiệp có vốn đầu tư của nước ngoài hay đây là một doanh nghiệp có quy mô lớn mà khẳng định doanh nghiệp trốn thuế là chưa thoả đáng.
Đồng thời, theo nghị định số 98/2007/NĐ-CP và nghị định 13/2010/NĐ-CP thì có nhiều cách xử lý một doanh nghiệp trốn thuế. Nhưng không có quy định nào về việc yêu cầu doanh nghiệp này phải bỏ thêm vốn hoặc đóng cửa khi bị thua lỗ. Nói cách khác pháp luật thuế không thừa nhận các biện pháp nêu trên.
Trong tương quan với doanh nghiệp, nhà nước không chỉ và không nên chỉ là cơ quan quản lý và xử lý các vi phạm. Đó chỉ là một phần chức năng của nhà nước. Ở những nền kinh tế phát triển, nhà nước còn đóng vai trò đồng hành, vỗ về các doanh nghiệp trong quá trình hoạt động của mình (Nói như thế không có nghĩa là bỏ qua những sai trái, vi phạm pháp luật của doanh nghiệp).
Muốn khẳng định doanh nghiệp trốn thuế, cơ quan thuế phải chứng minh. Một khi báo cáo thuế của doanh nghiệp được làm đúng các quy định của pháp luật, các khoản thu chi đều có chứng từ đầy đủ thì không thể vì lý do quy mô của doanh nghiệp đó lớn mà không được báo cáo lỗ. Dù cho các dấu hiệu có rõ ràng và đáng ngờ như thế nào chăng nữa nhưng khi chưa chứng minh được hành vi trốn thuế thì không thể và cũng không nên đưa ra phát ngôn như cách nói của vị quan chức ngành thuế nói trên. Thêm nữa, trong quy định của luật Doanh nghiệp và pháp luật thuế không hề có quy định doanh nghiệp bị bắt buộc phải bỏ thêm vốn đầu tư khi hoạt động không hiệu quả. Càng không có quy định nếu không đầu tư thêm thì phải “đóng cửa”.
Phạm Hoài Nhân
SÀI GÒN TIẾP THỊ
