Dự thảo Luật đất đai 2026: Bổ sung các trường hợp thu hồi đất và thay đổi về giải phóng mặt bằng
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 2024 (Dự thảo ngày 22/04/2026) đã đề xuất nhiều sửa đổi quan trọng, trong đó có nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Nổi bật là việc bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian thông báo thu hồi đất và thời gian thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Bổ sung thêm các trường hợp thu hồi đất
Theo Khoản 14 Điều 1 Dự thảo sửa đổi, bổ sung Điều 79 Luật Đất đai năm 2024 đã bổ sung các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng như sau:
Thực hiện dự án trong khu thương mại tự do, dự án trong trung tâm tài chính quốc tế.
Trường hợp sử dụng đất để thực hiện dự án thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất đã hết thời hạn phải hoàn thành việc thỏa thuận hoặc hết thời gian gia hạn phải hoàn thành việc thỏa thuận mà đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích đất còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.
Tạo quỹ đất để thanh toán dự án theo Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (Hợp đồng BT), để cho thuê đất tiếp tục sản xuất, kinh doanh đối với trường hợp tổ chức đang sử dụng đất mà Nhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 78 và Điều 79.
Ngoài ra, tại Khoản 13 Điều 1 Dự thảo sửa đổi bổ sung Điều 78 Luật Đất đai 2024 quy định việc thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh đã bổ sung khoản 11 làm cơ sở cai nghiện ma túy do lực lượng vũ trang nhân dân quản lý.
Việc bổ sung các trường hợp thu hồi đất mới tại dự thảo không chỉ là sửa đổi về kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện sự thay đổi trong cách tiếp cận của chính sách đất đai. Qua đó giúp tháo gỡ những vướng mắc đang tồn tại trong thực tiễn đầu tư, góp phần tạo điều kiện thu hút đầu tư.
Bên cạnh đó, việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất. Bởi lẽ, thu hồi đất là biện pháp hành chính tác động trực tiếp đến quyền tài sản của người dân. Bên cạnh việc mở rộng phạm vi thu hồi đất cũng cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế bồi thường, hỗ trợ tái định cư để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi.
Rút ngắn thời gian gửi thông báo thu hồi đất
Ngoài việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất, dự thảo còn sửa đổi Điều 85 Luật Đất đai năm 2024 theo hướng rút ngắn đáng kể thời gian thông báo thu hồi đất.
Theo Khoản 18 Điều 1 Dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai năm 2024 như sau:
“1. Trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải gửi văn bản thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan (nếu có) biết chậm nhất là 60 ngày đối với đất nông nghiệp và 120 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Nội dung thông báo thu hồi đất bao gồm: lý do thu hồi đất; diện tích, vị trí khu đất thu hồi; tiến độ thu hồi đất; kế hoạch điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm; kế hoạch di dời người dân khỏi khu vực thu hồi đất; kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”.
So với quy định hiện hành tại khoản 1 Điều 85 Luật Đất đai năm 2024, quy định mới đã đẩy nhanh quá trình thu hồi đất. Cụ thể, đối với đất nông nghiệp, thời gian thông báo 90 ngày giảm xuống còn 60 ngày. Đối với đất phi nông nghiệp từ 180 ngày giảm xuống còn 120 ngày.
Rút ngắn thời gian thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Theo điểm c Khoản 22 Điều 1 Dự thảo sửa đổi, bổ sung điểm a Khoản 3 Điều 94 Luật Đất đai năm 2024 quy định về kinh phí và chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như sau:
“a) Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có hiệu lực thi hành, cơ quan, đơn vị, tổ chức thực hiện bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản”.
Như vậy, so với quy định tại điểm a Khoản 3 Điều 94 Luật Đất đai năm 2024 hiện hành, quy định mới đã rút ngắn thời gian thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư từ 30 ngày xuống còn 20 ngày.
Đây là thay đổi có ý nghĩa quan trọng đối với người có đất bị thu hồi. Trong nhiều trường hợp, người dân chỉ có thể ổn định cuộc sống, tìm nơi ở mới hoặc khôi phục hoạt động sản xuất sau khi nhận được tiền bồi thường. Việc rút ngắn thời gian chi trả sẽ giúp người dân sớm tiếp cận nguồn tài chính cần thiết để ổn định cuộc sống. Đồng thời, quy định mới cũng tạo áp lực tích cực đối với cơ quan thực hiện bồi thường và chủ đầu tư dự án trong việc chuẩn bị nguồn vốn và tổ chức thực hiện công tác bồi thường một cách hiệu quả hơn.
Bên cạnh việc rút ngắn thời gian chi trả, dự thảo vẫn duy trì cơ chế bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi trong trường hợp cơ quan thực hiện bồi thường chậm thanh toán.
Theo điểm c khoản 22 Điều 1 Dự thảo quy định:
“Trường hợp cơ quan, đơn vị, tổ chức thực hiện bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả.
Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có trách nhiệm phê duyệt phương án chi trả bồi thường chậm cho người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản. Kinh phí chi trả bồi thường chậm đối với trường hợp chủ đầu tư tự nguyện ứng trước tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do chủ đầu tư chi trả; các trường hợp chi trả bồi thường chậm khác được bố trí từ ngân sách của cấp phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”.
Quy định này tiếp tục khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của người dân trong quá trình thu hồi đất. Đây cũng là cơ chế thúc đẩy các cơ quan, tổ chức có liên quan thực hiện nghiêm túc trách nhiệm chi trả bồi thường theo đúng thời hạn luật định.
Từ đó, có thể thấy đây chỉ là những sửa đổi, bổ sung về việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Ngoài ra, còn có các nội dung khác được quy định cụ thể trong dự thảo, góp phần hoàn thiện chính sách đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.
ThS. LS. Huỳnh Thị Mỹ Hằng
