Khi ông Trần Bá Dương đi trồng chuối, nuôi bò!
Năm 2018, THACO cho HAGL vay 305 triệu đô la để tái cấu trúc nguồn vốn. Năm 2019, HAGL chuyển nhượng 44,869 hecta các dự án của HAGL tại Campuchia và cao nguyên Việt Nam cho THACO.
Một cuộc “đất vỡ hoang” đã bắt đầu từ đó…
Một vòng nông nghiệp tuần hoàn - tuần hoàn không chỉ là giải pháp kỹ thuật, nó là phép ứng xử giữa cái tam giác thiên - địa - nhân mà trong sự minh triết, con người ở đây đã biết nương tựa vào thiên nhiên, ân hưởng từ nó, cải tạo để cùng nhau sinh tồn và tăng trưởng.
ĐẤT
2 Khu liên hợp Snuol và Koun Mom thuộc 2 tỉnh Kratie và Ratanakiri - Vương quốc Campuchia thuộc THACO AGRI - Tập đoàn THACO có tổng diện tích gần 40,000ha, tổng chiều dài hơn 1,000km, hệ thống đường dây điện kéo dài 200km. Thử hình dung, khi chúng tôi ngồi xe bus đi tham quan các trang trại chuối, bò, thời gian di chuyển bình quân trên 1 tiếng đồng hồ - dĩ nhiên là xe ta bon bon trên đường!
Nhìn xa, đi càng lúc càng gần, vào trong vùng lõi, nó chẳng khác nào một vương quốc nông nghiệp.
Vấn đề là đất phẳng không có sẵn. Nó vốn là đất đồi, đất vùng biên viễn, cả Ratanakiri và Kratie đều là hai tỉnh nắng khát nhất ở Campuchia. THACO AGRI đã san phẳng để tái lập mặt bằng, tái sinh nguồn đất.
Chỉ tính riêng với 8,200ha ở Koun Mom, năm 2022, THACO đã phải dùng đến 300 tấn thuốc nổ. Trên những công trường tạo lập nông trường ấy, bình quân có hơn 100 máy đào, 100 xe ủi và 400 xe ben vận hành không nghỉ. Dĩ nhiên, là xe của Tập đoàn THACO Trường Hải ô tô.
Họ san bằng, họ đào sâu xuống những trảng đá, có nơi đến 7m. Họ trục hết đá và đất cằn lên. Họ đổ đất tốt xuống. Trên nền đã bằng phẳng ấy, xe rải phân, xe cày âm xuống và bắt đầu tạo luống.
Ở những địa hình bằng phẳng hơn, họ cào lớp đất màu cất sang một bên, lại trục đá, đất cằn để làm sạch, tạo dinh dưỡng trước khi trả lại lớp đất màu ban đầu lên lại mặt phẳng. Toàn bộ xà bần, lớp đem đắp đập ở các cống thủy lợi, lớp “tinh hoa” là những tảng đá lớn đem về khu văn phòng, nhà ở tạo cảnh, nhìn thoáng qua tôi lại ngỡ là những “mô đun” trong vườn tượng của bà Điềm Phùng Thị ở Huế.
Mỗi nông trường rộng từ 250 - 300ha, đường nội bộ rộng 12m (cộng với hệ thống kênh mương cũng bố trí theo ô bàn cờ) và hệ thống ròng rọc cơ khí chạy xuyên suốt từ cây chuối về tận xưởng. Ròng rọc chuyền cả chuối thải loại, thân chuối, lá chuối đến các máy xử lý chuyên biệt (bao gồm máy trộn và bột tinh của Mỹ) để tạo thức ăn cho bò; hoặc làm phân hay chạy thành sợi may túi xách organic!
Thú vị như cách tính toán của dân cơ khí, với diện tích 250 -300 ha cho mỗi ô, hàng triệu cây chuối được canh ke thẳng tắp thì bạn đứng ở đầu hàng vẫn nhìn thấy được điểm cuối cùng của nó. Chưa kể, nếu xảy ra nạn dịch, khoảng cách (12m) và diện tích trên như một vành đai cách ly sinh học có thể phân lập và cô lập được sự lây lan, bảo toàn cho cây và… người.
NƯỚC
Thủy lợi là yếu tố đầu tiên “nhảy số” trong tính toán của THACO AGRI. Và chỉ khi mục sở thị cả một mạng lưới biển hồ nhân tạo thì mới thấy “có sức người sỏi đá cũng thành cơm”.
Đào đất tạo hồ, kênh, mương. Đất ấy đem đắp thành hoặc mở rộng đường. Tận dụng mùa mưa để chứa, cất nước. Từ các hồ cái, đập lớn nhất, nước được bơm đẩy bằng dòng điện mặt trời (cũng do THACO thiết kế, lắp đặt) sau đó chia nước về các hồ nhỏ hơn, đi vào hệ thống tưới tự động. Vào mùa khô, ngay cả khi lượng nước bốc hơi chừng 30% thì với mạng lưới hồ, đập này vẫn đủ nước tưới.
Chỉ tính riêng đập tràn, hồ chứa thì dung tích mỗi nơi đã lên tới hàng chục triệu m3 nước, chính điều này khắc chế hoàn toàn sự bấp bênh, đỏng đảnh của thời tiết.
Và quan trọng, hệ thống nhà máy lọc nước với công nghệ xử lý tiên tiến nhất được bố trí dọc theo các đập, hồ. Chưa kể, dọc theo triền đập, hồ là hàng dừa và cánh đồng dược liệu. Dưới những hồ nước, kênh mương là cá sấu và các loại cá nước ngọt để tiêu thụ các phụ phẩm hữu cơ còn sót lại từ quá trình giết mổ hoặc chăn nuôi. Những khu này đã được tính sẵn cho du lịch sinh thái nay mai.
Cái hay và… giỏi của THACO AGRI là tạo một bộ cốt nền chung không chỉ trên bộ (tức là toàn bộ các cánh đồng chuối) mà cả trong mạng lưới đập tràn, hồ chứa. Hệ thống kênh ngầm sâu 7m đưa nước liên thông. Từ đó, chúng vận hành đồng nhất, tức khi bấm nút điều khiển, dòng chảy ở các đập, hồ sẽ tự động luân lưu. Điều này lý giải vì sao “chủ công” Trần Bá Dương mang tiếng “đốt tiền” để tạo lập mặt phẳng là vậy.
Đi trên những con đường thênh thang nắng gió, ít ai nghĩ nó là đường nội bộ trong khu liên hợp. Những hàng cây giá tỵ trồng dọc hai bên đường, lời hứa mai mốt trở lại sẽ rợp bóng cây xanh. Lại thêm một cây trồng bên trong nữa trước khi vào vùng trồng chuối. Nhìn xuống, dưới những luống đất, nước lèn đi các ngả để dẫn vào cây trồng. Bên trên là hàng ròng rọc. Ở những nơi có luồng gió lớn (tùy tháng) thì có một vòng lưới bao bọc để không bị gió ảnh hưởng đến sức sinh trưởng.
Cứ thế, đất và nước được luân chuyển mà gìn giữ, tăng trưởng sự sống cho nhau. Nương tựa nhau.
NGƯỜI
Khi tôi vào phân xưởng chế biến tươi, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt là một dây chuyền người tính từ điểm cuối của ròng rọc đưa buồng chuối về tới xưởng, rửa sạch bước đầu tiên sau đó được đưa vào bể nước lạnh để tiếp tục … rửa chuối, thực chất là làm sạch nấm hữu cơ trước khi chuyển tiếp vào kho lạnh. Quy trình này đảm bảo trong vòng 60 phút, coi như là thời gian vàng để trái chuối được giữ trong trạng thái tươi ngon nhất.
Ở từng khâu đều cho thấy tính cơ giới cao nhất. Cả phân xưởng không một tiếng người, chỉ tiếng máy chạy và tiếng nước chảy. Chỉ có công suất này mới đáp ứng cho ra 12 container chuối mỗi ngày (năm 2026) mà tập đoàn hàng đầu thế giới của Mỹ Fresh Del Monte vừa ký tiếp với THACO AGRI - như một sự bảo chứng uy tín nhất. Trong đó chủ yếu xuất đi thị trường Nhật, Mỹ, Trung Quốc.
Cảm giác không khác mấy khi đứng ở nhà máy cơ khí sản xuất, lắp ráp ô tô tại Chu Lai năm nào. Chủ nhà tự giới thiệu đây là những công nhân nông nghiệp. Họ tính toán chặt chẽ và khoa học. Họ tiến hành, thực thi các kỹ thuật một cách đồng bộ và có kỷ luật. Nhưng, cái khiến tôi giật mình là họ hầu như không xâm phạm và phí phạm bất cứ gì từ đất, từ trời (là cho nước xuống). Lấy cái gì ở đâu sẽ tìm cách trả lại ở đó thứ tốt nhất để bảo dưỡng, để cùng nhau tăng trưởng - không chỉ bằng con số mà bằng chất lượng của sự sống và tiếp nối.
Chỉ mỗi động tác cào lớp đất màu giữ lại, sau khi cải tạo lòng đất thì trả về nguyên trạng hay trồng xen các lớp cây để tăng chất cho đất là đã một sự “biết điều” của con người. Kể cả việc vào mùa bị rệp sáp tấn công, thay vì dùng thuốc xịt (sẽ khiến ảnh hưởng lên toàn thân và không khí xung quanh) họ sẽ lấy dải khăn mỏng, nhỏ, tẩm thuốc rồi quấn lên một đoạn giữa của thân cây, khiến kiến không thể mang loài rệp ấy bén mảng. Cây và trái được bảo toàn. Trí khôn dân gian của cha ông là ở đó chứ đâu!
Hay việc thuê đất không chỉ để làm nông nghiệp mà còn phục vụ cho lâm nghiệp - là ông Trần Bá Dương nói rõ, để trồng rừng - như ở Ia Puch (Gia Lai).
Có vào đến những trang trại bò mới thấy và hiểu biết ra: bò mẹ cũng mang thai 9 tháng 10 ngày, từ tháng thứ 8 trở đi là đã cho bò mẹ đi bộ nhiều hơn mỗi chiều. Các chuồng bò mẹ mang thai càng lớn thì được bố trí càng gần chuồng… sinh sản để khi có dấu hiệu chuyển dạ là các bác sĩ có mặt can thiệp, hỗ trợ kịp thời.
Bò con nào sẽ bú đúng bò mẹ nấy, chỉ cần nhận ra không phải con mình, bò mẹ sẽ từ chối ngay, có khi giận dữ đạp luôn con nhà người ta. Bò thường thì cứ mỗi ngày lại được thả ra đồng ăn cỏ (được quy hoạch, trồng hữu cơ), chúng tự tuân thủ giờ giấc và xếp hàng để về lại chuồng, không cần ai nhắc nhở hay hướng dẫn.
Nhìn cách người ta quy theo ngày tháng sinh nở, số chuồng rồi đặt “khai sinh” cho từng con bò ở đây, rồi nước sạch (chuẩn của nước sạch đô thị) được bố trí ở mỗi góc chuồng, có ai đó trong đoàn đi tham quan hài hước nói, ở đây bò còn sướng hơn người!
…
Fresh Del Monte chọn đối tác THACO AGRI không phải dựa trên diện tích đất trồng mà là cung cách quản trị, là từ quan điểm đến phương pháp làm kinh tế nông nghiệp tuần hoàn một cách chuẩn mực.
Chỉ thử hình dung bên cạnh trồng chuối, nuôi bò thì THACO AGRI còn chọn trồng dứa, sầu riêng, xoài, bưởi. Bã dứa là thức ăn ngon cho bò. Bò cho một lượng phân hữu cơ để trồng sầu riêng. Sầu riêng sau khi lấy múi xuất khẩu thì vỏ lại là món khoái khẩu của bò. Như cách THACO đào đất, tạo hồ, đắp đường, dẫn nước, trồng cây, gây rừng… Tuần hoàn không chỉ là giải pháp kỹ thuật, nó còn là phép ứng xử giữa cái tam giác thiên - địa - nhân mà trong sự minh triết, con người ở đây đã biết nương tựa vào thiên nhiên, ân hưởng từ nó, cải tạo để cùng nhau sinh tồn và tăng trưởng.
Đứng trước cõi mênh mông nông nghiệp ở xứ người, bất giác không thể không chạnh lòng mà ước gì đây là miền sông Hồng hay miền Trung, miền Tây Nam Bộ. Nhưng khi nghe một câu bộc bạch rằng “mình chỉ muốn làm một cái gì đó để xứng đáng là Việt Nam cạnh tranh sòng phẳng với các nước, làm vì cái thế của nước mình, dân mình” thì có lẽ, ở đâu miễn dán nhãn lên đấy bằng “made in Vietnam”, là mấy ký tự THACO kia thuần Việt quá rồi còn gì. Là còn chưa nói đến người Việt xa quê sang Koun Mom, Snoul, hàng ngàn người dân bản địa vào khu liên hợp, cả người Việt ở Biển Hồ cũng về đấy. Mỗi chi tiết mỗi bản hợp đồng lao động được ký là được bảo hiểm trọn đời là đủ nói lên tất cả.
Lòng cảm kích khi nghĩ hậu thế của Ôn Như Lương Văn Can đã thực hiện lời cụ dạy: “Ở trong trường thương chiến, văn minh càng tiến bộ, buôn bán càng thịnh đạt. Việc buôn bán thịnh suy có quan hệ đến quốc dân thịnh - suy như thế, ta há nên coi thường xem khinh sao được”.
Ngược lại, ta lấy làm trọng hơn bao giờ hết cái nguyện vọng, sở đắc của một người giàu biết cách làm giàu bằng con đường quốc dân - nông nghiệp; lại khiêm cung để làm giàu thêm cho đất cho nước cho người, không chỉ cho mình. Là lẽ phải cho muôn đời vậy.
Lê Huyền Ái Mỹ
