Lời giải cho bài toán dữ liệu xanh với đề xuất "hộ chiếu xác thực"
Thị trường dữ liệu xanh toàn cầu đang định hình quy mô khoảng 50 tỷ USD, nhưng Việt Nam vẫn chưa thực sự có dấu ấn trong thị trường này. Không phải do thiếu vắng các dự án, mà là hạ tầng dữ liệu được tính toán chuẩn xác, minh bạch và đủ độ tín nhiệm quốc tế.
Tại phiên thuyết trình trong Rising Star Arena thuộc khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 (AEF 2026), bà Nguyễn Phạm Kim Ngân (Sophie) - nhà sáng lập doanh nghiệp xã hội Nepa Social Enterprises - đã có những chia sẻ về bức tranh chuyển đổi xanh của doanh nghiệp Việt hiện tại. Câu hỏi gây trăn trở nhất là làm sao để các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) không bị ngợp trước các rào cản tiêu chuẩn quốc tế.
Mở đầu, bà Ngân làm một cuộc khảo sát nhỏ với khán giả về từ khóa quan trọng nhất trong làn sóng chuyển đổi xanh. Nhiều câu trả lời được đưa ra là ESG, Sustainable (phát triển bền vững), tín chỉ carbon… Nhưng dù tiếp cận ở góc độ nào, mẫu số chung cho tất cả nằm ở 2 chữ “Dữ liệu”.
Bà Nguyễn Phạm Kim Ngân - nhà sáng lập Nepa Social Enterprises
|
Green Impact Lab - một đầu vào, đa báo cáo
Theo bà Kim Ngân, chuyển đổi xanh dù là con đường nhiều thách thức, nhưng là lựa chọn duy nhất để thích ứng trong bối cảnh các chỉ số môi trường đang ở mức cảnh báo. Tuy nhiên, để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế là một chặng đường dài.
Lấy ví dụ từ ngành cà phê - lĩnh vực mà Việt Nam chiếm khoảng 8.4% sản lượng với sự tham gia của hơn 600,000 hộ gia đình và các SME, áp lực minh bạch chuỗi cung ứng đang hiện hữu, với các quy định như EUDR (Quy định chống phá rừng của EU) vốn có lộ trình áp dụng đối với các doanh nghiệp vừa và lớn từ mốc ngày 31/12/2024 (đã gia hạn tới cuối 2026), và bắt đầu từ giữa năm 2027 với SME.
Không chỉ rào cản thương mại quốc tế, áp lực từ chính sách nội địa cũng xuất hiện. Bên cạnh báo cáo ESG tự nguyện, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với yêu cầu bắt buộc về báo cáo kiểm kê khí nhà kính và phát thải.
"Thị trường carbon Việt Nam hiện chưa thực sự định hình rõ trên bản đồ thế giới do thiếu dữ liệu được tính toán chuẩn xác. Để bước ra sân chơi toàn cầu, dữ liệu bắt buộc phải hội tụ 3 yếu tố: được xác thực, minh bạch, và có tín nhiệm", theo đại diện từ Nepa Social Enterprises .
Để tháo gỡ gánh nặng chi phí và nhân sự cho doanh nghiệp khi phải làm cùng lúc nhiều loại báo cáo cho các định chế khác nhau, bà Ngân đưa ra mô hình thí điểm dữ liệu (Data Pilot) của Green Impact Lab, với giải pháp "Hộ chiếu xác thực" tích hợp 160 chỉ số.
Cơ chế của hệ thống này được thiết kế theo hướng tối giản thao tác. Doanh nghiệp chỉ cần nhập các dữ liệu đầu vào đã được xác thực (lượng điện, nước tiêu thụ...). Từ nguồn dữ liệu gốc này, các thuật toán tổng hợp sẽ tự động xử lý và trích xuất ra nhiều chuẩn báo cáo khác nhau, từ tiêu chuẩn EUDR, cho đến kiểm kê khí nhà kính, giúp tối ưu thời gian và chi phí vận hành.
Triết lý mô hình “cái cây” cho các khu công nghiệp
Câu chuyện dữ liệu càng trở nên cấp thiết hơn khi đặt vào bài toán quy mô lớn. Tại phần hỏi đáp, ông Hải Đăng – Giám đốc Sáng tạo & Công nghệ của Saigontel (HOSE: SGT) đặt vấn đề: Với một đơn vị đang quản lý 50 khu công nghiệp trên cả nước, doanh nghiệp cần một hạ tầng xanh như thế nào để kiểm soát phát thải và đáp ứng tiêu chuẩn ESG khắt khe từ các nhà đầu tư ngoại?
Trả lời câu hỏi này, bà Kim Ngân chỉ ra một thực tế từ quá trình làm việc với khối ngoại: hạ tầng cơ sở của Việt Nam phát triển rất nhanh, nhưng mức độ kết nối giữa bên trong lại còn hạn chế.
Để giải quyết bài toán đồng bộ, bà Ngân đưa ra phép ẩn dụ về hình ảnh cái cây - thứ được xem là "công nghệ tiên tiến nhất do thiên nhiên tạo ra". Một cái cây không chỉ tự hấp thụ CO2 và giải phóng oxy, mà bộ rễ đan xen sâu dưới lòng đất để giữ đất, bổ sung dưỡng chất, tạo ra một hệ tuần hoàn.
"Mô hình khu công nghiệp không thể đứng độc lập, mà phải vận hành như một khu rừng. Đó là một hệ sinh thái tuần hoàn, liên kết chặt chẽ giữa dữ liệu, chính sách, hạ tầng vật lý và dịch vụ hỗ trợ", bà Ngân chia sẻ. Bà cũng nhấn mạnh, các nhà phát triển hạ tầng thay dổi tư duy từ thụ động sang "lãnh đạo" chủ động, xem chi phí cho ESG và dữ liệu xanh là khoản đầu tư dài hạn cho câu chuyện quản trị.
Chia sẻ thêm ở sự kiện, TS. Dương Văn Thịnh, cố vấn GLC, Chủ tịch AIDC Việt Nam cho biết quy mô thị trường dữ liệu xanh toàn cầu đạt khoảng 50 tỷ USD, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 250 dự án và doanh nghiệp tư nhân nổi bật tham gia vào lĩnh vực tạo tác động. Mục tiêu được đội ngũ đặt ra trong 5 năm tới là kết nối nguồn lực từ các trung tâm tài chính lớn như New York, Singapore để xây dựng thành công Hạ tầng Dữ liệu xanh (Green Data Infrastructure) cho Việt Nam.
Châu An
