Ngành điện 2025: Chuyển mình từ chính sách
Nếu như năm 2024, ngành điện lực đã có nhiều sự thay đổi về chính sách, thì năm 2025 là thời điểm các chính sách ấy đi vào thực tiễn. Từ Luật Điện lực (sửa đổi) chính thức có hiệu lực, áp dụng biểu giá điện 5 bậc, cho tới “nền kinh tế trạm sạc” như những viên gạch đầu tiên, hãy cùng điểm lại những chính sách, quy định ngành điện nổi bật nhất năm qua.
Luật điện lực (sửa đổi) chính thức có hiệu lực
Chiều 30/11/2024, Luật Điện lực (sửa đổi) được thông qua, và đến ngày 01/02/2025 đã chính thức có hiệu lực.
Luật bao gồm 9 chương với 81 điều, quy định về quy hoạch phát triển điện lực và đầu tư xây dựng dự án điện lực; phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới; giấy phép hoạt động điện lực; thị trường điện cạnh tranh, giá điện, hoạt động mua bán điện; trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân hoạt động điện lực và sử dụng điện; vận hành, điều độ hệ thống điện quốc gia, điều hành giao dịch thị trường điện lực; bảo vệ công trình điện lực và an toàn trong lĩnh vực điện; quản lý Nhà nước về điện lực.
Trong đó, những thay đổi mạnh mẽ nhất liên quan đến việc Nhà nước giao quyền quyết định chủ trương đầu tư các dự án điện vừa và nhỏ cho các địa phương, thay vì phải trình lên Bộ Công thương hoặc Thủ tướng phê duyệt bổ sung quy hoạch kéo dài 2-3 năm. Điều này tạo ra tính linh hoạt, cho phép rút ngắn thời gian đáng kể ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Kế đến là việc xóa bỏ bù chéo giá điện - tức hiện tượng giá điện sản xuất bù cho giá điện sinh hoạt, và bù chéo giữa các vùng miền. Giá điện được thực hiện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, trong đó các chi phí đầu vào (nhiên liệu, tỷ giá, nhân công...) biến động sẽ được cập nhật nhanh hơn vào giá bán lẻ.
Thứ 3, các điểm nghẽn được tháo gỡ cho điện gió ngoài khơi. Luật mới giao Chính phủ quy định chi tiết về việc khảo sát, giao khu vực biển và lựa chọn nhà đầu tư điện gió ngoài khơi. Trước đây, điều này là một khỏang trống pháp lý do vướng mắc giữa Luật Đất đai và Luật biển.
Thứ 4, Luật có quy định rõ ràng hơn về thị trường điện cạnh tranh, cho phép đa dạng hóa hợp đồng mua điện (PPA), cho phép khách hàng sử dụng điện lớn được mua điện trực tiếp từ đơn vị phát điện tư nhân thông qua cơ chế DPPA hoặc qua thị trường giao ngay, thay vì chỉ từ EVN.
Chỉ 1 lần tăng giá điện, rút ngắn biểu giá điện bậc thang
Dù đã được quyền tự quyết điều chỉnh giá điện 3 tháng/lần, năm qua EVN chỉ 1 lần thực hiện tăng giá điện vào 10/05/2025. Theo đó, giá điện bán lẻ bình quân được điều chỉnh tăng 4.6%, lên hơn 2,204 đồng/kWh (chưa bao gồm VAT).
Đáng chú ý, theo Quyết định 14/2025 được Chính phủ ban hành, có hiệu lực từ 29/05, biểu giá điện sinh hoạt được rút ngắn từ 6 còn 5 bậc và đã có cơ chế áp dụng.
Tuy nhiên, biểu giá 5 bậc này sẽ chỉ được áp dụng kể từ lần điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân gần nhất sau ngày Quyết định này có hiệu lực. Do hiện tại vẫn chưa có thêm đợt điều chỉnh giá điện nào từ EVN, biểu giá điện 6 bậc vẫn đang được áp dụng.
Quy định mới về bán điện tái tạo dư thừa lên lưới
Nghị định 58 hướng dẫn Luật Điện lực (sửa đổi) có hiệu lực ngày 03/03/2025, được Chính phủ quy định hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất - tiêu thụ không dùng hết được bán lên hệ thống điện quốc gia, tối đa 20% công suất lắp đặt thực tế. Quy định này tương tự với Nghị định 135 áp dụng từ tháng 10/2024.
Ngoài điện mặt trời mái nhà, các nguồn điện tái tạo tự sản xuất, tự tiêu thụ khác (gió, mặt trời, điện sinh khối...) được bán sản lượng điện dư, nhưng tối đa 10%. Như vậy, đối tượng bán điện dư thừa vào hệ thống được mở rộng so với các quy định hiện nay.
Mức giá mua lại bằng giá điện năng thị trường bình quân năm trước liền kề, do đơn vị vận hành hệ thống điện công bố.
Ban hành khung giá phát điện gió, điện mặt trời
Quyết định 988/QĐ-BCT ngày 10/04/2025 của Bộ Công thương đã phê duyệt khung giá phát điện áp dụng cho loại hình nhà máy điện mặt trời trong năm 2025. Điểm mới của khung giá lần này là có tính đến nhà máy có hệ thống pin tích trữ và được phân chia theo 3 miền.
Đến ngày 30/05/2025, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 1508/QĐ-BCT, phê duyệt khung giá phát điện năm 2025 dành cho các dự án điện gió (trên bờ và gần bờ), áp dụng đối với các dự án chuẩn bị ký hợp đồng mua bán điện (PPA). Trong đó, đối với điện gió đất liền, khung giá dao động từ 1,807 - 1,959.4 đồng/kWh tùy khu vực; điện gió gần bờ có mức giá tối đa 1,987.4 đồng/kWh.
Các mức giá này đều thấp hơn khung giá có hỗ trợ cơ chế FIT giai đoạn trước kia. Dù vậy, việc thông qua khung giá cũng là sự tháo gỡ về mặt chính sách, hỗ trợ cho hàng loạt dự án điện gió chưa thể ký PPA do không kịp hoàn thiện trước thời hạn cơ chế giá FIT.
Phê duyệt Quy hoạch điện 8 điều chỉnh - chương mới cho điện tái tạo
Ngày 15/04, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn ký quyết định phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quy hoạch điện 8 - QHĐ8). Đến tháng 6/2025, Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch thực hiện.
Quyết định này được đánh giá là mở ra một chương mới cho ngành năng lượng tái tạo. Theo VNDIRECT, QHĐ8 điều chỉnh đặt ra mục tiêu công suất tăng mạnh để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP. Theo đó, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu dự kiến đạt 650- 624 tỷ kWh đến năm 2030, cao hơn so với năm 2024 từ 82% - 102%.
Mục tiêu tăng trưởng sản lượng điện nhằm đảm bảo nguồn cung phục vụ cho mức tăng trưởng GDP bình quân 10% trong giai đoạn 2026-2030. Để đạt được mục tiêu này, mục tiêu tổng công suất điện đến năm 2030 dự kiến đạt 183-236 GW, tăng 122% - 187% so với 2024, và tăng 16% - 49% so với QHĐ8 trước đó. Ngoài ra, hệ thống lưới điện cũng sẽ được chú trọng đầu tư để đảm bảo năng lực truyền tải điện, như xây dựng mới gần 13 ngàn km đường dây truyền tải, và cải tạo hơn 1.4 ngàn km đường dây 500kV.
Về cơ cấu nguồn điện, điện than vẫn là nguồn bị hạn chế. Do đó, điện khí (bao gồm LNG) dự kiến sẽ đóng vai trò quan trọng là nguồn điện nền cho toàn hệ thống. Ngoài ra, Chính phủ cũng bổ sung điện hạt nhân vào kế hoạch với mục tiêu vận hành 4-6.4 GW trong 2030-2035, và chuyển thời điểm vận hành điện gió ngoài khơi sang 2030-35 với mục tiêu 6-17 GW.
Công suất thủy điện, điện than và điện khí dự kiến vẫn giữ nguyên mục tiêu. Trong khi đó, năng lượng tái tạo được ưu tiên khi mục tiêu đến năm 2030 được nâng thêm 50% - 130% so với QHĐ8 trước đó, và cao hơn 3.4 - 5.2 lần so với công suất năm 2024. Công suất điện mặt trời được điều chỉnh tăng mạnh nhất, tăng 2.3-3.6 lần so với QHĐ8 trước đó, trong khi công suất gió cũng được điều chỉnh tăng 1.2-1.7 lần.
Quy định giá điện cho trạm sạc xe điện
Thông tư 60/2025/TT-BCT ban hành ngày 02/12/2025 đã bổ sung quy định riêng đối với giá bán lẻ điện phục vụ sạc xe điện. Theo đó, các trạm, trụ sạc, tủ đổi pin xe điện phục vụ kinh doanh phải lắp công tơ riêng và áp dụng giá theo mục đích sạc.
Chính sách này tạo tiền đề minh bạch doanh thu cho các doanh nghiệp phát triển hạ tầng trạm sạc, cũng như đặt viên gạch mở đầu để phát triển “nền kinh tế trạm sạc” giai đoạn sau này.
Hải Âu
