Người Mỹ chỉ giàu hơn người Trung Quốc 4 lần?
Theo tính toán, nền kinh tế Trung Quốc năm 2010, điều chỉnh theo sức mua, có giá trị khoảng 14,8 nghìn tỷ USD, cao hơn cả Mỹ. Trên cơ sở này, một người Mỹ trung bình chỉ giàu hơn người Trung Quốc bốn lần, chứ không phải 11 lần như hầu hết các thống kê hiện nay.
Hai siêu cường kinh tế thế giới sẽ gặp gỡ vào đầu tháng Năm này trong bối cảnh vòng ba cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế giữa hai nước. Bên cạnh các chi tiết cụ thể, vấn đề thực tế mà Mỹ và thế giới đang quan tâm là vị thế kinh tế ngày một vững mạnh của Trung Quốc.
Thông điệp liên bang của Tổng thống Mỹ Obama, sau chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào hồi tháng Giêng, cho thấy mức độ lo lắng nơi các nhà hoạch định chính sách Mỹ về Trung Quốc, như một đối thủ và có thể là mối đe dọa tiềm tàng, với sức mạnh kinh tế, quân sự và chính trị, cùng các khoản tín dụng khổng lồ cho Mỹ, không ngừng gia tăng.
Nhưng nhìn vào phản ứng đối với thông điệp của tổng thống, mối đe dọa đó có vẻ không được xem là sắp thành hiện thực. Những lời lẽ tương tự cũng cũng từng được sử dụng khi nói về sự trỗi dậy của Nga cách đây 40 năm và của Nhật Bản cách đây 20 năm, và rồi các mối đe dọa này hóa ra chỉ là những cảnh báo... nhầm đối với Mỹ.
Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu mối đe dọa trên thực tế còn trở nên lớn hơn những gì các nhà hoạch định chính sách nhận định?
Người Mỹ chỉ giàu hơn người Trung Quốc 4 lần?
Xin lấy ví dụ, theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), tổng sản phẩm quốc nội của Mỹ năm 2010 là 14,7 nghìn tỷ USD, hơn gấp đôi con số 5,8 nghìn tỷ của Trung Quốc. Điều đó cũng có nghĩa dân Mỹ trung bình giàu gấp 11 lần dân Trung Quốc. Goldman Sachs dự báo kinh tế Trung Quốc khó có thể vượt Mỹ trước năm 2025. Người Mỹ còn tự hào với sức mạnh không đâu sánh bằng về xã hội mở, văn hóa doanh nghiệp và các trường đại học cùng viện nghiên cứu đẳng cấp thế giới của mình.
Nhưng có phải họ đã quá quá lạc quan? Các con số cơ bản củng cố niềm tin đó chứa đựng ít nhiều những sai lệch bởi chúng dựa trên việc quy đổi giá trị hàng hóa và dịch vụ trên thế giới về đồng USD tại các mức tỷ giá trên thị trường.
Từ lâu người ta đã thấy việc sử dụng tỷ giá hối đóa để đánh giá hàng hóa và dịch vụ gây ra những sai lệch về chi phí mức sống thực tại các nước khác nhau. Một số hàng hóa và dịch vụ không được trao đổi, giao dịch qua biên giới (chăm sóc y tế, dịch vụ bán lẻ, xây dựng...) rẻ hơn tại các quốc gia nghèo bởi lao động ở đây rất dồi dào.
Việc lấy tỷ giá hối đoái trên thị trường để so sánh mức sống giữa các nước làm giảm các mức lợi ích mà người dân tại các nước nghèo được hưởng khi tiếp cận với những hàng hóa và dịch vụ này. Ước tính theo ngang giá sức mua cần phải đưa vào cả các khác biệt chi phí này. Đây là cách tính và đối chiếu khác, và theo một số mục đích có thể hiệu quả hơn, về điều kiện sống và sản lượng kinh tế giữa các quốc gia.
Tính toán của tôi (nhà kinh tế học Arvind Subramanian - người dịch) cho thấy nền kinh tế Trung Quốc năm 2010, đã điều chỉnh theo sức mua, đã có giá trị khoảng 14,8 nghìn tỷ USD, cao hơn cả của Mỹ. Và, trên cơ sở này, một người Mỹ trung bình chỉ giàu hơn người Trung Quốc bình thường bốn lần, chứ không phải 11 lần như hầu hết các thống kê hiện nay.
Các cách tiếp cận khác đối với việc đánh giá sản lượng và nguồn lực kinh tế không phải chỉ mang ý nghĩa lý thuyết. Chúng có tầm quan trọng trong thế giới thực, đặc biệt trong cán cân quyền lực cũng như ưu thế kinh tế. Các con số thông thường thấy chứng tỏ Mỹ có khả năng huy động nguồn lực quân sự thực trong trường hợp xảy ra xung đột lớn gấp ba lần Trung Quốc. Nhưng nếu dựa trên ngang giá sức mua, các ước tính thông thường thường đó đã phóng đại khá nhiều năng lực của Mỹ. Nếu xét mức độ các dịch vụ quân sự và các hàng hóa và dịch vụ sản xuất trong nước khác cấu thành nguồn lực quân sự, ngang giá sức mua cần phải áp dụng ở đây.
Lợi thế kinh tế Trung Quốc đang giành được sẽ chỉ mở rộng về sau này, bởi trong tương lai gần, tăng trưởng GDP của Trung Quốc sẽ lớn và ổn định hơn nhiều của Mỹ. Năm 2030, dự tính nền kinh tế Trung Quốc sẽ lớn gấp đôi của Mỹ (tính theo đồng USD ngang giá sức mua).
Hơn thế nữa, khả năng dẫn đầu của Trung Quốc sẽ không thể chỉ gói gọn trong các thống kê GDP. Trung Quốc hiện đã là nhà xuất khẩu hàng hóa lớn nhất thế giới. Tới năm 2030, kim ngạch thương mại của Trung Quốc sẽ lớn gấp đôi Mỹ. Và dĩ nhiên, Trung Quốc cũng là chủ nợ ròng của Mỹ.
Sự kết hợp giữa quy mô kinh tế, vị thế thương mại và tín dụng sẽ tạo cho Trung Quốc một lợi thế kinh tế mà Mỹ từng được hưởng trong khoảng 5-6 thập niên sau thế chiến thứ hai và Anh từng nắm giữ lúc đỉnh cao của thời kỳ đế quốc cuối thế kỷ 19.
Điều này sẽ có ảnh hưởng theo hai hướng quan trọng. Khả năng tác động đến Trung Quốc của Mỹ sẽ bị xói mòn nghiêm trọng, mà biểu hiện rõ nhất là việc Trung Quốc không sẵn sàng thay đổi chính sách tỷ giá hối đoái dù Mỹ không ngừng hối thúc. Và việc hệ thống thương mại và tài chính mở mà Mỹ cổ xúy sau chiến tranh thế giới thứ hai có được củng cố hay bị cản trở sẽ phụ thuộc phần lớn vào Trung Quốc.
Những con số mới, những thực tế quan trọng mà chúng đại diện và tương lai chúng báo trước sẽ là hồi chuông cảnh tỉnh đối với Mỹ, rằng nước này cần phải đưa tình hình tài chính trở lại trật tự và mau chóng tìm ra những nguồn động lực kinh tế mới nếu không muốn nhường lại ưu thế vượt trội của mình cho một Trung Quốc đã và đang trỗi dậy mạnh mẽ.
Arvind Subramanian là thành viên cấp cao Viện Peterson và tác giả cuốn sách sắp ra mắt về sự thống trị kinh tế của Trung Quốc.
Đình Ngân (Theo Washington Post)
Diễn đàn kinh tế Việt Nam
