Tập đoàn quốc doanh: Gian nan tìm vốn ngoại

Tập đoàn quốc doanh: Gian nan tìm vốn ngoại

Ba đại gia trong lĩnh vực năng lượng vừa tái khẳng định quyết tâm phát hành trái phiếu quốc tế trong năm 2011 sau khi kế hoạch được lập cho năm 2010 không thực hiện được.

Tại cuộc gặp mặt báo giới mới đây, ông Đinh La Thăng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) đã cho hay, kế hoạch phát hành trái phiếu quốc tế trị giá 1 tỷ USD của PVN được lùi lại sang năm 2011, thay vì năm 2010 như đã định. Nguyên do được PVN nêu ra là “thời điểm phát hành trái phiếu 1 tỷ USD không thuận lợi, có những doanh nghiệp, tập đoàn khác trong thời điểm đó tiến hành phát hành trái phiếu nhưng cũng không thành công. Vì vậy, PVN đã xin phép Chính phủ cho dừng phát hành trái phiếu quốc tế năm 2010 để tìm một thời điểm thuận lợi khác”.

Gánh nặng lớn cho năm 2011

Kế hoạch phát hành 1 tỷ USD trái phiếu ra thị trường quốc tế đã được PVN dự kiến từ năm 2009, nhưng gần 2 năm trôi qua, kế hoạch này vẫn chưa được thực hiện. Tuy nhiên trong năm 2010, PVN cũng đã nhận được một khoản tiền nhất định cho Nhà máy lọc dầu Dung Quất trong số 1 tỷ USD trái phiếu quốc tế do Chính phủ phát hành đầu năm 2010.

Còn năm 2011 này, PVN có kế hoạch đầu tư khoảng 5-6 tỷ USD cho các dự án của mình và mục tiêu hướng tới là không vay ưu đãi cho các dự án kinh doanh thương mại thuần túy. Cũng phải lùi kế hoạch phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế còn có Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Một quan chức của EVN cho hay, để tập trung vốn cho các dự án điện, trong năm 2011, EVN có kế hoạch phát hành 5.000 tỷ đồng trái phiếu trong nước và 1 tỷ USD trái phiếu quốc tế. Năm ngoái, EVN cũng lên kế hoạch phát hành trái phiếu quốc tế 1 tỷ USD để lo vốn cho các dự án điện, vốn rất khan nguồn, bởi giá bán điện được cho là thấp, không hấp dẫn các nhà đầu tư.

Tuy nhiên, bên cạnh việc phải được sự đồng ý của Bộ Tài chính trong việc phát hành trái phiếu, một quan chức của EVN cũng cho hay, phát hành trái phiếu quốc tế trong thời điểm này sẽ gặp nhiều khó khăn.

Bị hạ mức tín nhiệm…

Có lẽ khó khăn chính cho các doanh nghiệp nói trên trong việc phát hành trái phiếu quốc tế chính là việc một số tổ chức tín dụng quốc tế cuối năm 2010 đã hạ bậc tín nhiệm của doanh nghiệp Việt Nam. Cụ thể, đầu tháng 12/2010, Standard & Poor’s - một trong những công ty định mức tín nhiệm có uy tín trên thị trường quốc tế - đã ra thông báo hạ điểm xếp hạng tín dụng dài hạn đối với Vinacomin từ BB xuống BB-.

Vinacomin trong năm 2010 cũng được biết tới với kế hoạch phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, rút cuộc doanh nghiệp này phải đình hoãn việc phát hành công trái huy động 500 triệu USD, với thời hạn 10 năm và lãi suất lên tới 7,25%.

Việc bị hạ định mức tín nhiệm xuống BB- kéo theo việc lãi suất của khoản vay bị đội lên rất lớn đã gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc cân đối tài chính để trả nợ.

Standard & Poor’s, trong thông báo của mình đã giải thích, việc đánh tụt hạng của Vinacomin phản ánh quan điểm của hãng định mức tín nhiệm này. Theo đó, trong trường hợp xảy ra những khó khăn về tài chính, khả năng Chính phủ Việt Nam hỗ trợ đột xuất đặc biệt cho doanh nghiệp là thấp. Trước đó, Standard & Poor’s đã đánh giá khả năng Chính phủ Việt Nam giúp đỡ tài chính cho các doanh nghiệp nhà nước là rất cao. Song những diễn biến trong việc xử lý khoản nợ khổng lồ của Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy (Vinashin) đã làm cho nhà thẩm định này thay đổi lập trường.

Dĩ nhiên hậu quả kéo theo là việc các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đình hoãn hoặc hủy bỏ các kế hoạch phát hành trái phiếu như đã định.

… và hệ lụy khó lường

Chuyên gia tài chính của một trong số các tập đoàn trên thừa nhận, việc hạ định mức tín nhiệm xuống BB- kéo theo với việc lãi suất của khoản vay bị đội lên rất lớn và gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc cân đối tài chính để trả nợ.  Ở vào thời điểm phát hành trái phiếu quốc tế của Việt Nam đầu năm 2010, các tổ chức xếp hạng quốc tế đã đưa ra những đánh giá được xem là không có lợi cho Việt Nam. Khi đó trái phiếu của Việt Nam được Moody xếp ở mức Ba3 (thấp hơn 3 bậc so với mức chuẩn của đầu tư trái phiếu Baa3). Còn Standard and Poor’s xếp trái phiếu Việt Nam là BB (cao hơn 1 bậc so với những quốc gia trong khu vực như Philippines và Indonesia).

6 tỷ là khoản tiền cần có cho các dự án của PVN trong năm 2011

Tại thời điểm đó, ông Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright, TP.HCM đã nhận xét, một lý do khiến trái phiếu của Việt Nam có lợi tức 6,95% - cao hơn khoảng 1% so với trái phiếu của các quốc gia láng giềng phát hành cùng thời điểm như   Indonesia hay Philippines là do đánh giá của giới đầu tư về độ rủi ro của thị trường Việt Nam vẫn ở mức tương đối cao. “Khi đầu tư vào trái phiếu, các tổ chức thường nhìn vào triển vọng kinh tế dài hạn. Nếu cho rằng một nền kinh tế có độ rủi ro cao hơn, đương nhiên, phần bù rủi ro trong lợi tức trái phiếu của nền kinh tế đó cũng phải cao hơn để có sức cạnh tranh trên thị trường vốn”- ông Vũ Thành Tự Anh nhận định.

Còn ở thời điểm nửa cuối năm 2010, khi các doanh nghiệp lớn của Nhà nước muốn phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế thì câu chuyện Vinashin gặp khó khăn, không trả những khoản nợ đầu tiên đúng hẹn cũng ảnh hưởng không nhỏ tới phát hành trái phiếu quốc tế của các doanh nghiệp kia. PVN dù có lợi thế từ nguồn thu dầu thô xuất khẩu nhưng do đó là tài sản quốc gia nên số tiến bán dầu thu được này sẽ phải nộp về ngân sách nhà nước, rồi sau đó ngân sách mới điều tiết lại một phần cho đầu tư. Năm 2010, PVN được ngân sách điều tiết lại 3.000 tỷ đồng và năm 2011 được 3.500 tỷ đồng cho các dự án đầu tư của mình bên cạnh các nguồn tự cân đối khác. EVN tuy có nguồn thu ổn định từ tiền bán điện nhưng với thực tế giá bán lẻ điện được quy định như hiện nay chưa đủ hấp dẫn các nhà đầu tư nên thu từ tiền điện cũng chưa đủ để EVN tái đầu tư, sản xuất. EVN hiện đang nợ khoảng 24.000 tỷ đồng. Trong kế hoạch năm 2011, EVN phải dành tới 18.478 tỷ đồng để trả nợ gốc  và lãi vay.

Ngay Vinacomin tuy cũng có nguồn than xuất khẩu được giá nhưng bởi không phải than khai thác được toàn tốt cả nên cân đối tài chính cũng phải “co kéo” nhất định. Hiện Vinacomin đang tồn 6 triệu tấn than xấu mà chỉ có thể bán được cho khách hàng nước ngoài, vì trong nước không mua! Tuy nhiên, do bị hạn chế xuất khẩu than nên Vinacomin gặp những khó khăn nhất định, ảnh hưởng tới quá trình khai thác than tiếp theo do than xấu không bán được thì khó khai thác tiếp vì lại gây ra tồn lớn.

*Năm 2005, khi Bộ Tài chính thay mặt Chính phủ đứng ra phát hành trái phiếu quốc tế tại thị trường New York, kết quả thu về được đánh giá là mỹ mãn khi các nhà đầu tư quốc tế đặt mua với số tiền lên tới 4,5 tỷ USD, cao gấp 6 lần trị giá chào là 750 triệu USD, với lãi suất 7,125%/năm. *Đợt thứ 2 vào năm 2007, Việt Nam phát hành 1 tỷ USD trái phiếu Chính phủ ra thị trường quốc tế với kỳ hạn 10-30 năm và lãi suất quanh mức 7%/năm. Còn đầu năm 2010, 1 tỷ USD trái phiếu quốc tế cũng đã được Bộ Tài chính xúc tiến thực hiện tại các thị trường Hongkong, London, Boston và New York với kết quả tổng giá trị đăng ký đạt 2,4 tỷ USD, cao hơn 2,4 lần nhu cầu phát hành. Trong lần phát hành này, trái phiếu có mức lợi tức phát hành là 6,95%/năm.

DIỄN ĐÀN DOANH NGHIỆP