Thời bão giá: Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm
Lạm phát đang trở thành động lực tích cực để từng người dân, từng DN và cả quốc gia hướng tới lối sống văn minh: tiết kiệm và tích lũy. Tuy nhiên, số chuyên gia lo ngại động thái "thắt lưng buộc bụng" của người dân sẽ ảnh hưởng tới sức mua của thị trường.
LTS: Lạm phát với biểu hiện rõ nhất là giá cả tăng lên mạnh tác động trực tiếp đến người dân và DN. Năm 2011 lạm phát tiếp tục tăng cao nhưng tình huống năm nay càng khó khăn hơn khi nhà nước đồng loạt tăng các mặt hàng đầu vào quan trọng của nền kinh tế khiến giá cả tăng mạnh hơn; thu nhập của người dân thực tế không tăng lên nên khả năng chi trả không thay đổi, chính sách thắt chặt khiến cho các DN khó khăn cả về đầu vào lẫn đầu ra...
Khi chi phí tăng cao nhưng khả năng làm ra và chi trả của cả DN và người dân không tăng thì buộc tất cả sẽ phải tính đến phương án đối phó. Cách thông thường và hiệu quả nhất là: tiết kiệm. Đối với người dân chính là thay đổi phong cách và lối sống hướng đến thới quen tiêu dùng văn minh là tiết kiệm và có ý thức tích lũy cao hơn; Nhà nước cũng phải nâng cao hiệu quả đầu tư và hiệu quả hoạt động của bộ máy; DN phải đầu tư đổi mới, tiết kiệm sản xuất để có hiệu quả nhất....
Từ hôm nay, Diễn đàn Kinh tế Việt Nam sẽ khởi đăng loạt bài "Sống chung với lạm phát" nhằm phản ánh và phân tích được những thay đổi đó từ những biểu hiện nhỏ nhất trong cuộc sống mỗi gia đình, sự thay đổi của doanh nghiệp, tới những chính sách vĩ mô của Chính phủ.
Với mong muốn cổ vũ lối sống văn minh, tiết kiệm và hướng tới tích lũy trong một nước nghèo; nhìn nhận tái cơ cấu kinh tế dưới góc nhìn từ dưới lên như một nhu cầu tự thân của DN, của nền kinh tế mà Chính phủ cần nhận biết để sớm có chính sách, chúng tôi mong muốn sẽ nhận được các bài viết, ý kiến đóng góp đa chiều từ độc giả, các doanh nghiệp, các chuyên gia và các nhà quản lý để diễn đàn thêm sôi động và ý nghĩa.
Bài 1: Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm
Trăm phương ngàn kế tiết kiệm
"Nhà tôi giờ phải mua loại cá rô bé tí về ăn cho rẻ. Nói thật là ngày trước ở quê, nhà nghèo nhưng bố mẹ tôi cũng không bao giờ ăn loại đó. Thậm chí luộc rau bây giờ cũng cho ít nước hơn trước để đỡ tốn gas và ngọt nước," chị Trà Giang, nhân viên của một cơ quan hành chính có trụ sở trên phố Đội Cấn, Hà Nội tâm sự.
Từ năm ngoái, vợ chồng chị Giang đã phải chuyển sang ngôi nhà nhỏ hơn bởi chủ nhà cũ liên tục tăng giá, từ mức 1 triệu năm 2006 lên 2,5 triệu năm 2009. Căn nhà hai vợ chồng chị thuê của một người quen hiện nay nằm ở ngoại thành Hà Nội, cách trung tâm thành phố hơn 15 km nhưng từ tháng 3/2011 cũng đã tăng từ 800.000 đồng lên 1,2 triệu đồng.
Chị Giang tâm sự trước kia cuối tuần cả nhà đều cho cậu con trai 4 tuổi đi chơi, nhưng bây giờ thì vài tuần mới đi chơi một lần mà mỗi lần đi chơi cũng không dám ăn ở ngoài nữa mà cả nhà lại rồng rắn kéo nhau về ăn cơm nhà.
Chị Giang còn cho biết thêm vợ chồng chị có "chiến lược" mua quần áo cho con kiểu "nhà nghèo", có nghĩa là mua đồ hơi rộng một chút để con trai có thể mặc được ba năm liền: năm đầu hơi rộng, năm thứ hai thì vừa và đến năm thứ ba thì hơi cộc. Còn bố mẹ thì năm nay không cần mua thêm quần áo mới nữa.
Mặc dù thắt lưng buộc bụng như vậy và tổng mức lương hơn 7 triệu đồng của hai vợ chồng được coi là "tạm ổn" so với mặt bằng chung của công chức, nhưng "vẫn không còn tích luỹ gì".
Còn gia đình anh Phạm Mạnh Hùng ở Hoàng Mai, Hà Nội thì có kế hoạch tiết giảm chi tiêu mang tính... kỹ thuật hơn. Gia đình anh đã họp và ra "nghị quyết" về sử dụng điện, gas trong nhà.
Ban ngày không được bật đèn mà phải mở cửa sổ tận dụng ánh sáng tự nhiên. Hai cô con của anh đi làm gần nhau thường đi chung xe để tiết kiệm xăng và mỗi cô "lủng lẳng" một cặp lồng cơm "made in gia đình" để tiết kiệm khoản ăn trưa. Buổi tối, nếu trời quá nóng thì cả nhà tập trung trong 1 phòng làm việc, dùng chung máy lạnh cho tiết kiệm.
Anh Hùng cũng đang nghiên cứu để thay một loạt bóng đèn trong nhà bằng đèn tiết kiệm điện năng. "Tuy giá mua đèn tiết kiệm cao hơn bóng đèn thường nhưng về lâu dài thì sẽ có lợi hơn," anh Hùng chia sẻ.
Còn chị Thu Hải (Láng Hạ, Hà Nội) có con gần 2 tuổi và đang mang bầu đứa thứ hai lại phải "nội địa hoá" nhiều mặt hàng cho con. Trước kia toàn bộ bỉm, sữa, đồ chơi của con chị đều là "hàng xách tay" hoặc bố mẹ, bạn bè đi công tác nước ngoài mua về. Nhưng giờ chị chọn lựa hàng Việt Nam loại tốt nhất cho con dùng thử.
"Giá cả lên vùn vụt mà lại sắp phải lo cho thêm một đứa nữa nên dù muốn dành những thứ tốt nhất cho con, nhưng tôi cũng đành phải để con mình thiệt thòi một chút," chị Hải rơm rớm nước mắt nói.
Đồng thời, chị Hải hiện đang là tín đồ của những trang mua phiếu giảm giá trên mạng. Chị luôn cố gắng "rình" những phiếu giảm giá tốt nhất để cả nhà vẫn được đi ăn ngoài tiệm, được đi mát xa với giá rẻ bằng nửa, thậm chí bằng 1/3 giá thường.
Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm
Thắt lưng buộc bụng dường như không còn là một khẩu hiệu mà đã trở thành một xu hướng tiêu dùng trong một bộ phận người dân để chống chọi với bão giá.
Cách đây vài năm, có lẽ hiếm thấy người dân Hà Nội gói đồ ăn thừa về nhà khi ăn ngoài quán. Thức ăn thừa ở nhà đôi khi cũng đổ đi. Nhưng hiện nay, việc "giải quyết" sạch sẽ đĩa thức ăn hoặc gói mang về đã trở nên rất quen thuộc.
Một nghiên cứu mới đây của Bộ Kế hoạch - Đầu tư chỉ ra rằng, khi giá cả tăng cao, người nghèo sẽ phải dồn khoản tiền kiếm được chỉ để duy trì cuộc sống, như phải tăng thêm 0,5% tiền để mua thực phẩm, lương thực, thêm 0,5% tiền cho thuốc chữa bệnh và 1,4% cho đi lại (giai đoạn 2006-2008). Các nhu cầu may mặc, giáo dục, mua sắm đồ dùng, nhà ở bị co lại từ 0,2- 0,7%, dù nhóm người nghèo luôn được hưởng nhiều chính sách miễn giảm của Nhà nước.
Đặc biệt, với những người lao động nhập cư, nhóm này còn phải chi thêm tiền thuê nhà thường tăng từ 20-30%, tiền điện, tiền nước thường cao hơn 2-4 lần so với dân địa phương.
Cũng do tác động lạm phát, thu nhập bình quân của người lao động năm 2010 dù tăng lên 10,3% so với năm 2009 thì vẫn bị sụt giảm tới 1,45% so với tốc độ giá cả.
Các chuyên gia của bộ này nhận định rằng, phản ứng chung của những hộ nghèo trước lạm phát là tiết kiệm mọi chi phí có thể, từ việc chọn nhà thuê rẻ hơn, điều kiện điện, nước, vệ sinh kém hơn, cắt giảm dinh dưỡng..., đồng nghĩa chất lượng sống bị giảm sút.
Trên thực tế thì không chỉ hộ nghèo mà cả những gia đình trung lưu cũng đang phải tiết giảm chi tiêu. Mặt tích cực là một bộ phận người dân đang dần thay đổi thói quen sinh hoạt theo hướng tiết kiệm hơn.
Tuy nhiên, một số chuyên gia lo ngại động thái "thắt lưng buộc bụng" của người dân sẽ ảnh hưởng tới sức mua của thị trường và làm giảm tổng cầu.
TS. Nguyễn Quốc Hùng (Viện Các Nền Kinh tế Đang Phát triển, Nhật Bản) phân tích: "Người dân và người tiêu dùng do thu nhập thực tế không tăng nên phải thắt chặt chi tiêu là hành động hợp lí nhưng mặt trái của nó sẽ là làm giảm tổng cầu và giảm GDP vì tiêu dùng giảm; doanh nghiệp cũng giảm đầu tư do kỳ vọng sẽ không bán được hàng. Tuy nhiên, thắt chặt chi tiêu cũng có mặt tích cực là "cây gậy" tẩy chay các doanh nghiệp và nhà phân phối tát nước theo mưa, tăng giá bừa bãi."
Hương Dung
Diễn đàn kinh tế Việt Nam
