Thống trị 80% thị trường toàn cầu, ngành pin mặt trời Trung Quốc vẫn ngập trong thua lỗ vì cuộc chiến giá
Ngành pin mặt trời Trung Quốc đang dư cung nghiêm trọng sau nhiều năm tăng trưởng nóng nhờ trợ cấp của Chính phủ và nhu cầu xuất khẩu bùng nổ.
Trong quý 1/2026, Jinko Solar - nhà sản xuất tấm pin mặt trời lớn nhất thế giới - ghi nhận doanh thu 12.2 tỷ Nhân dân tệ (1.8 tỷ USD), giảm 12% so với cùng kỳ năm trước và lỗ ròng 1.3 tỷ Nhân dân tệ.
Không chỉ Jinko Solar, cả 5 nhà sản xuất pin mặt trời lớn nhất Trung Quốc đều báo lỗ trong quý vừa qua. Tổng mức lỗ ròng của nhóm doanh nghiệp này lên tới khoảng 7 tỷ Nhân dân tệ.
Đáng chú ý, Longi Green Energy Technology ghi nhận giá vốn hàng bán vượt doanh thu, khiến biên lợi nhuận gộp chuyển sang âm. Trong khi đó, Jinko Solar và Trina Solar vẫn duy trì được lợi nhuận gộp dương nhưng không đủ để bù đắp các chi phí vận hành và chi phí cố định.
Nói cách khác, phần lớn doanh nghiệp trong ngành hiện vẫn đang sản xuất và bán hàng, nhưng gần như không tạo ra lợi nhuận.
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc coi xe điện, pin lithium và pin mặt trời là "bộ ba xuất khẩu mới" - những ngành công nghiệp được kỳ vọng thay thế vai trò của các lĩnh vực truyền thống như dệt may, nội thất và đồ gia dụng trong tăng trưởng xuất khẩu.
Chiến lược này đã mang lại thành công lớn. Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 80% thị trường pin mặt trời toàn cầu và giữ vị thế thống trị ở hầu hết các khâu trong chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, chính thành công đó lại tạo ra một vấn đề mới.
Được hỗ trợ bởi các khoản trợ cấp, ưu đãi thuế và nguồn vốn giá rẻ, các doanh nghiệp liên tục mở rộng công suất trong nhiều năm liền nhằm giành thị phần. Kết quả là ngành công nghiệp này hiện rơi vào tình trạng dư cung nghiêm trọng.
Riêng 5 nhà sản xuất lớn nhất Trung Quốc đã sở hữu tổng công suất khoảng 500 GW mỗi năm. Theo truyền thông địa phương, tổng công suất toàn ngành hiện vào khoảng 1,000 GW, tương đương 1.5-2 lần nhu cầu lắp đặt điện mặt trời toàn cầu mỗi năm, vốn chỉ dao động trong khoảng 500-700 GW.
Khoảng cách lớn giữa cung và cầu đã tạo áp lực giảm giá mạnh trên toàn ngành, kéo biên lợi nhuận của các nhà sản xuất xuống mức thấp nhất trong nhiều năm và đẩy nhiều doanh nghiệp vào tình trạng thua lỗ.
Theo hãng nghiên cứu CEIC, giá tấm pin mặt trời hiện đã giảm khoảng 60% so với mức đỉnh thiết lập năm 2021. Trong khi đó, giá polysilicon - nguyên liệu đầu vào quan trọng nhất của ngành - đã giảm tới 85% so với đỉnh năm 2022.
Tuy nhiên, khó khăn của ngành hiện không chỉ đến từ phía nguồn cung. Theo dự báo của Soochow Securities, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời tại Trung Quốc sẽ giảm trong năm 2026, đánh dấu lần suy giảm đầu tiên kể từ khi ngành này hình thành.
Dữ liệu chính thức cho thấy công suất điện mặt trời lắp đặt mới trong 4 tháng đầu năm chỉ đạt 50.9 GW, giảm khoảng 50% so với cùng kỳ năm trước.
Khi thị trường nội địa chững lại, các doanh nghiệp Trung Quốc buộc phải tìm kiếm đầu ra ở nước ngoài.
Trong nhiều năm, hoạt động xuất khẩu được hỗ trợ đáng kể nhờ chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng của Chính phủ Trung Quốc. Cơ chế này giúp các nhà sản xuất duy trì lợi thế cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế và góp phần đưa lượng pin mặt trời xuất khẩu tăng hơn gấp ba lần trong giai đoạn 2020-2024.
Tuy nhiên, Bắc Kinh đang bắt đầu thay đổi cách tiếp cận.
Trước tình trạng cạnh tranh quá mức và cuộc chiến giá ngày càng gay gắt trong ngành, giới chức Trung Quốc đã dần thu hẹp các ưu đãi dành cho doanh nghiệp. Từ tháng 4 năm nay, chính sách hoàn thuế đối với các sản phẩm pin mặt trời xuất khẩu đã chính thức bị bãi bỏ.
Động thái này được kỳ vọng sẽ giúp giá xuất khẩu phản ánh sát hơn cung cầu thực tế của thị trường, đồng thời hạn chế tình trạng bán hàng bằng mọi giá để giành thị phần.
Dù vậy, nhà đầu tư vẫn tỏ ra khá thận trọng với triển vọng của ngành. Kể từ cuối tháng 3, cổ phiếu Jinko Solar đã giảm khoảng 17%, trong khi Longi Green Energy mất tới 25% giá trị.
Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn sở hữu lợi thế công nghệ và quy mô đủ lớn để phục hồi khi chu kỳ ngành đảo chiều.
"Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn đang liên tục cải thiện công nghệ và có thể lấy lại đà tăng trưởng khi cơ hội phù hợp xuất hiện", ông Yoichiro Okuyama, Chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Hamagin của Nhật Bản, nhận định.
Một trong những hướng đi được kỳ vọng nhất hiện nay là công nghệ pin mặt trời perovskite. So với pin silicon truyền thống, pin perovskite có ưu điểm mỏng hơn, nhẹ hơn và linh hoạt hơn, cho phép ứng dụng trên nhiều loại bề mặt và môi trường khác nhau.
Tại triển lãm năng lượng mặt trời SNEC diễn ra ở Thượng Hải từ ngày 03/06, nhiều doanh nghiệp đã giới thiệu các mẫu pin perovskite thế hệ mới, cho thấy cuộc đua công nghệ trong ngành vẫn đang diễn ra rất quyết liệt.
Đây cũng là lĩnh vực mà các doanh nghiệp Nhật Bản như Sekisui Chemical đang đặt nhiều kỳ vọng nhằm cạnh tranh với sự thống trị của các nhà sản xuất Trung Quốc trong chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời toàn cầu.
Vũ Hạo
