Tiền đâu cho Tổng sơ đồ điện 7?
Nhu cầu vốn đầu tư lên đến hàng chục tỉ USD là trở ngại lớn nhất có thể dẫn đến tình trạng bất khả thi đối với Tổng sơ đồ điện 7, tức Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2011-2020.
Thông tin từ Bộ Công Thương cho hay nhiều giải pháp về nguồn vốn đã được đưa ra như phát hành trái phiếu, liên doanh, cổ phần hóa các doanh nghiệp ngành điện, huy động tài chính nội bộ. Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng, muốn huy động nguồn vốn cho ngành điện thì giá điện phải đủ bù chi phí đầu tư và doanh nghiệp phải có lãi.
“Mục tiêu 75.000 MW với tổng vốn đầu tư gần 49 tỉ USD vào năm 2020 do Tổng sơ đồ điện 7 đặt ra là hết sức khó khăn”, ông Trần Viết Ngãi, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho biết.
Câu chuyện lỗ của EVN
“Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hiện còn nợ Tập đoàn Dầu khí Quốc gia và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản tới 10.000 tỉ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm nay, đơn vị này đã lỗ hơn 3.500 tỉ đồng do giá điện hiện tại chưa đủ để EVN hoạt động có lãi”. Đó là thông tin được Thứ trưởng Vượng đưa ra tại buổi công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Tổng sơ đồ điện 7 hồi đầu tháng này.
Ông Vượng cho rằng khó khăn lớn nhất của ngành điện là giá bán ra vẫn không đủ để ngành điện hoạt động có lãi và hệ quả tất yếu là EVN chìm trong lỗ. Từ đầu tháng 3.2011, mặc dù giá điện đã được điều chỉnh tăng 15,28% và đạt mức bình quân 1.242 đồng/kWh, nhưng giá bán này cũng vẫn chưa đủ để ngành điện thoát lỗ.
Trước thực trạng đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định điều chỉnh giá bán điện theo cơ chế thị trường từ ngày 1.6.2011. Theo đó, bên bán điện mà cụ thể là EVN được phép điều chỉnh giá tối đa 4 lần trong một năm. Quyết định này cũng nêu rõ, khi giá nhiên liệu, tỉ giá ngoại tệ tại thời điểm tính toán biến động so với thông số đã được sử dụng để xác định giá bán điện hiện hành, nếu giảm hơn 5% thì EVN sẽ quyết định điều chỉnh giảm giá bán điện tương ứng. Trong trường hợp những yếu tố trên tăng 5% thì EVN được phép điều chỉnh tăng giá bán điện ở mức tương ứng sau khi được Bộ Công Thương chấp thuận.
Bài toán vốn của ngành điện
Mục tiêu cụ thể của Tổng sơ đồ điện 7 là đáp ứng đầy đủ nhu cầu điện trong nước, với tổng công suất nguồn phát đến năm 2020 khoảng 75.000 MW và đến 2030 khoảng 146.800 MW. Tổng vốn đầu tư cho ngành điện đến năm 2020 dự kiến là 48,8 tỉ USD và đến 2030 là 123,8 tỉ USD.
Mức đầu tư đó là quá lớn và hoàn toàn vượt khỏi khả năng của ngành điện. Vì vậy, Thứ trưởng Vượng cho biết, vẫn phải tăng giá điện nhằm bù đắp chi phí, đi đôi với việc thu hút đầu tư vào ngành này.
Theo Tổng sơ đồ điện 7, đến năm 2020, nhiệt điện than sẽ chiếm tới 48% tổng công suất, với sản lượng lên tới 256 tỉ kWh; nhưng đây cũng là một vấn đề khá nan giải vì dự kiến từ năm 2015, Việt Nam phải bắt đầu nhập khẩu than. Hiện chỉ có Úc và Indonesia có khả năng cung cấp than cho Việt Nam, nhưng đến nay họ vẫn chưa thể trả lời sẽ đảm bảo được sản lượng xuất khẩu là bao nhiêu và trong thời gian bao lâu. Ngoài ra, nhập khẩu than hay tự khai thác mỏ sẽ phát sinh vấn đề cần nguồn vốn lớn. “Chẳng hạn, muốn mở mỏ tại Quảng Ninh, thì chi phí đầu tư mỗi mỏ cũng vào khoảng 300 triệu USD. Đây là số vốn lớn mà ngành than không thể nào cáng đáng nổi, cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ để vay vốn quốc tế”, ông Ngãi cho biết.
Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Toàn quốc Công ty GE Energy (Mỹ) cho biết đơn vị này đang có kế hoạch hợp tác với EVN mà cụ thể là Tổng Công ty truyền tải điện về việc triển khai kế hoạch “Lưới điện thông minh” với ngân sách lên đến hàng chục triệu USD trong khoảng thời gian từ 5-10 năm. Kế hoạch này gồm 4 nội dung chính. Đó là đưa các thiết bị điện của GE Energy lên hệ thống truyền tải điện trong nước, đào tạo nhân lực cho Tổng Công ty truyền tải điện, chuyển giao công nghệ và sau cùng là tìm nguồn tài trợ cho các dự án tín dụng xuất khẩu của Mỹ và châu Âu dành cho các hạng mục của Tổng sơ đồ điện 7. Tuy nhiên, ông Thắng cũng cho rằng giá điện của Việt Nam còn quá thấp nên chưa đủ thu hút đầu tư nước ngoài.
Như vậy, rõ ràng nguồn vốn để thực hiện Tổng sơ đồ điện 7, về cơ bản sẽ được huy động dựa trên việc điều chỉnh tăng giá điện. Theo đó, tới năm 2020, giá điện phải được điều chỉnh tới mức 8-9 cent/kWh. Tuy nhiên, theo vị này, để đầu tư cho các dự án thuộc Tổng sơ đồ điện 7 thì EVN, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản sẽ phải giữ vai trò cốt lõi vì các dự án ngành điện có quy mô vốn lên tới hàng tỉ USD nên khó có thể huy động vốn từ các đối tác bên ngoài cũng như thành phần kinh tế tư nhân.
“Muốn đạt mục tiêu này thì nguồn vốn phải lớn mà vốn lại đang thiếu nghiêm trọng, trong khi giá điện thấp nên khó thu hút được các nhà đầu tư nước ngoài. Vì vậy, nguy cơ không đạt được mục tiêu đề ra của Tổng sơ đồ điện 7 và tiếp tục tình trạng thiếu điện cũng có nhiều khả năng xảy ra”, ông Ngãi cho biết.
Trung Quân
nhịp cầu đầu tư
