Trung tâm Tài chính Quốc tế TPHCM: Đi sau để bứt phá - kiến tạo cửa ngõ vốn mới cho nền kinh tế thực
Trong nhiều thập niên qua, bản đồ tài chính toàn cầu được định hình bởi những trung tâm đã thành danh như New York, London, Singapore hay Hồng Kông. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng của chuỗi giá trị toàn cầu, dòng vốn quốc tế đang dịch chuyển mạnh mẽ, tìm kiếm những điểm đến mới: an toàn hơn, linh hoạt hơn, chi phí cạnh tranh hơn và đặc biệt là gắn chặt hơn với nền kinh tế thực. Chính trong bối cảnh đó, Việt Nam quyết định xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM (VIFC-HCMC) như một bước đi chiến lược mang tính dài hạn, không chỉ cho Thành phố mà cho cả nền kinh tế quốc gia.
VIFC-HCMC không ra đời với tham vọng “sao chép” các mô hình đã thành công trong khu vực. Ngược lại, ngay từ đầu, chúng tôi xác định rõ một triết lý phát triển xuyên suốt: đi sau nhưng khác biệt, cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, khả năng đổi mới và tác động đến nền kinh tế thực, chứ không bằng quy mô hay tốc độ tăng trưởng hình thức.
Một trung tâm tài chính mở, không phải “ốc đảo”
Điểm khác biệt đầu tiên của VIFC-HCMC nằm ở cách tiếp cận không gian và vai trò. Trung tâm tài chính này không được thiết kế như một khu vực khép kín, tách biệt khỏi phần còn lại của nền kinh tế mà là một hệ sinh thái mở, có tác động lan tỏa trực tiếp đến các ngành sản xuất, logistics, năng lượng, công nghệ và dịch vụ.
Về quy hoạch, VIFC-HCMC được phát triển như một quận tài chính mới, trải dài qua bán đảo Thủ Thiêm và khu lõi Quận 1 (cũ), với tổng diện tích khoảng 900 ha. Trong đó, khu lõi 9.2 ha - bao gồm các tòa tháp tài chính và công trình biểu tượng - đóng vai trò là “trái tim thể chế”, nơi tập trung các định chế tài chính, sàn giao dịch và cơ quan hạ tầng thị trường. Nhưng quan trọng hơn, trung tâm này được kết nối hữu cơ với Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ, các hành lang công nghiệp và logistics, tạo thành một chuỗi giá trị tài chính - thương mại - sản xuất liền mạch.
Nói cách khác, nếu coi tài chính là dòng máu của nền kinh tế thì VIFC-HCMC được thiết kế như một động cơ bơm vốn chứ không phải một “ốc đảo” tài chính xa rời thực tiễn.
Đi sau nhưng khác biệt: chọn thị trường ngách, đi thẳng lên chuẩn mới
So với Singapore hay Hồng Kông, Việt Nam rõ ràng là người đến sau. Nhưng chính điều đó lại tạo ra một lợi thế đặc biệt: lợi thế của người không bị ràng buộc bởi hạ tầng cũ và tư duy cũ.
Thay vì đi lại con đường phát triển tài chính truyền thống, VIFC-HCMC lựa chọn chiến lược “đi tắt, đón đầu” bằng cách ưu tiên ngay từ đầu 2 nguyên tắc: digital-first và green-first. Điều này có nghĩa là các tiêu chuẩn về fintech, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, quản trị rủi ro số và ESG không phải là phần bổ sung về sau mà là “DNA” của trung tâm ngay từ ngày đầu vận hành.
Trên cơ sở đó, VIFC-HCMC tập trung vào những phân khúc ngách có tác động lan tỏa cao, nơi Việt Nam có lợi thế so sánh rõ rệt và nhu cầu thị trường đang tăng nhanh:
Thứ nhất là công nghệ tài chính (fintech) và công nghệ quản lý tuân thủ (regtech), với trọng tâm là tự động hóa tuân thủ, định danh số, thanh toán xuyên biên giới và quản trị rủi ro theo thời gian thực. Đây là lĩnh vực mà Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, chi phí cạnh tranh và khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới.
Thứ hai là tài chính xanh và ESG, bao gồm trái phiếu xanh, tài chính chuyển đổi năng lượng và thị trường carbon. Với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, nhu cầu vốn xanh của Việt Nam trong vài thập niên tới là rất lớn. VIFC-HCMC được định vị để trở thành nền tảng huy động và phân bổ nguồn vốn đó một cách minh bạch, theo chuẩn quốc tế.
Thứ ba là thị trường vốn và quản lý tài sản, nhưng theo cách tiếp cận linh hoạt hơn: niêm yết chéo, phát triển các sản phẩm phái sinh phù hợp với quy mô thị trường, và từng bước nâng cấp tiêu chuẩn quản trị, công bố thông tin theo IFRS.
Thứ tư là tài chính thương mại và chuỗi cung ứng, gắn trực tiếp với vai trò của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất và thương mại khu vực. Thanh toán xuyên biên giới, tài trợ chuỗi cung ứng, ngoại hối và bảo lãnh thương mại sẽ là những “sản phẩm xương sống” giúp doanh nghiệp Việt giảm chi phí vốn và rủi ro.
Sandbox: Đổi mới có kiểm soát, không đánh đổi an toàn hệ thống
Một trong những trụ cột thể chế quan trọng nhất của VIFC-HCMC là cơ chế sandbox. Chúng tôi nhìn nhận rõ rằng, đổi mới tài chính luôn đi kèm rủi ro, đặc biệt trong các lĩnh vực như tài sản số, stablecoin hay mô hình gọi vốn mới. Vì vậy, thay vì cấm đoán hoặc buông lỏng, VIFC-HCMC lựa chọn con đường thứ ba: thử nghiệm có kiểm soát.
Sandbox cho phép các sản phẩm mới được triển khai trong phạm vi, thời gian và quy mô xác định, dưới sự giám sát chặt chẽ về AML/CFT, an ninh mạng và bảo vệ nhà đầu tư. Những mô hình chứng minh được hiệu quả và an toàn sẽ từng bước được “nâng cấp” thành quy định chính thức. Đây cũng là cách nhiều trung tâm tài chính thành công như Singapore hay Dubai đã áp dụng, và chúng tôi tin rằng đây là công cụ quan trọng để Việt Nam vừa thúc đẩy đổi mới, vừa giữ vững ổn định hệ thống.
Niềm tin là tài sản cốt lõi
Trong tài chính quốc tế, niềm tin chính là tài sản lớn nhất. VIFC-HCMC được xây dựng trên một “trust stack” rõ ràng: vận hành song ngữ, công bố thông tin theo chuẩn IFRS, hạ tầng bù trừ - thanh toán - lưu ký đạt chuẩn quốc tế, giám sát AML/CFT nghiêm ngặt, cơ chế giải quyết tranh chấp và trọng tài hiệu quả, cùng với khả năng phục hồi vận hành và an ninh mạng ngay trong thiết kế hạ tầng.
Chúng tôi tin rằng, khi rủi ro nhận thức của nhà đầu tư được giảm xuống, chi phí vốn cho các dự án dài hạn của Việt Nam cũng sẽ giảm theo. Đó chính là lợi ích kinh tế thực chất và bền vững nhất mà một trung tâm tài chính quốc tế có thể mang lại.
Không cạnh tranh trực diện mà bổ sung cho khu vực
VIFC-HCMC không đặt mục tiêu cạnh tranh trực diện với Singapore hay Hồng Kông trên mọi phương diện. Ngược lại, chúng tôi xác định vai trò bổ sung và kết nối: trở thành cửa ngõ vốn cho ASEAN và tiểu vùng Mekong - nơi dòng vốn quốc tế có thể đi thẳng vào các dự án hạ tầng, năng lượng, sản xuất và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và khu vực.
Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, các trung tâm tài chính không còn là đối thủ “một mất một còn” mà là những mắt xích trong một mạng lưới. VIFC-HCMC mong muốn trở thành một mắt xích mới - linh hoạt, đáng tin cậy và gắn chặt với nền kinh tế thực.
Định vị khác biệt từ các phân khúc ngách gắn với lợi thế kinh tế hiện hữu của TPHCM
Một trung tâm tài chính quốc tế chỉ thực sự có sức sống khi được neo chặt vào những dòng chảy kinh tế hiện hữu, nơi nhu cầu tài chính đã tồn tại, nhưng chưa có một nền tảng thể chế đủ mạnh để giữ lại và nâng cấp giá trị gia tăng. Với TPHCM, lợi thế đó không nằm ở việc cạnh tranh trực diện với các trung tâm tài chính toàn cầu lâu đời, mà ở khả năng tận dụng và tài chính hóa những hệ sinh thái kinh tế lớn đã hình thành, đặc biệt là hàng không và hàng hải.
Thứ nhất, tài chính hàng không là một phân khúc ngách giàu tiềm năng mà Việt Nam và cụ thể là TPHCM đang sở hữu đầy đủ điều kiện nền tảng để phát triển, nhưng lâu nay giá trị tài chính lại chảy ra bên ngoài. TPHCM là trung tâm hàng không lớn nhất cả nước với sân bay Tân Sơn Nhất đang khai thác vượt công suất và sân bay Long Thành trong tương lai gần sẽ trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế của khu vực Đông Nam Á. Đi cùng với đó là nhu cầu khổng lồ về vốn cho đội tàu bay, bảo dưỡng - sửa chữa - đại tu (MRO), thuê - cho thuê máy bay, bảo hiểm hàng không, tài trợ nhiên liệu, phòng ngừa rủi ro tỷ giá và lãi suất.
Hiện nay, phần lớn các giao dịch tài chính hàng không của doanh nghiệp Việt Nam - từ thuê mua máy bay, cấu trúc leasing, bảo hiểm cho đến các sản phẩm phái sinh - đều được thực hiện thông qua các trung tâm tài chính ở Singapore, Hồng Kông hay Dublin. Câu hỏi đặt ra là: Tại sao những giao dịch gắn với tài sản, dòng tiền và rủi ro phát sinh tại Việt Nam lại không thể được cấu trúc và thanh toán tại một trung tâm tài chính đặt ngay ở TPHCM?
VIFC-HCMC được định vị để từng bước trả lời câu hỏi đó. Chúng tôi không đặt mục tiêu ngay lập tức thay thế các trung tâm tài chính hàng không toàn cầu mà hướng tới xây dựng một nền tảng tài chính hàng không khu vực - nơi các sản phẩm như tài trợ đội bay, cho thuê máy bay, trái phiếu hàng không, bảo hiểm và phái sinh nhiên liệu có thể được cấu trúc theo chuẩn quốc tế, nhưng gắn với nhu cầu thực tế của các hãng hàng không, doanh nghiệp logistics và sân bay tại Việt Nam và ASEAN. Đây chính là cách tận dụng lợi thế “người đi sau” để đi thẳng vào các mô hình tài chính hiện đại, thay vì chỉ đóng vai trò thị trường tiêu thụ.
Thứ hai, tài chính hàng hải là một phân khúc ngách khác mà TPHCM có lợi thế vượt trội nhưng chưa được khai thác đúng mức. Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải hiện đã là một trong những cụm cảng nước sâu lớn nhất khu vực, có khả năng tiếp nhận tàu mẹ đi thẳng châu Âu và Bắc Mỹ. Trong tương lai, khi Cần Giờ được phát triển theo định hướng trung tâm logistics và cảng trung chuyển quốc tế, khu vực phía Nam Việt Nam sẽ trở thành một đầu mối hàng hải chiến lược của khu vực.
Tuy nhiên, nghịch lý là phần lớn các giao dịch tài chính liên quan đến vận tải biển - từ tài trợ tàu, bảo hiểm hàng hải, thanh toán cước vận chuyển, hedging rủi ro nhiên liệu, cho đến các hợp đồng logistics phức tạp - hiện nay vẫn được xử lý qua Singapore. Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị gia tăng tài chính không nằm lại ở nơi dòng hàng hóa thực sự đi qua.
VIFC-HCMC được xây dựng với mục tiêu từng bước hình thành một trung tâm tài chính hàng hải - nơi các ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư và sàn giao dịch hàng hóa có thể cùng tham gia cấu trúc các sản phẩm tài chính phục vụ vận tải biển và logistics. Khi dòng hàng hóa, dữ liệu logistics, hải quan và thanh toán được kết nối trên cùng một nền tảng, rủi ro được hiển thị theo thời gian thực, chi phí vốn sẽ giảm và hiệu quả chuỗi cung ứng được nâng lên. Đây không chỉ là câu chuyện của tài chính mà là nâng cấp năng lực cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.
Từ góc độ chiến lược, việc lựa chọn các phân khúc như tài chính hàng không và tài chính hàng hải phản ánh một tư duy nhất quán của VIFC-HCMC: không chạy theo những gì các trung tâm khác đã làm rất tốt mà tập trung vào những gì Việt Nam đang có lợi thế nhưng chưa được tài chính hóa đầy đủ. Khi các dòng giao dịch này dần được “nội địa hóa” trong một trung tâm tài chính đạt chuẩn quốc tế, TPHCM không chỉ giữ lại giá trị gia tăng mà còn từng bước nâng vị thế của mình trong mạng lưới tài chính khu vực.
Nói cách khác, VIFC-HCMC không được thiết kế để trở thành bản sao của Singapore mà để trở thành mảnh ghép còn thiếu trong bức tranh tài chính châu Á - nơi tài chính gắn chặt với hàng không, hàng hải, logistics và nền kinh tế thực đang tăng trưởng nhanh. Đó chính là ý nghĩa cốt lõi của định vị “đi sau nhưng khác biệt”, và cũng là con đường khả thi nhất để TPHCM bứt phá trong kỷ nguyên tái cấu trúc dòng vốn toàn cầu.
Xây dựng từng bước, nhưng với tầm nhìn dài hạn
Xây dựng một trung tâm tài chính quốc tế không phải là câu chuyện của vài năm mà là hành trình kéo dài hàng thập niên. VIFC-HCMC được triển khai theo nguyên tắc thí điểm - đánh giá - nhân rộng, phục vụ nền kinh tế thực trước, mở rộng các sản phẩm phức tạp sau khi nền tảng cốt lõi đã được chứng minh.
Với quyết tâm của Chính phủ, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và sự tham gia của các đối tác quốc tế, chúng tôi tin rằng VIFC-HCMC có thể trở thành một mô hình trung tâm tài chính thế hệ mới: số hóa, xanh và đáng tin cậy, đóng góp thiết thực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu của Việt Nam trong giai đoạn tới.
PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM
