Việt Nam tìm lối đi riêng cho tham vọng trung tâm tài chính
Việt Nam đang tìm cách thu hút hàng tỷ USD vốn tài trợ cho lĩnh vực hàng hải và hàng không thông qua trung tâm tài chính quốc tế mới được thành lập. Tuy nhiên, sáng kiến đầy tham vọng này vẫn đang ở giai đoạn đầu, khi các quy định chi tiết còn trong quá trình xây dựng và hoạt động thực tế vẫn còn hạn chế.
Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC), được thành lập vào tháng 12 tại TP.HCM và Đà Nẵng, là dự án trọng điểm nhằm đưa Việt Nam trở thành một trung tâm tài chính của khu vực, đồng thời mở ra các dòng vốn mới để hỗ trợ nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh.
Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hiện đang thúc đẩy những lĩnh vực ngách như tài chính hàng hải và tài chính hàng không trở thành các mô hình thử nghiệm đầu tiên trong khuôn khổ VIFC. Theo họ, nền tảng sản xuất quy mô lớn cùng ngành logistics đang phát triển mạnh mang lại cho Việt Nam lợi thế so với các trung tâm tài chính truyền thống.
"Một trong những lợi thế của Việt Nam là ngoài dịch vụ cảng biển, chúng ta còn có nền tảng sản xuất thực sự", ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch VIFC tại TP.HCM, cho biết. "Thay vì thực hiện các dịch vụ tài chính tại Singapore hay Hồng Kông, chúng ta có thể thực hiện ngay tại Việt Nam”.
Theo kế hoạch, trung tâm tài chính hàng hải trong VIFC sẽ cung cấp các dịch vụ như cho thuê tàu biển, bảo hiểm hàng hải, trọng tài hàng hải và các hoạt động tài trợ liên quan đến kinh tế biển (blue economy), bên cạnh những mô hình mới như token hóa tài sản để huy động vốn.
Một chiến lược tương tự cũng đang được triển khai trong lĩnh vực tài chính hàng không, do Vietjet Air (HOSE: VJC) dẫn dắt. Hãng đã ra mắt Trung tâm Tài chính Hàng không châu Á - Thái Bình Dương (AAFH) vào tháng 2/2026 dưới khuôn khổ của VIFC.
Theo tờ Nikkei Asia, tham vọng của Việt Nam xuất phát từ những khoảng trống mang tính cấu trúc trong nền kinh tế. Dù đã trở thành một trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn, phần lớn các dịch vụ có giá trị gia tăng cao gắn liền với hoạt động thương mại - bao gồm bảo hiểm, tài trợ vốn và quản trị rủi ro - vẫn đang được thực hiện ở nước ngoài tại các trung tâm như Singapore, Hồng Kông và London.
Theo công ty tư vấn Roland Berger, sản lượng container thông qua cảng biển của Việt Nam, thước đo lượng hàng hóa ra vào cảng, đã tăng gấp ba lần trong 15 năm qua, đạt 34 triệu TEU vào năm 2025. Tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 11% mỗi năm, cao nhất châu Á.
Tuy nhiên, phần lớn hoạt động xuất khẩu vẫn được thực hiện theo điều kiện FOB, trong khi nhập khẩu chủ yếu theo điều kiện CIF.
Theo điều kiện FOB (Free On Board), doanh nghiệp Việt Nam chỉ chịu trách nhiệm đưa hàng lên tàu tại cảng xuất khẩu, trong khi bên mua sẽ tự thu xếp vận chuyển, bảo hiểm và các dịch vụ tài chính liên quan. Ngược lại, với điều kiện CIF (Cost, Insurance and Freight), bên bán nước ngoài sẽ đảm nhận chi phí vận chuyển và bảo hiểm đến cảng đích. Điều này đồng nghĩa phần lớn doanh thu từ các dịch vụ giá trị gia tăng như vận tải biển, bảo hiểm hàng hóa và tài trợ thương mại thường rơi vào tay các doanh nghiệp nước ngoài thay vì được giữ lại trong nền kinh tế Việt Nam.
Do đó, tỷ lệ giá trị giao dịch được giữ lại trong nước hiện chỉ khoảng 4%, cho thấy dư địa tăng trưởng đáng kể nếu Việt Nam có thể thu hút thêm các dịch vụ tài chính và logistics thực hiện trong nước.
Sản lượng container thông qua cảng biển của Việt Nam
Đvt: Triệu TEU
Sáng kiến VIFC được kỳ vọng sẽ giải quyết những điểm nghẽn này bằng cách nới lỏng các rào cản pháp lý tồn tại lâu nay, đặc biệt trong lĩnh vực giao dịch ngoại hối.
Theo ông Huân, các tổ chức tài chính hoạt động trong VIFC sẽ được phép mở tài khoản đa tiền tệ, thực hiện giao dịch bằng ngoại tệ mà không cần liên tục chuyển đổi sang đồng Việt Nam, đồng thời đơn giản hóa quy trình huy động vốn và chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.
Tuy nhiên, phần lớn các biện pháp này hiện vẫn mới dừng ở mức đề xuất, trong khi các chi tiết triển khai vẫn đang được hoàn thiện. Các chuyên gia cho rằng quá trình này có thể kéo dài nhiều năm do quy mô cải cách pháp lý cần thiết là rất lớn.
"Rủi ro nằm ở việc nhầm lẫn giữa tín hiệu chính sách của Chính phủ với việc triển khai ngay lập tức", ông Matthew McGarvey, đồng sáng lập công ty đầu tư Xylem Capital tại TP.HCM, nhận định.
"Đối với những người kỳ vọng chính sách sẽ nhanh chóng được chuyển hóa thành hành động thực tế, khoảng cách này có thể gây thất vọng. Nhưng với các nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận sự không chắc chắn và cam kết trong dài hạn, tiềm năng mang lại có thể rất đáng kể”.
Việt Nam vẫn tụt lại phía sau các trung tâm trung chuyển hàng đầu trong khu vực
Đvt: Triệu TEU
Các doanh nghiệp tư nhân như Gemadept, đơn vị đang dẫn đầu nỗ lực phát triển trung tâm tài chính hàng hải, cũng nhìn thấy cơ hội dài hạn.
Công ty hiện vận hành 6 cảng biển và các cảng cạn (ICD), đồng thời đang tìm cách tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bằng việc kết nối hoạt động logistics vật lý với các dịch vụ tài chính.
Tuy vậy, các nhà phân tích cho rằng thành công của VIFC sẽ không chỉ phụ thuộc vào các chính sách ưu đãi mà còn đòi hỏi những cải cách thể chế sâu rộng hơn, bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường kết nối trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính.
Trong khi Chính phủ đặt cược vào sự ổn định chính trị, tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và vị thế trung lập về địa chính trị để thu hút dòng vốn toàn cầu, quá trình phát triển của VIFC nhiều khả năng sẽ diễn ra từng bước.
Khác với các trung tâm tài chính lâu đời đã mất hàng thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ để hình thành, Việt Nam đang cố gắng đẩy nhanh tiến trình này thông qua thiết kế chính sách - một chiến lược vừa chứa đựng nhiều cơ hội, vừa đi kèm không ít thách thức trong khâu thực thi.
Vũ Hạo
