Xuất nhập khẩu muốn tăng bền vững phải dựa vào nội lực và công nghệ
Khi thương mại toàn cầu biến động mạnh và các rào cản ngày càng khắt khe, xuất nhập khẩu Việt Nam không thể chỉ chạy theo quy mô mà phải nâng chất lượng tăng trưởng, tăng giá trị gia tăng và sức chống chịu.
Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, muốn thúc đẩy xuất khẩu thì trước hết phải xây dựng nền sản xuất đủ mạnh. Điều này áp dụng cho cả công nghiệp và nông nghiệp, trong đó các ngành nền tảng và sản phẩm chủ lực đóng vai trò trụ cột.
Tăng trưởng theo chiều sâu đồng nghĩa với nâng giá trị nội địa thông qua khoa học và công nghệ. Sản xuất không thể tiếp tục mở rộng theo cách cũ mà phải dựa vào ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang tác động sâu tới sản xuất và quản trị. Việc chủ động nguyên liệu, đầu tư nghiên cứu phát triển và nâng cao năng lực thiết kế là yêu cầu cấp thiết nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở góc độ thị trường, Việt Nam đã ký 17 FTA nhưng vẫn còn dư địa mở rộng tại Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latin. Các hướng đi như Mercosur hay Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh đang được nghiên cứu. Song song với đàm phán mới là nâng cấp các hiệp định hiện có và quan trọng hơn là tận dụng thực chất những ưu đãi đã ký kết.
Một động lực mới được nhấn mạnh là thương mại điện tử xuyên biên giới, nhất là mô hình B2B phục vụ xuất khẩu giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Khi chi phí giao dịch giảm và thị trường được kết nối trực tuyến, doanh nghiệp có thể tiếp cận khách hàng quốc tế linh hoạt hơn. Cùng với đó là đa dạng hóa thị trường để phân tán rủi ro và giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Để hàng hóa đi xa, xúc tiến thương mại cũng phải thay đổi. Trọng tâm không chỉ là hội chợ hay quảng bá đơn lẻ mà là xây dựng thương hiệu, tăng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, giảm phát thải. Trong bối cảnh các rào cản xanh gia tăng, tiêu chuẩn môi trường đã trở thành điều kiện bắt buộc chứ không còn là lợi thế cộng thêm.
Ở khâu logistics, việc rút ngắn thời gian và giảm chi phí vận chuyển có ý nghĩa quyết định. Khi chi phí logistics còn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành, cần phát huy lợi thế địa kinh tế và nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics trong nước để hỗ trợ xuất khẩu.
TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia kinh tế, cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy muốn xuất khẩu bền vững phải có chiến lược dài hạn, xác định rõ vai trò của xuất khẩu trong tăng trưởng. Nhà nước giữ vai trò định hướng nhưng việc triển khai phải tuân thủ nguyên tắc thị trường và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.
Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn nhân lực và công nghệ. Các quốc gia thành công đều đầu tư mạnh cho giáo dục, đào tạo nghề và nghiên cứu phát triển. Hạ tầng cảng biển, cao tốc, khu kinh tế được xây dựng đồng bộ để giảm chi phí và tăng kết nối.
TS Cấn Văn Lực cho rằng cần xây dựng hệ thống tài chính hỗ trợ xuất khẩu và nâng nội lực doanh nghiệp để tăng trưởng theo chiều sâu
|
Một yếu tố không thể thiếu là hệ thống tài chính hỗ trợ xuất khẩu. Theo TS. Cấn Văn Lực, cần phát triển các công cụ như ngân hàng chính sách hoặc ngân hàng xuất nhập khẩu, bảo hiểm tín dụng và quỹ bảo lãnh vay vốn cho doanh nghiệp. Đồng thời, mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, triển khai các gói tín dụng ưu đãi cho chuyển đổi công nghệ, thúc đẩy tài trợ chuỗi cung ứng và tín dụng xanh. Chính sách thuế và hoàn thuế cũng cần cải cách để rút ngắn thời gian, giúp doanh nghiệp tăng vốn lưu động.
Về lâu dài, doanh nghiệp phải chuyển mạnh sang chế biến sâu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này gắn với đổi mới công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và khuyến khích doanh nghiệp FDI tăng sử dụng linh kiện trong nước. Bên cạnh đó là đầu tư cho sản phẩm công nghệ cao, xây dựng và bảo vệ thương hiệu, hình thành doanh nghiệp lớn trong các ngành chiến lược.
Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, đề xuất tư duy tích gió thành bão. Không chỉ tập trung vào các mặt hàng chủ lực mà cần khai thác mọi dư địa xuất khẩu, kể cả các sản phẩm quy mô nhỏ nhưng có khả năng ra thị trường quốc tế. Nhiều mặt hàng chưa được coi là mũi nhọn lại có tỷ lệ nội địa hóa cao và tiềm năng đáng kể.
Theo chuyên gia, chính sách phải giúp doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tiếp cận FTA dễ hơn. Có thể nghiên cứu mô hình tổ chức xuất khẩu trung gian để nhiều doanh nghiệp nhỏ liên kết, tạo quy mô đủ lớn và bảo đảm chất lượng đồng bộ. Đồng thời, xem xét khả năng doanh nghiệp Việt Nam lập pháp nhân ở nước ngoài để chủ động tổ chức xuất nhập khẩu.
Ông cũng nhấn mạnh bài toán thương hiệu, đặc biệt với nông sản như cà phê. Việt Nam có vị thế lớn trên bản đồ cà phê thế giới nhưng thương hiệu quốc gia còn mờ nhạt. Thiếu thông tin rõ ràng về chủng loại, vùng trồng, quy trình sản xuất khiến người tiêu dùng khó nhận diện giá trị. Đầu tư cho thương hiệu vì thế không chỉ là chi phí marketing mà là chiến lược nâng giá trị.
Khi thương mại toàn cầu ngày càng cạnh tranh và yêu cầu xanh hóa tăng lên, xuất nhập khẩu Việt Nam cần dựa nhiều hơn vào nội lực, công nghệ, tài chính hỗ trợ và thương hiệu. Tăng trưởng theo chiều sâu không phải lựa chọn mà là con đường bắt buộc nếu muốn duy trì đà tăng bền vững trong giai đoạn tới.
Tử Kính (Theo Báo Chính phủ)
