AI: Cuộc cách mạng có thể kết thúc bằng một cú vỡ bong bóng?
Trí tuệ nhân tạo (AI) là một công nghệ có khả năng làm thay đổi cuộc chơi và đã bắt đầu biến đổi cách thế giới sống cũng như làm việc. Nhưng AI cũng có thể châm ngòi cho một đợt lao dốc của thị trường, một cuộc suy thoái - hoặc cả hai.
Tất cả nằm ở thời điểm. Tiền đang đổ vào AI với tốc độ nhanh đến mức khả năng biến những khoản đầu tư đó thành lợi nhuận không theo kịp. Sự mất cân đối khó có thể duy trì này, bằng cách này hay cách khác, sẽ phải được điều chỉnh. Sự sụp đổ gần đây của một quỹ phòng hộ tập trung vào AI từng đạt thành công vang dội là minh chứng rõ nét cho cả cơ hội lẫn rủi ro của làn sóng AI.
Rủi ro càng lớn bởi chi phí xây dựng cuộc cách mạng AI là vô cùng đắt đỏ. Các công ty đang chạy đua mua những con chip tiên tiến nhất và xây dựng các trung tâm dữ liệu có diện tích tương đương hàng chục sân bóng đá.
Max Gokhman, Trưởng bộ phận giải pháp AI và tài sản số tại công ty đầu tư Franklin Templeton, nói với CNN: “Tôi hoàn toàn tin rằng đây là một công nghệ có tính cách mạng. Nhưng điều đó không có nghĩa là sẽ không có lúc thị trường rơi vào trạng thái hưng phấn phi lý”.
Thời điểm sẽ là yếu tố quyết định liệu làn sóng AI có thể tiếp tục kéo dài hay sẽ kết thúc trong nước mắt như những bong bóng tài sản trước đây.
Câu hỏi là: Liệu số tiền khổng lồ đang được chi để xây dựng hạ tầng AI có kịp tạo ra lợi nhuận thực sự trước khi sự kiên nhẫn của Phố Wall cạn kiệt?
Thương vụ tài trợ 500 tỷ USD
Hiện tại, những tên tuổi lớn nhất của giới tài chính vẫn đang lao vào AI.
Nvidia, ngôi sao của hạ tầng AI với giá trị vốn hóa 5 ngàn tỷ USD, vừa thu xếp gói tài trợ 500 tỷ USD từ Apollo, BlackRock, Goldman Sachs và các tổ chức khác trên Phố Wall nhằm tài trợ cho các đơn hàng chip tiên tiến của khách hàng.
Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang thậm chí cho rằng năng lực tính toán AI - bao gồm phần cứng và phần mềm làm nền tảng cho các mô hình AI - đang dần trở thành một “lớp tài sản có thể đầu tư”.
Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia, phát biểu tại Đài Bắc ngày 01/06/2026.
|
Đây là dấu hiệu cho thấy nhiều nhà đầu tư trên Phố Wall vẫn tin vào một tương lai được dẫn dắt bởi AI. Tuy nhiên, đầu tư vào lĩnh vực này đang trở nên phức tạp hơn bởi tốc độ phát triển quá nhanh của công nghệ, cuộc chiến giá đang manh nha giữa các mô hình AI nguồn mở và nguồn đóng, cùng hàng loạt nút thắt trong chuỗi cung ứng.
Những trở ngại này trải dài từ việc tiếp cận chip, sự phản đối của người dân địa phương đối với các trung tâm dữ liệu, cho đến nhu cầu điện năng khổng lồ mà quá trình xây dựng hạ tầng AI đòi hỏi.
“Sẽ kết thúc tồi tệ”
Thương vụ khổng lồ của Nvidia cũng làm nổi bật một đặc điểm vừa sáng tạo, vừa có thể tiềm ẩn rủi ro của làn sóng AI: Tài trợ xoay vòng.
Trong mô hình này, một công ty cung cấp tiền cho một công ty khác, dưới hình thức cho vay, đầu tư, cho thuê hoặc hỗ trợ tài chính, đổi lại công ty thứ hai sẽ sử dụng số tiền đó để mua sản phẩm của chính công ty thứ nhất.
Đó là một mô hình có thể vận hành hiệu quả cho đến khi không còn hiệu quả nữa.
Trong giai đoạn bùng nổ, những thỏa thuận như vậy có thể tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực. Nhưng chúng cũng có thể thổi phồng bong bóng đầu cơ bằng cách tạo ra ảo giác về tốc độ tăng trưởng nhanh, trước khi bong bóng cuối cùng vỡ tung.
Điều này gợi lại ký ức về bong bóng dotcom, khi một số công ty thiết bị viễn thông từng cho khách hàng vay tiền để mua chính thiết bị của họ.
Gokhman nói: “Tài trợ vòng tròn sẽ kết thúc tồi tệ. Bạn không chỉ đang sống dựa vào thời gian vay mượn, mà còn là thời gian được khuếch đại bởi đòn bẩy.”
Tuy nhiên, Gokhman vẫn tin vào làn sóng AI và cho rằng mức độ sử dụng đòn bẩy hiện chưa đạt đến ngưỡng đáng báo động.
Ít nhất là vào lúc này.
Cú ngã của quỹ phòng hộ tất tay vào AI
Giống như cuối những năm 1990, cơn sốt AI đã giúp một số nhà đầu tư kiếm được khối tài sản khổng lồ, trong khi những người khác có thể gặp thảm họa chỉ trong thời gian ngắn.
Cuối tháng trước, Situational Awareness, một quỹ phòng hộ ít tên tuổi tập trung vào đầu tư AI, đã sụp đổ sau khi các khoản đặt cược sử dụng đòn bẩy cao của quỹ này thất bại.
Được điều hành bởi một cựu nhân viên OpenAI, Situational Awareness buộc phải bán phần lớn danh mục đầu tư với mức chiết khấu lớn cho Citadel. Quỹ này vẫn ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong 2 năm qua, chỉ là không còn cao như trước.
Đáng chú ý, Situational Awareness không gặp rắc rối vì nhận định rằng AI là một xu hướng thực sự đã sai.
Vấn đề nằm ở chỗ luận điểm đầu tư đó bị chệch hướng bởi sự suy giảm tạm thời của đà tăng giá cổ phiếu AI, trong khi đòn bẩy đã khuếch đại cú trượt này, cũng giống như cách nó khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ.
Bài toán lợi nhuận của AI
Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, cảnh báo rằng bài toán tài chính của AI hiện vẫn chưa hợp lý. Theo ông, những khoản lợi nhuận khổng lồ ở thượng nguồn chuỗi giá trị AI hiện được thúc đẩy bởi tiền của các nhà đầu tư, chứ chưa phải từ khách hàng cuối.
Slok viết trong một báo cáo tuần trước: “Vốn có thể lấp đầy khoảng trống trong một thời gian, nhưng không thể mãi mãi. Và đó chính là rủi ro: Liệu lợi tức đầu tư (ROI) của khách hàng cuối sử dụng AI có xuất hiện đủ nhanh để duy trì mức chi tiêu đang tạo ra những khoản lợi nhuận ở thượng nguồn hay không?”.
Sau khi phân tích biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong S&P 500, Slok không tìm thấy bằng chứng cho thấy AI đang giúp cải thiện lợi nhuận của các ngành như chăm sóc sức khỏe, hàng tiêu dùng thiết yếu, năng lượng hay bất động sản.
Sàn Giao dịch Chứng khoán New York ngày 24/7/2026.
|
Tuy nhiên, Jeetu Patel, Chủ tịch kiêm Giám đốc sản phẩm của Cisco, cho rằng khó có thể đánh đồng cuộc cách mạng AI với bong bóng dotcom, bởi vào cuối những năm 1990, nguồn cung đã được xây dựng trước khi nhu cầu thực sự xuất hiện.
Patel, người đang điều hành một công ty xây dựng hạ tầng phục vụ làn sóng AI, kỳ vọng các AI agent sẽ trở nên phổ biến, qua đó giúp nhu cầu tiếp tục tăng trưởng bùng nổ.
Ông nói với CNN tại hội nghị ngành Ai4 ở Las Vegas hồi đầu tháng này: “Nhu cầu hiện đã có, trong khi nguồn cung đang thiếu hụt nghiêm trọng về điện, công suất trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán, bộ nhớ và hạ tầng mạng. Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, sơ khai đến mức rất sớm".
AI đang trở thành động lực lớn của nền kinh tế
Quy mô của cuộc chơi là rất lớn, và rủi ro không chỉ giới hạn ở những quỹ phòng hộ ít tên tuổi đang đặt cược vào cổ phiếu AI. Nền kinh tế Mỹ đang ngày càng phụ thuộc vào AI và dòng tiền đầu tư khổng lồ chảy vào lĩnh vực này.
Đà tăng mạnh của Nvidia, Micron, Alphabet và nhiều cổ phiếu AI khác đã góp phần nâng giá trị tài sản của hàng triệu người Mỹ, thông qua việc làm tăng giá trị các khoản tiết kiệm hưu trí, quỹ tiết kiệm cho giáo dục và tài khoản đầu tư.
Nhà kinh tế David Rosenberg nói trong một tập gần đây của podcast “Excess Returns”: “Nếu không có làn sóng AI, có lẽ chúng ta đã rơi vào suy thoái.”
Và trong những giai đoạn bùng nổ lẫn sụp đổ, thời điểm luôn là yếu tố quyết định. Nhà kinh tế John Maynard Keynes từng nổi tiếng với câu nói: “Thị trường có thể duy trì trạng thái phi lý lâu hơn khả năng duy trì thanh khoản của bạn".
Hãy nhìn vào trường hợp của Julian Robertson, nhà đầu tư quỹ phòng hộ huyền thoại.
Cuối những năm 1990, Robertson đã nhận định đúng về quy mô khổng lồ của bong bóng dotcom. Nhưng các khoản đặt cược chống lại những cổ phiếu công nghệ bị định giá quá cao của ông lại thất bại, bởi Nasdaq vẫn liên tục tăng cao.
Robertson cuối cùng đã đóng cửa quỹ phòng hộ Tiger Management vào tháng 3/2000, đúng vào thời điểm Nasdaq bắt đầu bước vào một trong những đợt sụp đổ lịch sử.
Gokhman nói: “Chỉ vì bạn cho rằng thị trường đang quá nóng không có nghĩa là đã đến lúc phải rút lui. Những khoản lợi nhuận tốt nhất thường xuất hiện ngay khi bữa tiệc sắp kết thúc".
Vũ Hạo
