Chiến tranh Iran có thể "bóp nghẹt" dòng vốn từ vùng Vịnh
Thế giới phụ thuộc vào nguồn vốn từ khu vực vùng Vịnh nhiều hơn so với suy nghĩ của nhiều người.
Khi thế giới đánh giá những thiệt hại kinh tế kéo dài từ cuộc chiến ở Trung Đông, phần lớn sự chú ý tập trung vào việc khi nào hoạt động sản xuất và vận chuyển năng lượng có thể trở lại “bình thường”. Đây dĩ nhiên là vấn đề cấp bách nhất. Nhưng bên cạnh đó, còn một câu hỏi tài chính mà giới đầu tư và các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc: Mối quan hệ giữa các quốc gia vùng Vịnh và thị trường vốn quốc tế sẽ thay đổi ra sao trong ngắn hạn?
Sáu thành viên của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) - Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả-rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất - đã phát triển qua nhiều thập kỷ để trở thành một trong những lực lượng có ảnh hưởng lớn nhất trong tài chính toàn cầu, với các khoản đầu tư trải rộng khắp thế giới. Tuy nhiên, có rủi ro rằng nhu cầu tài chính trong nước gia tăng sau chiến tranh có thể tạm thời làm gián đoạn dòng vốn này, ngay cả khi vị thế dài hạn của các quốc gia không bị lung lay.
Điều đó sẽ có tác động tới lãi suất toàn cầu và sự phân bổ nguồn vốn, bởi thế giới đã phụ thuộc vào dòng tiền từ GCC sâu sắc hơn nhiều so với suy nghĩ của nhiều người.
Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, các quốc gia GCC đã gia tăng ảnh hưởng mang tính hệ thống, vượt xa vai trò là nhà cung cấp năng lượng. Họ đóng vai trò là trung tâm vận tải lớn (đặc biệt là Qatar và UAE), điểm đến du lịch ngày càng hấp dẫn, đồng thời là nguồn cung thanh khoản quan trọng cho kinh tế toàn cầu.
Trong bốn năm qua, các nước GCC đã tạo ra thặng dư tài khoản vãng lai hơn 800 tỷ USD. Họ quản lý nguồn lực dồi dào này một cách tinh vi, đầu tư cho cả hiện tại và các thế hệ tương lai.
Qua nhiều năm quan sát tại khu vực này, dễ nhận thấy mật độ dày đặc của các ngân hàng, cố vấn và nhà quản lý tài sản trong “phòng chờ” của các quốc gia vùng Vịnh. Tại các văn phòng của quỹ tài sản quốc gia, công ty quản lý tài sản gia đình (family office), quỹ hưu trí và ngân hàng địa phương, các định chế tài chính toàn cầu thường xuyên tụ họp để báo cáo danh mục đầu tư hiện tại, để tìm kiếm cơ hội phân bổ vốn mới.
Qua thời gian, các quốc gia GCC đã mở rộng cả quy mô lẫn phạm vi chiến lược đầu tư dài hạn, tham gia đầy đủ vào cả thị trường niêm yết và tư nhân, đầu tư trực tiếp và nhiều hình thức khác. Đồng thời, họ xây dựng các mối quan hệ tài chính sâu rộng trên toàn cầu, và gần đây nhất là đi đầu trong đầu tư vào AI, khoa học sự sống và robot.
Hiện tại, khi lĩnh vực năng lượng đối mặt với cú “dừng đột ngột” gần như tức thì, khu vực này đang chịu áp lực doanh thu ngắn hạn ngoài dự kiến. Dù một số khoản chi có thể giảm, nhưng sẽ không theo kịp mức sụt giảm nguồn thu. Trên thực tế, Chính phủ các nước vùng Vịnh sẽ phải tăng chi tiêu để bảo vệ người dân trước tác động của chiến tranh.
Dĩ nhiên, GCC không phải là một khối đồng nhất. Giữa sáu quốc gia, ba yếu tố sẽ quyết định quỹ đạo riêng: Mức dự trữ tài chính tích lũy, tốc độ phục hồi nguồn thu chính và mức độ dòng vốn đầu tư ra nước ngoài bị thay thế bởi nhu cầu trong nước.
Bất kỳ thay đổi nào trong dòng vốn toàn cầu cũng diễn ra trong bối cảnh thị trường vốn đã đầy thách thức. Thâm hụt ngân sách lớn tại các nền kinh tế phát triển và nhu cầu tái cấp vốn cho các khoản nợ đáo hạn đang đẩy lượng phát hành trái phiếu toàn cầu tăng mạnh. Đồng thời, cuộc cách mạng AI đòi hỏi nguồn tài chính khổng lồ, trong khi một làn sóng tái cấp vốn doanh nghiệp cũng đang đến gần.
Hệ quả là chi phí vay “cao hơn trong thời gian dài hơn”, gây tác động tiêu cực tới gần như mọi quốc gia, doanh nghiệp và hộ gia đình.
Môi trường này cũng làm trầm trọng thêm các rủi ro tài chính hiện hữu - như bong bóng AI, một số phân khúc tín dụng tư nhân và những lo ngại về nợ công - đồng thời có thể làm lộ ra các điểm yếu mới.
Các quốc gia GCC sẽ khôi phục xuất khẩu dầu và khu vực này vẫn sẽ duy trì vai trò trung tâm vận tải và du lịch. Điều đó gần như chắc chắn. Đây là những nền kinh tế đã chứng minh khả năng thích ứng và tư duy chiến lược dài hạn trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, sự thay đổi tạm thời trong mối quan hệ của họ với dòng vốn quốc tế là yếu tố cần được tính đến khi đánh giá tác động kinh tế và tài chính toàn cầu của cuộc chiến Iran.
Giống như nguồn cung năng lượng, đây là một phần của hệ quả kinh tế rộng lớn hơn của cuộc xung đột - vốn đã được cảm nhận rõ rệt qua giá cả tăng cao và chi phí vay leo thang, đồng thời ngày càng đe dọa tăng trưởng, việc làm và ổn định tài chính.
*Bài viết thể hiện quan điểm của ông Mohamed El-Erian, cựu CEO của PIMCO và là cố vấn kinh tế của nhiều Chính phủ
Vũ Hạo
