IMF: Chiến tranh Iran có thể kéo tăng trưởng toàn cầu xuống đáy hậu COVID-19
Tăng trưởng kinh tế toàn cầu có nguy cơ rơi xuống mức thấp nhất kể từ thời kỳ đại dịch Covid-19 nếu xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu duy trì quanh ngưỡng 100 USD/thùng trong phần còn lại của năm, theo cảnh báo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Trong kịch bản bất lợi, IMF dự báo kinh tế toàn cầu chỉ tăng trưởng 2.5% trong năm nay – thấp nhất kể từ năm 2020 – trong khi lạm phát có thể tăng lên 5.4% nếu giá dầu giữ ở mức cao hiện tại. Giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng sau khi đàm phán giữa Mỹ và Iran đổ vỡ và Washington áp đặt phong tỏa hàng hải tại eo biển Hormuz, dù sau đó có phần hạ nhiệt.
Trước khi xung đột leo thang, giá dầu chỉ dao động quanh 70 USD/thùng. Tuy nhiên, chiến sự đã làm gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới.
Kinh tế trưởng IMF Pierre-Olivier Gourinchas cho biết những diễn biến gần đây đã “đưa nền kinh tế toàn cầu tiến gần hơn tới kịch bản bất lợi”. Ông nói: “Sự đổ vỡ trong đàm phán giữa Iran và Mỹ, cùng với các biện pháp phong tỏa, có thể khiến nhiều nguồn cung dầu bị giữ lại trong eo Hormuz thay vì được đưa ra thị trường”.
|
Dự báo tăng trưởng GDP và lạm phát toàn cầu của IMF
 |
Ở kịch bản cơ sở – được xây dựng trước khi đàm phán thất bại – IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu đạt 3.1% và lạm phát ở mức 4.4%, với giả định xung đột sớm hạ nhiệt và giá dầu quay về gần mức trước khủng hoảng. Năm 2025, kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3.5% và lạm phát ở mức 4.1%. IMF cho biết nếu không có chiến tranh, tổ chức này thậm chí đã cân nhắc nâng dự báo tăng trưởng.
Triển vọng xấu đi trong bối cảnh các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương toàn cầu đang họp tại Washington trong khuôn khổ kỳ họp mùa xuân của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB). Nhiều quốc gia thu nhập thấp có nguy cơ phải tìm đến hỗ trợ tài chính khi chi phí năng lượng và phân bón tăng cao. Theo IMF, khoảng một nửa mức tăng giá phân bón sẽ chuyển sang giá lương thực sau khoảng 12 tháng.
Ngay cả trong kịch bản cơ sở, các nền kinh tế mới nổi cũng chịu tác động, với tăng trưởng giảm khoảng 0.3 điểm phần trăm. Tại Trung Đông và Trung Á, tăng trưởng năm 2026 dự kiến chỉ đạt 1.9%, giảm mạnh so với mức 3.6% của năm trước.
IMF cũng đưa ra một kịch bản tiêu cực hơn, trong đó giá dầu trung bình đạt 110 USD/thùng vào năm 2026 và tăng lên 125 USD/thùng vào năm sau. Khi đó, lạm phát buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất, kéo tăng trưởng toàn cầu xuống chỉ còn 2% trong năm nay, trong khi lạm phát tăng lên 5.8%.
“2% là mức tăng trưởng cực thấp – chỉ xảy ra 4 lần kể từ năm 1980, và hai lần gắn với các cú sốc lớn như khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch Covid-19”, ông Gourinchas cho biết, đồng thời cảnh báo hệ lụy sẽ lan rộng sang nghèo đói, bất ổn vĩ mô và an ninh lương thực.
Bên cạnh triển vọng tăng trưởng, IMF cũng cảnh báo rủi ro đối với hệ thống tài chính toàn cầu. Trong báo cáo ổn định tài chính công bố cùng ngày, tổ chức này cho rằng thị trường đang có phần lạc quan khi đặt cược vào kịch bản xung đột sớm kết thúc, bất chấp những điểm yếu tiềm ẩn.
Giám đốc bộ phận thị trường tiền tệ và vốn của IMF, ông Tobias Adrian, nhận định: “Thị trường đang có phần lạc quan quá mức”, đồng thời lưu ý đà phục hồi mạnh của cổ phiếu và trái phiếu sau thỏa thuận ngừng bắn tạm thời là “đáng chú ý”.
Chỉ số S&P 500 đã phục hồi vượt mức trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 02, cho thấy nhà đầu tư đang đặt cược vào kịch bản ngắn hạn. Tuy nhiên, IMF cho rằng diễn biến này chủ yếu phản ánh việc đóng vị thế mua, thay vì sự đảo chiều sang tâm lý bi quan.
Rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng cú sốc kéo dài, đặc biệt khi giá năng lượng duy trì ở mức cao. IMF cảnh báo mức nợ lớn trong hệ thống - từ Chính phủ đến các quỹ đầu cơ và ETF - có thể khiến thị trường tài chính dễ tổn thương hơn nếu điều kiện tài trợ bị siết chặt.
Ngoài ra, việc gia tăng phát hành nợ ngắn hạn cũng làm tăng rủi ro tái cấp vốn trong môi trường lạm phát cao, yếu tố từng đóng vai trò kích hoạt nhiều cuộc khủng hoảng trong quá khứ.
Vương Đông
