Khốn cùng khi đất nước oằn mình vì nợ
Khuôn mặt nhăn nhó khổ não, Anargyros D. kể lại việc ông đã mất mọi thứ như thế nào do hậu quả của sự sụp đổ kinh tế Hy Lạp - nhà máy chế biến lương thực do cha ông thành lập 30 năm trước, nhà cửa, xe hơi, đồng hồ hiệu Rolex, niềm tự hào và giờ, ông nói, cả ý chí sống.
"Rất nhiều lần tôi đã nghĩ tới việc lái xe của bố tôi và đâm vào tường", ông nói, từ chối cho biết tên họ vì không muốn gây sự chú ý tới mình trong những hoàn cảnh này. Khom vai và run rẩy, tuần trước ông ngồi trong văn phòng của Klimaka, một tổ chức dịch vụ xã hội giúp đỡ số chuyên gia Hy Lạp vô gia cư đầy phiền muộn ngày càng tăng vì mất việc làm và chức vụ. Ông nói: "Chúng tôi từng là những người giúp đỡ người khác ở Hy Lạp. Giờ đây chúng tôi đang xin sự giúp đỡ."
Đã một năm kể từ Hy Lạp tránh khỏi phá sản khi Châu Âu và Quỹ tiền tệ thế giới đưa ra khoản cứu trợ 110 tỷ Euro (155 tỷ USD). Mặc dù không ai kỳ vọng rằng đất nước này sẽ nhanh chóng đảo ngược vận mệnh nhưng sự tuyệt vọng của người Hy Lạp, giống Anargyros D. phản ánh mức độ đau khổ sâu sắc hơn bất kỳ ai ở đây từng dự đoán.
Các nhà kinh tế dự đoán tổng sản phẩm quốc nội năm nay giảm 4% và các số liệu chỉ cho thấy sự bi quan. Sản xuất xi măng giảm 60% kể từ năm 2006. Sản xuất thép giảm, trong một số trường hợp, hơn 80% trong hai năm trở lại đây. Các nhà phân tích cho rằng gần 250.000 việc làm trong khu vực tư nhân sẽ bị mất vào cuối năm nay, đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên tới hơn 15%. Những tít tiêu đề về sự hạ bậc xếp hạng tín dụng khiến cho người Hy Lạp hốt hoảng rút tiền từ các ngân hàng. Hy Lạp mất 40 triệu Euro tiền gửi năm ngoái, và các ngân hàng cho biết tỷ lệ rút tiền gần đây đã tăng.
Những khó khăn này một lần nữa khiến Hy Lạp trở thành vấn đề khẩn cấp với 17 nước trong khu vực đồng tiền chung Euro. Bộ trưởng bộ tài chính các nước này sẽ họp mặt vào thứ Hai để thảo luận về vấn đề Hy Lạp và cuộc khủng hoảng nợ mà Châu Âu đã nỗ lực khắc phục trong suốt một năm. Vấn đề được thảo luận sẽ là liệu Hy Lạp, hiện được coi là sẽ không đáp ứng được mục tiêu thâm hụt 2% GDP trong năm nay, có tiếp tục được viện trợ các khoản vay khác lên tới 60 tỷ Euro hay không và những cắt giảm ngân sách nào tiếp tục được yêu cầu để đổi lại các khoản vay đó.
Tuy nhiên, có những tranh luận sâu sắc về loại phương thức nào - theo đó, bắt buộc Hy Lạp phải tuân theo trong việc cắt giảm và hy sinh nhiều hơn để có được đợt viện trợ lần thứ hai từ một Châu Âu miễn cưỡng - là đúng.
Hy Lạp đang oằn mình vì nợ nần.
Theo Yanis Varoufakis, một giáo sư kinh tế và blogger tại trường đại học Athens, hình thức biện pháp khắc phục này vi phạm hai nguyên tắc kinh tế cơ bản. Ông nói: "Bạn không cho những người vỡ nợ vay tiền với lãi suất cao và bạn không đưa sự khổ hạnh vào trong suy thoái. Điều này cũng khá đơn giản: các khoản nợ đang tăng lên và GDP thì đi xuống. Chẳng lẽ chúng ta chưa học được gì từ bài học năm 1929 hay sao?"
Việc bắt giữ Dominique Strauss - Kahn, người đứng đầu IMF vì những cáo buộc liên quan tới tấn công tình dục có thể tạo ra sự thay đổi mới gây khó khăn cho việc thúc đẩy khoản viện trợ. Ông Strauss-Kahn thường ủng hộ một biện pháp ít phiền hà hơn và nếu ông bị buộc phải từ chức thì có thể những điều kiện khó khăn hơn mà Đức ủng hộ sẽ được áp đặt.
Tuy nhiên, trong khi những tranh luận về việc làm thế nào để khắc phục nền kinh tế Hy Lạp diễn ra sôi nổi ở mọi nơi, các cách mà cuộc khủng hoảng đang làm tổn hại mạng lưới xã hội của đất nước này lại ít được biết đến hơn. Việc chuyển đổi này đã làm chấn động tới toàn thể công dân vốn đã quen với một nhà nước phúc lợi xã hội hào phóng.
Những nhân viên xã hội và quan chức các thành phố tại Athens báo cáo rằng tỷ lệ vô gia cư đã tăng 25%. Tại một bếp ăn từ thiện lớn ở Athens, có đến 3.500 người tới xin ăn và quần áo mỗi ngày, tăng từ con số khoảng 100 người một ngày kể từ khi nó được mở cửa lần đầu tiên 10 năm trước.
Tuổi trung bình của những người này hiện là 47, thấp hơn so với 60 tuổi trong 2 năm trước, bổ sung thêm bằng chứng cho thấy rằng những người đang chịu cảnh này từng là những người có việc làm trước đây. Tỷ lệ thất nghiệp ở nam giới từ 30 đến 60 tuổi đã tăng vọt từ 4% lên 10% kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu vào năm 2008.
Aris Violatzis, cố vấn của Anargyros D. nói rằng các cuộc gọi đến đường dây tư vấn giúp ngăn chặn hành động tự tử của tổ chức từ thiện Klimaka đã tăng tới 30 cuộc gọi một ngày, gấp đôi so với 2 năm trước. Ông Violatzis nói: "Chúng tôi không thể tưởng tượng được điều này. Chúng tôi từng là đất nước giàu thứ 29 thế giới. Đất nước này đang chìm trong một cú sốc sâu sắc."
Các bằng chứng cho thấy cú sốc xã hội và tình cảm đầy rẫy ở Athen vào tuần trước. Thậm chí khi quan chức các ngân hàng châu Âu và IMF làm việc với các quan chức Hy Lạp để vạch ra tiến trình của gói viện trợ thứ hai, một phụ nữ trung niên ăn vận đẹp đẽ với những vòng bạc ở giầy đã nhảy qua các thùng rác bên ngoài khách sạn năm sao nơi rất nhiều trong số những quan chức này đang ở.
Vào chiều tối, cảnh sát chống bạo động đã bắn hơi cay vào những người biểu tình ném đá vào khách du lịch hoặc công nhân trên đường trở về nhà.
Những công nhân xây dựng bị sa thải đã ẩn náu trong những căn biệt thự bỏ hoang. Một nhân viên bảo vệ bị sa thải bởi một trong số rất nhiều các công ty giảm biên chế của Hy Lạp cho biết năm ngoái ông đã phải ngủ trên ghế sau của chiếc xe hơi méo mó của mình. Và một bếp trưởng được đào tạo trong một trường dạy nấu ăn hàng đầu tại Athen đã trải qua 18 tháng ngủ trên băng ghế công viên sau khi nhà hàng nơi ông làm việc loại bỏ vị trí này. Một tổ chức từ thiện gần đây đã cho ông nơi trú ẩn.
Theo Anta Alamanu, người điều hành một nhà ở do tư nhân tài trợ của Klimaka, tổ chức dịch vụ xã hội, trong khi nhân viên cứu trợ coi những người này như một thế hệ vô gia cư mới, chính phủ Hy Lạp không chính thức thừa nhận những người vô gia cư là một tầng lớp xã hội cần sự giúp đỡ.
Kết quả là không có những nơi trú ấn do chính phủ hỗ trợ như ở các nơi khác tại châu Âu hoặc tại Mỹ.
Khi Kostas DeLazaris, 47, mất việc làm du lịch trên đảo Corfu năm 2007, ông tham gia một công ty xây dựng tại Athens chỉ để mất công việc này 10 tháng trước khi ngành xây dựng một thời từng thịnh vượng ngừng phát triển. Hiện ông ngủ trên sàn trong một tòa nhà bỏ hoang, chia sẻ không gian này với hai phụ nữ Hy Lạp khác và một gia đình di dân người Bangladesh.
Ông từng hoạt động rất tích cực trong công đoàn khi còn làm trong lĩnh vực du lịch và là phó chủ tịch của chi nhánh địa phương. Nhưng tuần trước, vào ngày các đồng nghiệp cũ của ông diễu hành trước quốc hội để biểu tình, ông nói ông sẽ không tham gia với họ.
Ông nói, giọng giận dữ: "Tôi cảm thấy bị phản bội. Tôi đã trả đủ phí công đoàn. Tôi là một phần trong đó và giờ tôi ở trên đường phố."
Khịt mũi vào khả năng của một khoản viện trợ mới từ Châu Âu, ông nói: "Đó là dấu chấm hết rồi. Thay vào đó sẽ có một cuộc chấn động và máu sẽ đổ."
Trên thực tế, có những nhà phân tích lập luận rằng sẽ có một cuộc bùng nổ xung đột do sự phân chia giữa khu vực tư nhân và lực lượng lao động công lên tới khoảng 1 triệu người cho đến nay chưa từng trải nghiệm tình trạng mất việc đáng kể như thế này.
Stefanos Manos, cựu bộ trưởng kinh tế, người ủng hộ việc cắt giảm chi tiêu tích cực hơn, nói: "Đây là một tình trạng bùng nổ và cũng có thể có bạo lực. Đặc biệt là khi những người mất việc kiếm được ít hơn 50% so với những người vẫn còn việc làm."
Ngày càng có nhiều sự chỉ trích rằng thủ tướng George A. Papandreou, sau những cố gắng thay đổi năm ngoái, đã mất đi sự nhạy bén. Kế hoạch huy động 50 tỷ Euro tới năm 2015 bằng cách tư nhân hóa các công ty điện và tàu do nhà nước sở hữu là một sự thất vọng cay đắng. Những công ty này, vốn là nơi công đoàn hoạt động mãnh mẽ để bảo vệ hàng ngàn lao động dư thừa, phần lớn vẫn không bị ảnh hưởng bởi cải cách.
Ông Papandreou đã đạt được một số thành công trong việc mở cửa một số ngành đã đóng cửa và cải cách hệ thống nghỉ hưu và chế độ lương hưu của đất nước. Và ông vẫn duy trì được sự ủng hộ của nhiều người Hy Lạp, những người tin rằng không còn có giải pháp thay thế nào tốt hơn.
Nhưng những nhà phê bình cho rằng ông có thể đã tránh được những lựa chọn khó khăn hơn với niềm tin rằng, như nói ở đây, chúa của người Hy Lạp sẽ cứu Hy Lạp bằng một gói cứu trợ mới của Châu Âu.
Đó là điều Richard Parker, một nhà kinh tế học chính trị từ Harvard, hiện đang là một trong những cố vấn cấp cao bên ngoài của ông Papandreou, cho rằng nên xảy ra. Ông nói, Đức đã vượt qua được bản năng của người theo thuyết Canvin và viết cho Hy Lạp một ngân phiếu giá trị lớn để nước này có thể tiếp tục quá trình cải tổ kinh tế.
Ông Parker, người đã biết ông Papandreou hơn 40 năm nói: "Khoản nợ của Hy lạp chỉ là 3% GDP của khu vực đồng Euro. Và giá để lật đổ Châu Âu lớn hơn thế rất nhiều. Ý kiến của tôi là hãy cung cấp tiền cho họ."
Hy Lạp có thể nhận được sự hỗ trợ, dĩ nhiên là với những ràng buộc kèm theo. Nhưng liệu điều đó có giúp Anargyros D. thoát khỏi nỗi chán chường không vẫn là điều chưa rõ ràng. Ở tuổi 41, ông đã sống bằng 962 Euro lương hưu hàng tháng của cha mình, giảm so với mức 1.500 Euro năm ngoái và ông phải vay mượn thêm để có tiền đi xe bus từ nhà mình ở Pelopnnese đến các buổi tư vấn tại Athens.
Ông nói: "Mọi điều đều đang tốt đẹp", rụi một điếu thuốc vào gạt tàn trước mặt, "Và rồi các ngân hàng lấy đi tất cả mọi thứ từ chúng tôi."
Nguyễn Tuyến (Theo NYT)
Diễn đàn kinh tế Việt Nam
