Ai giúp doanh nghiệp dò đá qua sông?
Liệu có đáng đầu tư, ít nhất 1% của con số doanh thu xuất khẩu hàng năm, để gầy dựng đội ngũ chuyên gia chiến lược ngành hàng nông sản?
Năm 2008, giá nông sản trên thị trường thế giới biến động, cả xã hội quan tâm đến những diễn biến bất thường của thị trường và tác động của nó đến đời sống nông dân. Sự quan tâm này là cần thiết và gây áp lực lên hệ thống nhà nước, đòi hỏi phải có các giải pháp khẩn cấp để đầu tư xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm, một đội ngũ phân tích và dự báo thị trường nông sản để hạn chế các rủi ro của thị trường.
Đối với một doanh nghiệp kinh doanh nông sản cỡ trung bình, các quyết định quan trọng như mua, bán, tạm trữ lúc nào, nên thâm nhập thị trường nào... có ý nghĩa quan trọng và có thể gây mất mát hàng triệu đô la nếu không gặp may. Nhưng các quyết định kinh doanh không thể dựa mãi vào may mắn mà phải dựa vào các phân tích và dự báo đáng tin cậy.
Đối với ngành hàng nông sản, các quyết định mang tính chiến lược còn có ý nghĩa quan trọng hơn rất nhiều lần, nó không chỉ liên quan đến việc được mất doanh số mà liên quan đến hàng triệu người “dính” đến ngành hàng đó. Hiện nay, có đến bốn ngành hàng nông sản có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỉ đô la Mỹ/năm, nếu tính doanh thu của cả ngành và hàng triệu nông dân gắn với nó thì con số lên đến nhiều tỉ đô la.
Không chỉ có các doanh nghiệp kinh doanh nông sản, mà có hàng trăm ngàn nhà đầu tư cá nhân trên sàn chứng khoán, các quỹ đầu tư, ngân hàng... với số tiền đầu tư luân chuyển rất lớn cũng rất cần các phân tích và dự báo ngành hàng để đồng tiền đầu tư vào đúng địa chỉ có thể sinh lợi nhiều nhất và vững bền.
Như vậy liệu có đáng đầu tư, ít nhất 1% của con số doanh thu xuất khẩu hàng năm, để gầy dựng đội ngũ chuyên gia chiến lược ngành hàng. Lợi ích mà đội ngũ này đem lại chắc rằng sẽ lớn hơn rất nhiều lần số tiền đầu tư phải bỏ ra. Đây cũng có thể xem là một lượng tiền phí dịch vụ.
Vậy ai sẽ bỏ tiền ra đầu tư? Nếu Nhà nước không bỏ tiền ra thì thị trường sẽ trả tiền bởi đó là nhu cầu thực sự sát sườn của doanh nghiệp và có khả năng chi trả. Đáng tiếc là doanh nghiệp có muốn trả tiền nhưng chưa thấy ai đáng mặt gửi vàng.
Trong vòng 10 năm trở lại đây, đã xuất hiện ngày càng nhiều các sinh viên được đào tạo bài bản ở nước ngoài trở về, bổ sung vào đội ngũ chuyên gia kinh tế và phát triển, đóng góp quan trọng vào quá trình định hình các chính sách kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, chỉ một số ít về làm việc cho các viện nghiên cứu của Nhà nước, phần lớn còn lại thường lựa chọn làm việc cho các nhà tài trợ quốc tế với mức lương cao.
Vài năm qua, sự bùng nổ của thị trường tài chính đã tạo ra một ưu thế cạnh tranh để kéo lực lượng này tham gia. Nếu hỏi ai là chuyên gia kinh tế vĩ mô, phát triển nông thôn, nghèo đói... sẽ không quá khó để tìm. Các chuyên gia có thể phân tích với những lập luận chặt chẽ về các biến động của chỉ số GDP, lạm phát, xuất nhập khẩu..., nhưng nếu muốn tìm các chuyên gia ngành lúa gạo, cà phê, cao su... để giúp các doanh nghiệp ngành hàng này lúc nào nên mua, lúc nào nên bán, chính sách giá thế nào... thì chưa có.
Trong khi đó, các viện nghiên cứu của Nhà nước với sự đầu tư của Nhà nước hoặc hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và một đội ngũ nghiên cứu có kinh nghiệm làm các đề tài nghiên cứu phục vụ cho công tác hoạch định chính sách vẫn lấy Nhà nước làm khách hàng chính. Trong những năm gần đây một số đơn vị còn phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn tài trợ quốc tế, và chủ yếu làm các dự án quốc tế cho các nhà tài trợ.
Như vậy đang không có ai kể cả các tổ chức của Nhà nước lẫn khu vực tư hỗ trợ các doanh nghiệp kinh doanh nông sản. Việt Nam thực sự đang thiếu những cá nhân và cả những tổ chức tư vấn ngành hàng mặc dù điều này hết sức cần thiết cả về mặt kinh doanh thuần túy của doanh nghiệp lẫn chiến lược phát triển ngành hàng quốc gia.
Phạm Quang Diệu
TBKTSG
