Mặt hàng nào bị ảnh hưởng nhiều nhất từ chiến sự Trung Đông?
Tại họp báo thường kỳ về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 5/3, đại diện Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) cho biết qua khảo sát nhanh tình hình sản xuất – xuất khẩu của doanh nghiệp trước căng thẳng chính trị tại Trung Đông, nhiều lĩnh vực đã bắt đầu chịu tác động.
Kim ngạch với Trung Đông chiếm tỷ trọng nhỏ, nhưng độ mở rất cao
Hiện TP.HCM có 66 KCX, KCN đã được thành lập với tổng diện tích hơn 27,270 ha; trong đó 58 KCX, KCN đang hoạt động (gồm 3 KCX), thu hút 4,689 dự án đang hoạt động, hơn 300 dự án thuộc doanh nghiệp chế xuất đang hoạt động.
Năm 2025, tổng doanh thu của doanh nghiệp trong KCX, KCN ước đạt khoảng 80 tỷ USD; kim ngạch xuất khẩu đạt 48.4 tỷ USD và nhập khẩu 36.6 tỷ USD. Riêng kim ngạch xuất nhập khẩu với khu vực Trung Đông chỉ chiếm khoảng 3–5% tổng kim ngạch.
Tuy nhiên, theo Ban Quản lý, hoạt động của các doanh nghiệp trong KCX, KCN có độ mở quốc tế rất cao, phụ thuộc sâu vào cả thị trường tiêu thụ và nguồn cung nguyên nhiên vật liệu từ nước ngoài. Do đó, biến động tại Trung Đông vẫn tạo ra tác động dây chuyền trên nhiều phương diện.
Chuỗi cung ứng đứt gãy, chi phí logistics tăng mạnh
Một trong những ảnh hưởng rõ nét là gián đoạn chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp nhập khẩu từ châu Âu qua tuyến Biển Đỏ đang đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung nguyên liệu sản xuất do phải thay đổi hải trình, đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), mất thêm thời gian 3–4 tuần, làm tăng đáng kể chi phí vận chuyển.
Trước những biến động tại Trung Đông, nhiều ngành sản xuất chủ lực của TP.HCM đang chịu tác động ở các mức độ khác nhau.
Trong lĩnh vực điện tử và linh kiện, tình trạng thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ EU bắt đầu xuất hiện do đứt gãy chuỗi cung ứng. Để đảm bảo tiến độ giao hàng, một số doanh nghiệp buộc phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không, khiến chi phí air freight tăng mạnh và kéo theo giá thành sản phẩm đội lên đáng kể.
Ngành may mặc và giày da cũng đối mặt áp lực lớn khi thời gian vận chuyển kéo dài, làm gia tăng nguy cơ chậm giao hàng cho các đối tác EU. Trong bối cảnh đơn hàng theo mùa có tính thời điểm cao, nguy cơ bị hủy đơn mùa Hè là hiện hữu nếu doanh nghiệp không đảm bảo tiến độ.
Đối với ngành hóa chất, giá nguyên liệu đầu vào (hạt nhựa, dung môi và phụ gia) tăng theo biến động của giá dầu thế giới. Tương tự, nhóm xăng dầu, phân bón và các hóa chất cơ bản – vốn là nguyên liệu đầu vào của nhiều ngành sản xuất – cũng chịu áp lực về giá và nguồn cung, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải tăng lên.
Lĩnh vực thực phẩm và thủy hải sản, đặc biệt là hàng tươi sống và đông lạnh, chịu tác động rõ nét do một số đường bay bị hủy hoặc thay đổi lộ trình. Cước phí hàng không tăng cao trong khi container lạnh khan hiếm, khiến chi phí bảo quản và vận chuyển tăng mạnh, đồng thời làm gia tăng rủi ro hư hỏng hàng hóa. Một số lô hàng xuất khẩu sang EU hoặc các nước Trung Đông như Jordan và United Arab Emirates bị ùn ứ tại cảng trung chuyển.
Với ngành chế biến nông sản xuất khẩu, ngoài áp lực chi phí logistics tăng đột biến, doanh nghiệp còn gặp khó khăn khi thanh toán quốc tế qua hệ thống ngân hàng tại khu vực Trung Đông và Bắc Phi bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và tiến độ giao dịch.
Riêng ngành chế biến gỗ và sản phẩm nội thất từ gỗ hiện chưa ghi nhận tác động lớn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, do chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu giá thành, nếu tình hình kéo dài, ngành này được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn trong trung và dài hạn.
Đáng chú ý, lĩnh vực logistics chịu sức ép lớn khi nhiều hãng tàu hủy chuyến hoặc thay đổi hành trình, khiến hàng hóa ùn ứ tại cảng, phát sinh chi phí lưu kho, bảo quản. Do tàu phải đi vòng, thời gian quay vòng container kéo dài, dẫn đến thiếu container rỗng tại các cảng TP.HCM.
Ngoài cước vận tải tăng, doanh nghiệp còn phải gánh thêm “phụ phí rủi ro chiến tranh” và “phụ phí chuyển hướng hành trình”.
Hóa chất, điện tử, may mặc và thủy sản chịu tác động mạnh
Theo đánh giá sơ bộ của HEPZA, các ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất gồm hóa chất và sản phẩm từ dầu mỏ, điện – điện tử, may mặc, thủy hải sản và những lĩnh vực có thị trường xuất khẩu hoặc nguồn cung nguyên liệu tập trung ở Trung Đông và EU.
Ban Quản lý cho biết đang tiếp tục theo dõi sát tình hình, đặc biệt với các doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Đông và châu Âu; đồng thời đăng tải các khuyến cáo của Bộ Công Thương trên cổng thông tin điện tử để doanh nghiệp chủ động ứng phó.
Song song đó, cơ quan này đẩy nhanh giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, nhất là trong lĩnh vực xuất nhập khẩu như cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), giấy phép lao động cho người nước ngoài, xác nhận tình trạng doanh nghiệp phục vụ xét cấp thẻ ABTC cho thương nhân…
Ban Quản lý cũng phối hợp với các sở, ngành triển khai các giải pháp của Trung ương và UBND TP.HCM, đồng thời tham mưu đề xuất chính sách phù hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất, giảm thiểu tác động từ biến động địa chính trị toàn cầu.
Khang Di
