Nguy cơ “điểm nghẽn” Hormuz sau cuộc chiến ở Iran, dầu có thể vượt 100 USD/thùng
Việc Mỹ và Israel cùng tấn công Iran, một thành viên OPEC, làm gia tăng đáng kể nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu tại Trung Đông và trong kịch bản xấu nhất có thể kích hoạt một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu.
Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ 4 của OPEC, với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày trong tháng 1/2026. Quốc gia này có đường bờ biển giáp Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải được xem là quan trọng bậc nhất đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Trong nhiều năm, thị trường dầu thường có xu hướng xem nhẹ rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Tuy nhiên, Bob McNally, cựu Cố vấn năng lượng Nhà Trắng, cảnh báo rằng giới giao dịch đang đánh giá thấp nguy cơ Iran trả đũa sau cuộc tấn công của Mỹ.
Ông nhận định: "Đây mới là chuyện thật”. Theo McNally, khi thị trường mở cửa lúc 06h00 giờ ET ngày 01/03, giá dầu có thể tăng thêm 5 - 7 USD/thùng khi nhà đầu tư bắt đầu định giá lại rủi ro địa chính trị. Trong phiên ngày 27/02, giá dầu Brent chốt ở mức 72.48 USD/thùng, tăng 1.73 USD tương đương 2.45%, trong khi dầu WTI đóng cửa ở 67.02 USD/thùng, tăng 1.81 USD tương đương 2.78%.
Theo McNally, Iran có thể tìm cách gây sức ép với Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến Eo biển Hormuz trở nên không an toàn đối với tàu thương mại, qua đó đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng. Ông cho rằng thị trường chưa đánh giá đầy đủ thực tế rằng Tehran có khả năng gây gián đoạn nghiêm trọng lưu thông qua tuyến hàng hải này.
Trong năm 2025, hơn 14 triệu thùng/ngày đã đi qua Eo biển Hormuz, tương đương khoảng một phần ba lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Khoảng ba phần tư trong số đó được chuyển tới Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Riêng Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, nhận một nửa lượng dầu nhập khẩu từ tuyến đường này. McNally cảnh báo: "Khả năng Eo biển Hormuz đóng cửa kéo dài chắc chắn dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu”.
Rủi ro không chỉ nằm ở sản lượng của Iran mà còn ở bản chất “điểm nghẽn” của Eo biển Hormuz. Công suất dự phòng của thị trường dầu toàn cầu chủ yếu tập trung tại các quốc gia Vùng Vịnh. Nếu eo biển bị phong tỏa, phần công suất dự phòng này sẽ không thể tiếp cận thị trường, khiến nguồn cung thực tế bị khóa lại. Khoảng 20% lượng LNG xuất khẩu toàn cầu cũng đi qua Eo biển Hormuz, chủ yếu từ Qatar, và khó có thể được thay thế nhanh chóng. Trong bối cảnh đó, các quốc gia châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng có thể đẩy mạnh tích trữ, dẫn tới cạnh tranh mua hàng quyết liệt trên thị trường.
Ông McNally cho rằng giá dầu có thể phải tăng đủ cao để gây suy giảm kinh tế và qua đó làm giảm nhu cầu, bởi mức cầu dầu có tính co giãn thấp trong ngắn hạn. Chỉ một phần nhỏ nguồn cung có thể được chuyển hướng thông qua các đường ống như tuyến xuyên Ả-rập Saudi ra Biển Đỏ hoặc đường ống của UAE ra Vịnh Oman nhằm tránh Eo biển Hormuz.
Các chuyên gia cũng lưu ý rằng nếu Iran mở rộng tấn công sang các mục tiêu tại Vùng Vịnh, rủi ro bảo hiểm hàng hải sẽ gia tăng. Phí bảo hiểm tàu chở dầu có thể tăng mạnh hoặc các hãng bảo hiểm thậm chí từ chối bảo hiểm cho tàu đi qua Eo biển Hormuz, làm chi phí vận tải leo thang và khiến nguồn cung bị thắt chặt hơn nữa.
Chính quyền Mỹ có thể sử dụng Dự trữ Dầu chiến lược (SPR) nếu giá dầu tăng vọt. Mỹ hiện có khoảng 415 triệu thùng trong kho dự trữ. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng trong một cuộc khủng hoảng nguồn cung, yếu tố quyết định là thời gian và quy mô gián đoạn. Nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa toàn diện và kéo dài, lượng dự trữ chiến lược của Mỹ và các nước thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có thể không đủ để bù đắp hoàn toàn tác động lên thị trường toàn cầu.
Vũ Hạo
