Những vùng tối trong các kho vàng ngàn tấn của phương Tây
Khi các báo cáo kiểm toán kho vàng bị thất lạc, những dấu niêm phong bị phá vỡ và làn sóng hồi hương vàng của các nước gia tăng, câu hỏi về sự tồn tại của hàng ngàn tấn vàng tại phương Tây đã chuyển từ nghi vấn chính trị sang một rủi ro thị trường hiện hữu. Trong một thế giới đầy "vàng giấy", quyền sở hữu vật chất đang trở nên đáng giá hơn bao giờ hết.
Màn kịch truyền thông dưới lòng đất London
Ngày 20/02/2026, trong bối cảnh giá vàng thế giới vượt ngưỡng 5,000 USD/ounce, một vũ kịch truyền thông hy hữu đã diễn ra tại London. Phóng viên Ed Conway của báo Sky News được cấp quyền tiếp cận hiếm hoi vào Khoang số 4 – một trong 12 khoang chứa vàng nằm sâu dưới lòng đất của Ngân hàng Trung ương Anh (BOE).
Phóng viên của Sky News kể rằng kho này có cả những thỏi vàng được trục vớt từ các con tàu đắm hay lấy ra từ hiện trường các vụ nổ, một số thỏi vẫn còn hình búa liềm được khắc từ thời Liên bang Xô viết.
Hình ảnh một thỏi vàng nặng khoảng 13kg, sáng loáng và được đúc vào tháng 1/2026, được đưa ra để chứng minh rằng “vàng vẫn còn đó”. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các chuyên gia tài chính, sự kiện này thực chất giống một chiêu trò truyền thông bài bản hơn là một hoạt động kiểm toán chuẩn mực.
Cuộc tham quan của Sky News bị giới hạn nghiêm ngặt về phạm vi khi máy quay chỉ được phép tiếp cận một phần rất nhỏ trong tổng số hơn 400,000 thỏi vàng mà BOE được cho là đang lưu ký. Không có bất kỳ quy trình xác minh thực tế nào diễn ra: không cân lại, không đối chiếu số sê-ri với hồ sơ gốc và tuyệt đối không có việc khoan thử để kiểm tra độ tinh khiết từng thỏi.
Thực tế, BOE chỉ là bên giữ hộ cho hơn 60 ngân hàng trung ương và các tổ chức quốc tế. Việc đem tài sản của khách hàng ra trưng bày để tạo niềm tin cho hệ thống tiền tệ của chính mình cho thấy áp lực phải xoa dịu sự hoài nghi của công chúng đang lớn hơn bao giờ hết.
Kho vàng của Ngân hàng Trung ương Anh chứa khoảng 5,000 tấn vàng, nhiều thứ hai thế giới, chỉ sau kho của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại New York - Ảnh: Sky News.
|
Pháo đài Fort Knox và bức màn bí mật kéo dài 7 thập kỷ
Không riêng gì Ngân hàng Trung ương Anh, chính phủ Mỹ cũng đang chịu nhiều nghi ngờ về sự tồn tại thực sự của vàng trong kho. Cục Đúc tiền Mỹ (US Mint) khẳng định Fort Knox tại bang Kentucky đang nắm giữ khoảng 147.3 triệu ounce vàng (tương đương hơn 4,580 tấn), chiếm hơn một nửa tổng dự trữ vàng của Mỹ.
Tuy nhiên, pháo đài này chưa trải qua một cuộc kiểm toán vật lý độc lập và toàn diện nào kể từ năm 1953. Những đợt “mở cửa” hiếm hoi vào năm 1974 và 2017 thực chất chỉ là những chuyến tham quan mang tính biểu tượng dành cho các chính trị gia và giới báo chí.
Dựa trên các tài liệu thu thập được qua Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA), giới điều tra đã phát hiện những lỗ hổng nghiệp vụ sơ đẳng trong các báo cáo nội bộ của Văn phòng Tổng Thanh tra Bộ Tài chính (OIG).
Hồ sơ ghi nhận các kiểm toán viên đã đọc sai đơn vị đo lường (sử dụng ounce thường thay vì troy ounce troy tiêu chuẩn) và thậm chí nhầm lẫn dấu thập phân trên cân điện tử, làm sai lệch giá trị hàng triệu USD trong một lần ghi chép.
Nghiêm trọng hơn, Bộ Tài chính Mỹ đã xác nhận việc thất lạc hoặc không thể truy cập 7 báo cáo kiểm toán quan trọng trong giai đoạn 1975-1984, ngay sau khi Mỹ từ bỏ chế độ bản vị vàng. Hệ thống kiểm kê hiện nay chủ yếu dựa vào “Dấu niêm phong chung chính thức” trên các ngăn chứa, nhưng hồ sơ thực tế lại ghi nhận nhiều trường hợp niêm phong bị phá vỡ mà không có lời giải thích hợp lệ.
Sự im lặng bất thường của những tiếng nói đòi minh bạch
Đầu năm 2025, dư luận Mỹ một lần nữa nóng lên khi Tổng thống Donald Trump và tỷ phú giàu nhất hành tinh Elon Musk đồng loạt yêu cầu một cuộc kiểm toán thực tế tại Fort Knox.
Cụ thể tại buổi diễn thuyết trước các Thống đốc Đảng Cộng hòa ngày 20/02/2025, ông Trump nói: "Chúng ta sẽ mở những cánh cửa đó. Chúng ta sẽ kiểm tra Fort Knox. Tôi không muốn mở nó ra và thấy các tủ sắt trống rỗng."
Ngày 21/02, Thượng nghị sĩ Rand Paul đã gửi một lá thư chính thức cho Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent để yêu cầu thực hiện kiểm toán Fort Knox.
Ngày 28/02, tỷ phú Elon Musk nói trên truyền hình: "Một chuyến tham quan trực tiếp Fort Knox sẽ rất tuyệt vời... vàng có ở đó hay không? Họ nói là có - nhưng có thật vậy không? Hay ai đó đã phun sơn lên một đống chì?" Ông còn đề xuất phát trực tiếp quá trình kiểm đếm qua hệ thống Starlink để đảm bảo không thỏi vàng nào bị đánh cắp.
Đến tháng 3/2025, ông Trump lại nói: "Chúng tôi thực sự sẽ đến Fort Knox để xem liệu vàng có còn ở đó không, bởi vì có thể ai đó đã đánh cắp số vàng đó. Hàng tấn vàng."
Những tuyên bố này đã đẩy niềm tin vào chính phủ xuống thấp kỷ lục và tạo ra một làn sóng kỳ vọng về sự minh bạch hóa triệt để.
Tuy nhiên, kể từ tháng 4/2025, cả Trump, Musk và các nghị sĩ lớn tiếng nhất đều đột ngột im hơi lặng tiếng. Không kiểm toán, không tham quna, không livestream và cũng không có bất kỳ lời giải thích nào cho sự im ắng lạ thường này.
Bộ Tài chính lập luận rằng việc cho phép khách tham quan hoặc phát trực tiếp (livestream) quá trình kiểm kê sẽ tiết lộ các chi tiết nhạy cảm về cấu trúc vật lý của hầm ngầm, từ đó tạo ra các rủi ro về tấn công khủng bố. Nhưng một cách giải thích khác là nếu một cuộc kiểm toán thực sự được tiến hành và phát hiện ra rằng một phần lớn vàng vật chất đã bị đem đi cho thuê hoặc thế chấp, một cuộc tháo chạy khỏi đồng USD sẽ ngay lập tức bùng phát, kéo theo sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống tiền pháp định.
Bài học từ Đức và rủi ro “tái thế chấp” tài sản
Năm 2012, các quan chức Đức đã yêu cầu được vào xem và kiểm đếm các thỏi vàng gửi tại Fed New York nhưng đã bị từ chối với lý do "thiếu không gian cho khách thăm" và "quy trình bảo mật nghiêm ngặt".
Khi Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) yêu cầu rút 300 tấn vàng từ Fed New York về nước vào năm 2013, phía Mỹ đã vẽ ra lộ trình kéo dài tới 7 năm, càng làm dấy lên ghi vấn về việc vàng không còn nằm trong kho phương Tây.
Trong năm đầu tiên, Mỹ chỉ trả được vỏn vẹn 5 tấn - có thể xếp gọn trong một chiếc xe bán tải. Sự chậm trễ phi lý này làm dấy lên nghi ngờ rằng Fed New York không có sẵn vàng trong các ngăn chứa riêng biệt như đã cam kết mà phải đi tìm mua từ các nơi khác về để bàn giao.
Đáng chú ý hơn, toàn bộ số vàng khi về đến Frankfurt đã bị đúc lại ngay lập tức, xóa sạch mọi dấu vết số sê-ri gốc từ những năm 1960, và khiến việc chứng minh tính hiện hữu xuyên suốt của tài sản trở nên bất khả thi.
Nhiều nhà kinh tế nhận định rằng số vàng này thực chất đã bị “tái thế chấp” (rehypothecation), tức là dùng làm tài sản đảm bảo cho hàng trăm hợp đồng “vàng giấy” trên các sàn giao dịch. Trong hệ thống này, các ngân hàng lớn như JPMorgan hay Goldman Sachs có thể đã sử dụng vàng của các quốc gia khác để thực hiện các nghiệp vụ cho thuê hoặc hoán đổi mà chủ sở hữu không hề hay biết.
Dù Bundesbank sau đó đã tuyên bố hoàn thành việc thu hồi sớm hơn dự kiến vào năm 2017 để xoa dịu dư luận, nhưng việc 37% lượng vàng của Đức (khoảng 1,236 tấn) vẫn được để lại New York tiếp tục là chủ đề gây tranh cãi nóng hổi trong năm 2026 khi quan hệ Đức-Mỹ bước vào giai đoạn căng thẳng mới.
Một trường hợp trớ trêu khác là Venezuela. Chính phủ Anh không công nhận chính quyền của Tổng thống Nicolas Maduro nên Venezuela không thể lấy được 31 tấn vàng đang gửi ở London, dù đã nhiều lần yêu cầu từ năm 2020.
Làn sóng hồi hương và tâm lý ưa chuộng vàng vật chất
Lo ngại về những “vùng tối” trong cơ chế quản lý kho vàng, một làn sóng hồi hương vàng mạnh mẽ đã bùng phát trên toàn cầu, đặc biệt là sau khi tài sản của Nga bị phong tỏa vào năm 2022.
Năm 2024, Ấn Độ đã thực hiện một chiến dịch không vận bí mật để đưa 102 tấn vàng từ London về nước, đánh dấu lần hồi hương lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng năm 1991. Các quốc gia trong khối BRICS cũng đang ráo riết đưa vàng về kho nội địa để đảm bảo quyền kiểm soát vô điều kiện đối với tài sản quốc gia.
Khoang số 4 trong kho vàng của Ngân hàng Trung ương Anh tại London vào tháng 2/2026 - Ảnh: Sky News.
|
Theo báo cáo của Hội đồng Vàng Thế giới, tỷ lệ các ngân hàng trung ương giữ vàng trong nước đã tăng từ 41% năm 2024 lên 59% năm 2025.
Hệ quả trực tiếp của sự hoài nghi về sự tồn tại của vàng trong kho phương Tây là một loại “phụ phí rủi ro niềm tin” đã được cộng thẳng vào giá vàng. Thị trường đang chứng kiến sự phân tách ngày càng rõ rệt giữa giá vàng trên bảng điện tử (giấy) và giá để thực sự cầm được thỏi vàng vật chất trên tay.
Xu hướng rút vàng về nước đang làm suy giảm lượng vàng vật chất sẵn có trên các sàn giao dịch quốc tế. Các nhà đầu tư bắt đầu định giá vàng dựa trên kịch bản “kho trống rỗng”, nơi các sàn giao dịch có thể phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng và buộc tất toán bằng tiền mặt thay vì giao hàng thật do thiếu hụt tồn kho. Khi đó, giá vàng vật chất sẽ hoàn toàn thoát ly khỏi sự kiềm tỏa của các công cụ phái sinh, có thể nhảy vọt lên những mức giá không tưởng.
Những dấu hỏi lớn về “hàng ngàn tấn vàng” trong các kho phương Tây đã trở thành một bài toán quản trị rủi ro thực tế cho mọi nhà đầu tư. Sự thiếu minh bạch trong kiểm toán và những hành vi trì hoãn giao trả vàng vật chất đã tạo ra một vết nứt không thể hàn gắn trong mối quan hệ tài chính giữa các quốc gia.
Trong một thế giới đa cực đầy biến động, câu tục ngữ “Ăn chắc mặc bền” hay “Thà rằng được sẻ trên tay, còn hơn được hứa con bay trên trời” đang trở thành tôn chỉ mới cho các chiến lược dự trữ quốc gia.
Thứ gì không nằm trong tay mình thì không chắc là của mình. Vàng đang quay trở lại bản chất nguyên thủy của nó: một loại tài sản nằm ngoài ngoài hệ thống tài chính và không mang rủi ro đối tác. Cuộc chiến giữa ảo ảnh “vàng giấy” và thực thể vật chất có lẽ chỉ mới bắt đầu, và giá vàng sẽ tiếp tục là thước đo cho sự nghi ngờ của nhân loại về các bí mật nằm sau những cánh cửa thép kiên cố của phương Tây.
Đức Quyền
