"Than thổ phỉ" - anh - là - ai?
Thông tin đầu tiên phóng viên Lao Động nhận được vào sáng ngày 8.4: Ít nhất đã có 70 trong số trên 100 con tàu chở than bất hợp pháp trên đường hành trình qua Trung Quốc đang bị ách lại tại vùng cảng Vạn Gia, Móng Cái. 17h cùng ngày, trên chiếc xuồng nông choèn như vỏ dưa, ướt sũng vì sóng táp, tôi (phóng viên) chạy dọc theo quần đảo Vĩnh Thực - Cái Chiên và ghé lại Vạn Gia.
Kinh ngạc bởi điều nhìn thấy: Hoá ra, cái gọi là than thổ phỉ "xuất dương" tá lả.
"Càn khôn sấp ngửa"
Trong bóng chiều sắp lặn, vùng nước trước cảng vắng hoe chỉ có chừng ba chục con tàu chở than phủ bạt đậu rải rác, im lìm. Đây chính là số tàu đủ giấy tờ hợp pháp đang chờ nhận lại thủ tục qua biên giới. Dũng, thuỷ thủ của con tàu QN 4073 đáp lời tôi một cách buồn rầu: "Chúng tôi nhận than ở cảng Điền Công (Uông Bí). Tới đây từ đêm qua. Lẽ ra bây giờ đã sắp qua Khâm Châu. Nhưng mà nhiều tàu "nhọm nhẹm" quá thế là bỗng dưng bị ách lại ráo. Sáng nay, "bà con" tháo chạy như tôm nhảy. Còn thuyền trưởng tàu này giờ vẫn đang trên cửa khẩu chờ xem xét".
Đối với đường buôn than tiểu ngạch, Vạn Gia là cửa ải cuối cùng. Năm 2007, sản lượng than xuất qua đây là 14,8 triệu tấn với tổng mức thuế 439 tỉ đồng. Nhưng đó là những con số chính thống - những con số được cập nhật, ốp triện và loan tin như những thành tích phi thường. Còn những con số không chính thống là gì? - là tiền "làm luật" trung bình 25 triệu đồng cho mỗi tàu than trọng tải trung bình 1.000 tấn rải suốt hành trình cho các lực lượng tuần tra, kiểm soát.
Chưa nói đến các thủ tục hành chính về tiêu chuẩn nhân sự; chất lượng tàu thuyền... Chung cục là không dưới 10 triệu tấn than không nguồn gốc đã ra đi "êm ru". Điều này, người trong cuộc biết ai cả. Tôi hỏi ông Đ - một doanh nhân lịch lãm và thành đạt nổi tiếng của vùng than: "Như thế là thế nào?". Ông Đ cười cười: "Như thế là như thế!" Rõ ràng, đằng sau con đường than tiểu ngạch công khai, còn có một con đường khá "mịt mùng" mà kẻ yếu bóng vía không dám nhìn tường tận.
Vâng, chỉ một buổi sáng bất ngờ thanh lọc, trong trên 100 tàu than ra đi, 70% là số tàu chở than bất hợp pháp - một tỉ lệ đáng sợ. Nhưng người ta sẽ không ngạc nhiên nếu biết rằng trước đó - đêm 20 rạng ngày 21.3, cũng tại cảng này, trên 100 con tàu chở đầy than không nguồn gốc bị chặn lại dồn cục gần 2 tuần bỗng ồ ạt nhắm hướng biển Quảng Tây xuất phát. Đằng sau sự "không hay biết gì" của Đồn biên phòng số 4 và lực lượng tàu chống buôn lậu của Cục Hải quan Quảng Ninh, điều gì đã được sắp đặt? Và đây càng không phải là câu chuyện của một đêm.
Vạn Gia, cái rốn tiền thèm khát của bao người - chiếc túi "càn khôn" mở ra thắt lại với bao trò "sấp ngửa" có trời biết được!
"Than thổ phỉ" ở đâu ra?
Mùa khô năm 2007, Quảng Ninh lại bắt đầu ầm ĩ chuyện than thổ phỉ. Than thổ phỉ ở các xã Yên Thọ, Phạm Hồng Thái (Đông Triều); than thổ phỉ ở hồ Yên Trung (Uông Bí); than thổ phỉ ở các phường Cao Xanh, Hà Phong (Hạ Long)... Đó là sự thật. Những ảnh hưởng xã hội mà trước hết là sự chết chóc của phu phen khiến người ta luôn phẫn nộ và hình dung đó như một căn nguyên khủng khiếp nhất về sự bòn rút tài nguyên, gây bất ổn trị an và huỷ hoại môi trường.
Sự thật, lượng than thổ phỉ mà các đợt truy quét gần đây tịch thu của tất cả các lò than tư nhân cộng lại chưa đầy 100.000 tấn. Bởi vì số lượng lò tồn tại ở các địa phương có thể đếm trên đầu ngón tay và việc tổ chức khai thác của loại lò này hết sức thô sơ, sản lượng thấp, chưa nói thường xuyên gián đoạn. Như vậy có nghĩa dù len được vào thị trường xuất khẩu tiểu ngạch, tỉ trọng than thổ phỉ hoàn toàn không đáng kể. Thế nhưng, người ta vẫn quen gọi nguồn than bất hợp pháp là than thổ phỉ.
Nhưng than thổ phỉ ở đâu "xuất dương" nhiều thế? Ngay cả thời kỳ vùng than bung bét nhất cách đây 2 thập niên với số nhân công đào lò thổ phỉ đổ ra từ các vùng đồng bằng Bắc Bộ có lúc lên tới vài vạn người thì sản lượng của cả ngành than cộng lại cũng chưa đủ 8 triệu tấn/năm. Còn bây giờ, sản lượng than khai thác của TKV một năm gần 45 triệu tấn. Tất cả các khu vực tài nguyên than đều đã được phân vùng và giao hẳn cho các doanh nghiệp thuộc ngành than quản lý.
Trên thực tế, tài nguyên than đang được các chủ mỏ quản lý hết sức chặt chẽ. Nhưng bằng con đường nào một lượng lớn tài nguyên lại bị biến thành thứ gọi là "than thổ phỉ" thì chỉ ngành than mới có thể trả lời. Chỉ cách đây 10 ngày, cơ quan điều tra Quảng Ninh đã phát hiện và bắt quả tang chủ một bãi than tư nhân đang tiếp nhận nguồn than được chuyên chở ban đêm từ công trường khai thác của một XN thuộc Tổng Cty Đông Bắc. Lượng than đổ tại đây lên tới 4.000 tấn.
Một con số không hề nhỏ. Điều trớ trêu là bãi chứa này chỉ cách công trường kia 120 mét (!). Trao đổi với chúng tôi về sự việc này, thượng tá Trần Long, người trực tiếp chỉ huy vụ án lắc đầu: "Chẳng là gì cả đâu. Đấy chỉ là "nốt ghẻ" trên mình con voi. Riêng một vùng Cẩm Phả đã có hàng trăm những bãi than mua gom nằm ngay trong lòng mỏ như vậy, chưa kể các tụ điểm thường xuyên di động".
Vậy thì bây giờ, "than thổ phỉ" - anh - là - ai(?!).
Vùng than lại nóng lên
Ngày 10.4, con số chính xác về số tàu than bị bắt lên tới 108 chiếc. Trao cho chúng tôi bản danh sách thống kê 40 con tàu đã hoàn tất biên bản lời khai, trung tá Đỗ Ngọc Cảnh, Phó phòng Điều tra Bộ chỉ huy Biên phòng Quảng Ninh cho biết: "Khá nhiều thuyền trưởng không bằng lái. Hầu như nhưng người bị thẩm vấn đều che giấu tung tích người bán than cho họ".
Biết rằng toàn bộ nguồn than trên 100.000 tấn đều lấy chủ yếu tại các cảng từ Đông Triều, Uông Bí, Hạ Long và chiếm tỉ lệ cao nhất vẫn là Cẩm Phả. Rất nhiều bình luận được đưa ra xung quanh sự kiện này. Dư luận cho rằng, sự ra đời hàng loạt nhà máy nhiệt điện và các khu công nghiệp trong một vài năm tới sẽ buộc ngành than phải ngừng hẳn vấn đề xuất khẩu. Cơ may hốt bạc một cách mau chóng sẽ không còn. Vì vậy, đây chính là thời cơ làm ăn nước rút của giới độc quyền. Người ta cũng cho rằng, đã đến lúc phải lật lại cụm từ "than thổ phỉ". Có nghĩa là phải truy đến tận cùng nguồn gốc của sự lũng đoạn.
Cũng trong ngày 10.4, Công an Quảng Ninh đã quyết định không cấp phép xuất cảnh cho các tàu buôn than tiểu ngạch không thuộc các doanh nghiệp có chức năng kinh doanh thuộc ngành than.
Giới buôn than vốn ưa hài hước và quan tâm hàng đầu về lợi nhuận lại đưa ra câu hỏi: 10 vạn tấn than đang tạm giữ sẽ phát mại thế nào? mau hay chậm? những ai sẽ là kẻ may mắn được xơi "con gà đã rán sẵn" này?
Vùng than như một mặt trận lại tiếp tục nóng lên. Đây đó, những lò thổ phỉ lẻ loi vẫn chưa tắt hẳn. Hàng vạn con người sinh ra ngay trên đất than chưa có việc làm vẫn tiếp tục xung vào đội quân mua bòn nhặt, mua gom than nằm ngay bên các công trường khai thác mỏ. Quả là một thách thức dễ điên đầu.
Liệu sự "ra đòn" này có phải chỉ như một cơn "mưa bóng mây"?
Lao động
