TPHCM: Từ công nghiệp nền tảng đến Trung tâm Tài chính Quốc tế
Trong bối cảnh chịu sự cạnh tranh gay gắt từ các đô thị trong khu vực, TPHCM đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái định vị các động lực tăng trưởng. Từ công nghiệp nền tảng, logistics đến tham vọng trở thành trung tâm tài chính, các chuyên gia nhận định TPHCM có tiềm năng rất lớn, nhưng "chìa khóa" nằm ở năng lực thực thi và tư duy "sống còn".
Tại hội thảo "Nhận diện các ngành tăng trưởng cao của TPHCM và cơ hội cho doanh nghiệp" sáng ngày 12/02, các chuyên gia đã nhận diện các ngành kinh tế có thể trở thành động lực tăng trưởng mới của Thành phố trong giai đoạn tới, đồng thời làm rõ cơ hội và yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp.
Định vị lại tâm thế
Nhìn lại chặng đường phát triển, dù TPHCM luôn được coi là đầu tàu kinh tế, nhưng khoảng cách giữa Thành phố với các đô thị khu vực như Singapore, Bangkok hay Jakarta vẫn còn khá xa. Thậm chí, ngay tại trong nước, tốc độ tăng trưởng của Thành phố cũng đang có dấu hiệu chững lại so với các địa phương khác.
GS. Vũ Minh Khương - Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore cho rằng để tạo ra bước chuyển vượt bậc trong bối cảnh địa chính trị mới và sự bùng nổ của AI, TPHCM cần áp dụng công thức "3 chữ S". Đầu tiên là sống còn (Survival). Ông nhận định: "Trong 4 thập kỷ đổi mới, TPHCM từng rất dũng cảm đi đầu, nhưng gần đây chúng ta có phần thỏa mãn. Cần khơi dậy lại tinh thần 'sống còn', cảm giác nếu không tiến lên là tụt hậu, là thất bại". Hai yếu tố tiếp theo là Chiến lược (Strategy) - thấu hiểu hiện trạng doanh nghiệp để thúc đẩy tăng trưởng, và Sự cộng hưởng (Synergy) - tạo sức mạnh liên kết vùng và cả nước.
Các trụ cột tăng trưởng: Dịch vụ, Logistics và Công nghiệp nền tảng
Bà Trương Thiết Hà - Phó trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện nghiên cứu phát triển TPHCM nhận định TPHCM có lợi thế cạnh tranh vượt trội ở khu vực dịch vụ, trong đó thương mại và vận tải kho bãi đóng vai trò trụ cột. Với định hướng hình thành các siêu đô thị sau sáp nhập, Thành phố đang hướng tới mô hình "tam giác logistics" kết nối Sân bay Long Thành - Cảng Cái Mép - Sân bay Tân Sơn Nhất.
"Việc phát triển cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và khu thương mại tự do sẽ là cú hích để củng cố nền tảng, đưa Thành phố trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế, thu hút các 'đại bàng' logistics toàn cầu", bà Hà nhấn mạnh.
Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào dịch vụ mà bỏ quên sản xuất. Ông Võ Trí Thành - Nguyên Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương lưu ý nền tảng của một nền kinh tế vững chắc vẫn phải dựa trên các ngành công nghiệp cơ bản như vật liệu, cơ khí chính xác - những yếu tố tạo ra máy móc cho mọi lĩnh vực, kể cả bán dẫn. Ông cảnh báo thực tế, dòng vốn FDI lớn trong lĩnh vực điện tử, xe điện đang dịch chuyển mạnh về phía Bắc, đòi hỏi TPHCM phải có những nỗ lực đặc biệt về chính sách để giữ vững vị thế dẫn đầu.
Trung tâm Tài chính Quốc tế: Cơ hội và những tranh luận trái chiều
Một trong những chủ đề nóng nhất được các chuyên gia đưa ra là việc hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM. Đây được xem là động lực mới, nhưng cách tiếp cận cần sự thận trọng.
Ông Võ Trí Thành cho rằng trung tâm này không chỉ là nơi học hỏi cơ chế (sandbox) mà phải giải quyết được bài toán huy động vốn cho nền kinh tế. Thách thức lớn nhất nằm ở việc đồng tiền Việt Nam chưa chuyển đổi tự do. Giải pháp được ông đề xuất là coi các nhà đầu tư tại đây như dòng vốn FDI và cho phép doanh nghiệp Việt Nam (kể cả startup) huy động vốn trên thị trường này. "Quan trọng là phải mời được những định chế tài chính lớn trên thế giới tham gia. Sự hiện diện của họ sẽ kéo theo hạ tầng, đào tạo và quy chuẩn quản trị", ông Thành nói.
Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright bày tỏ sự lo ngại về tính thực chất. Ông thẳng thắn: "Nếu Trung tâm tài chính không giải quyết được các điểm nghẽn nội tại như khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp SME hay giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, thì chúng ta không thể làm trung tâm cho thế giới".
Đồng quan điểm về việc cần sự thực tế, ông Vũ Minh Khương gợi ý hướng đi cụ thể: Sử dụng Trung tâm tài chính để huy động nguồn vốn khổng lồ cho hạ tầng nội địa như Metro hay năng lượng tái tạo. "Chúng ta có thể phát hành trái phiếu phát triển cho Metro, nhưng niêm yết tại Singapore để tận dụng thanh khoản và uy tín quốc tế, giúp giảm lãi suất huy động xuống mức 5-7% thay vì mức quá cao trong nước. Khi có định đề giá trị rõ ràng và gắn kết với các chuẩn mực thế giới, Việt Nam sẽ thu hút được dòng vốn dồi dào cho quá trình chuyển đổi nền kinh tế", ông Khương hiến kế.
Bài toán thực thi
Mấu chốt cuối cùng cho sự phát triển của TPHCM không nằm ở việc ban hành thêm nghị quyết, vì đã có nhiều cơ chế từ Nghị quyết 98 đến các quy định chuyên ngành. Vấn đề cốt tử là thực thi. Thành phố cần dám chọn bỏ, gác lại những mô hình cũ kỹ hoặc dàn trải (như việc tỉnh nào cũng muốn làm khu thương mại tự do hay đặc khu) để tập trung nguồn lực vào những đột phá cụ thể.
Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Lê Phụng Hào - Chủ tịch Global AAA Consulting cho rằng việc thành lập Trung tâm tài chính là một cú hích lớn. Điều mà cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các SME và startup kỳ vọng nhất, là cơ chế hỗ trợ thu hút vốn, các mô hình thử nghiệm (sandbox) cho fintech, tài sản số và ngân hàng mở. Doanh nghiệp cũng mong chờ các hoạt động M&A sôi động hơn, cùng việc tái cấu trúc dòng vốn thông qua các định chế tài chính quốc tế để doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn giá rẻ và ổn định lâu dài. Để làm được điều này, cần những người điều hành xuất sắc để đưa Trung tâm tài chính cạnh tranh được trong khu vực châu Á.
Nhìn chung, TPHCM cần có trong giai đoạn tới là: "Linh hoạt thích ứng - Tận cơ vượt khó - Tiên phong sáng tạo". Chỉ khi biến được những cơ chế đặc thù thành hành động quyết liệt, TPHCM mới có thể thực sự trở thành đầu tàu, kéo cả nền kinh tế quốc gia cùng vươn lên.
Cát Lam
